10 najčešćih pitanja iz poreske materije u 2015. godini

U ovom tekstu donosimo odgovore na najčešća pitanja koja su poreski obveznici uputili Poreskoj upravi u toku ove kalendarske godine

#1 Koji kriterijumi određuju mogućnost paušalnog oporezivanja nasuprot obavezi samooporezivanja, odnosno obavezi vođenja poslovnih knjiga?

Članom 40. Zakona o porezu na dohodak građana predviđeno je da preduzetnik koji s obzirom na okolnosti nije u stanju da vodi poslovne knjige, osim poslovne knjige o ostvarenom prometu, ili kome njihovo vođenje otežava obavljanje delatnosti, ima pravo na podnošenje zahteva kako bi porez na prihode od samostalne delatnosti plaćao na paušalno utvrđen prihod. Istim članom definisan je krug korisnika kojima se ne može priznati pravo na paušalno oporezivanje: obveznicima PDV-a, preduzetnicima čiji ukupan promet u prethodnoj godini prelazi iznos od 6.000.000,00 dinara; preduzetniku koji obavlja računovodstveno-knjigovodstvene i revizorske poslove; poslove iz oblasti trgovine na veliko i malo; hoteli; restorani; poslovi poreskog savetovanja i finansijskog posredovanja; poslovi istraživanja tržišta; poslovi vezani za promet nepokretnosti.

Zahtev za paušalno oporezivanje podnosi se nadležnom poreskom organu prema sedištu poreskog obveznika i sadrži:

– razloge zbog kojih preduzetnik smatra da ne može da vodi poslovne knjige;

– iznos ukupnog prometa u godini koja prethodi godini za koju se utvrđuje porez, odnosno planirani promet kod otpočinjanja obavljanja delatnosti, i

– podatke, činjenice i okolnosti od značaja za utvrđivanje visine paušalnog prihoda (lokacija radnje, broj zaposlenih, tržišni uslovi, starost obveznika i dr.).

Prema kriterijumima profitabilnosti, u cilju utvrđivanja visine paušalnog prihoda, preduzetnici se shodno Uredbi o bližim uslovima, kriterijumima i elementima za paušalno oporezivanje obveznika poreza na prihode od samostalne delatnosti („Sl. glasnik RSˮ, br. 65/01… 135/14), razvrstavaju u 7 grupa i to:

1. grupa u koju spadaju nosači, čistači obuće, skupljači lekovitog bilja i slične delatnosti;
2. grupu čine frizeri isključivo za muškarce, časovničari, obućari, krojači, pečatoresci, bravari i sl.;
3. grupu čine frizeri za žene, elektro i TV mehaničari, električari, vodoinstalateri i sl.;
4. grupu čine zlatari, plastičari, poslastičari, pekari, građevinske delatnosti i sl.;
5. grupu čine lekari, stomatolozi, veterinari, profesori, prevodioci, apotekari i sl.;
6. grupa je brisana;
7. grupu čine auto-taksi, prevoz putnika kombi vozilom i minibusom, šlep služba, autobuski prevoz putnika, robe, prevoz pogrebnih ostataka i sl.

Polazna osnovica za utvrđivanje visine paušalnog prihoda određuje se u odnosu na prosečnu mesečnu zaradu iz člana 4. Uredbe, po grupama delatnosti u procentima od 25% do 165% u zavisnosti od profitabilnosti određene delatnosti.

#2 Na koji način Poreska uprava utvrđuje porez na prenos apsolutnih prava prilikom kupovine nepokretne i pokretne imovine i koja dokumentacija je za to potrebna?

Ova pitanja regulisana su Zakonom o porezima na imovinu i Zakonom o poreskom postupku i poreskoj administraciji.

Porez na prenos apsolutnih prava, shodno članu 23. Zakona o porezima na imovinu, plaća se kod prenosa uz naknadu stvarnih prava:

– svojine na nepokretnosti;

– prava intelektualne svojine;

– prava svojine na motornom vozilu, plovilu, odnosno prava svojine na vazduhoplovu sa sopstvenim pogonom osim državnog;

– prava korišćenja građevinskog zemljišta i zakup građevinskog zemljišta u javnoj svojini u skladu sa zakonom koji uređuje planiranje i izgradnju.

Obveznik poreza na prenos apsolutnih prava je prodavac, odnosno prenosilac prava, osim u slučaju prenosa prava korišćenja građevinskog zemljišta, gde je obveznik lice kome se građevinsko zemljište daje na korišćenje ili u zakup.

Osnovica poreza na prenos apsolutnih prava je ugovorena cena, pod uslovom da nije niža od tržišne vrednosti koju utvrđuje nadležni poreski organ. Procena tržišne vrednosti vrši se metodom parifikacije na bazi raspoložive dokumentacije, podataka i činjenica o ostvarenom prometu na osnovu ugovorenih cena koje su već postignute na sličnoj lokaciji i koje su potvrđene pravnosnažnim rešenjima. Na tako utvrđenu vrednost obračunava se porez na prenos apsolutnih prava po stopi od 2,5%.

Kao sticalac prava svojine na nepokretnosti (građevinsko, poljoprivredno, šumsko i drugo zemljište, stambene, poslovne i druge zgrade) na teritoriji Republike Srbije, kupac je obveznik poreza na imovinu koji utvrđuje jedinica lokalne samouprave.

Ukoliko kupac nepokretnosti nije imao u svojini, odnosno susvojini stan na teritoriji Republike Srbije, od 1. 7. 2006. godine ostvaruje pravo na oslobođenje od plaćanja poreza na prenos apsolutnih prava.

#3 Koji su uslovi i na koji način se ostvaruje pravo na oslobođenje od plaćanja poreza na prenos apsolutnih prava nakon sticanja prava svojine na stanu ili porodičnoj stambenoj zgradi?

Kupac prvog stana ostvaruje pravo na poresko oslobođenje za površinu stana od 40 m² za sebe i do 15 m² po svakom članu porodičnog domaćinstva koji, takođe, nije imao u svojini stan na teritoriji Republike Srbije. Ukoliko kupac prvog stana kupuje svojinski udeo na stanu, pravo na poresko oslobođenje ostvaruje se u srazmeri sa svojinskim udelom u odnosu na površinu do 40 m².

#4 Kako se ostvaruje pravo na povraćaj PDV-a kupcu prvog stana, u slučaju kada je vrednost stana sa uračunatim PDV-om iskazana u kupoprodajnom ugovoru ili računu u celosti isplaćena prodavcu?

Kontrolu ispunjenosti uslova za povraćaj PDV-a sprovodi nadležna jedinica Poreske uprave. Poreska uprava neće odobriti refundaciju PDV-a kupcu prvog stana ako on nije državljanin i ako nema prebivalište na teritoriji Republike Srbije. Povraćaj PDV-a neće biti odobren licu koje već poseduje stan na teritoriji Republike Srbije ili je u periodu od 1. 7. 2006. godine nasledilo stan ili porodičnu stambenu zgradu, kao ni licu koje je sklopilo ugovor o kupoprodaji stana pre stupanja na snagu Zakona. Povraćaj PDV-a neće se priznati ni licu koje ugovorenu cenu stana plaća na rate s obzirom na to da ukupna cena stana nije u potpunosti isplaćena niti licu koje ugovorenu cenu stana plaća po ugovoru o preuzimanju duga, s obzirom na to da i u tom slučaju nije ispunjen uslov da je ugovorena cena stana sa PDV-om u potpunosti isplaćena prodavcu.

#5 Kada poreski obveznici svih kategorija, fizička lica, preduzetnici i pravna lica, imaju mogućnost otpisa kamate i odloženog plaćanja duga?

Poslednja decenija obeležena je zakonima koji su kroz otpise kamata i reprogramiranje dugova bili naklonjeni velikim poreskim dužnicima. Pokušaj uvođenja finansijske discipline počeo je donošenjem Zakona o uslovnom otpisu kamate i mirovanju poreskog duga („Sl. glasnik RSˮ, br. 119/12) kojim je izvršen otpis celokupnog duga i kamate po osnovu doprinosa na zdravstveno osiguranje i otpis kamate na dug po osnovu drugih javnih prihoda dospelih za plaćanje zaključno sa 31. 10. 2012. godine. Zakonom je predviđen uslov redovnog izmirenja tekućih poreskih obaveza, odnosno obaveza koje periodično dospevaju počev od 1. 11. 2012. godine. Malom poreskom obvezniku dug miruje do 31. 12. 2014. godine, dok velikom poreskom obvezniku dug miruje do 31. 12. 2013. godine. Za vreme mirovanja duga ne obračunava se kamata, već se on valorizuje indeksom potrošačkih cena. Obveznicima je data mogućnost da nakon isteka roka mirovanja svoje zaostale dugove nastale do 31. 10. 2012. godine, plate u 24 mesečne rate bez sredstava obezbeđenja. Za vreme mirovanja glavnog poreskog duga svaka uplata poreskog obveznika namirivala je glavni poreski dug shodno članu 70. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji, a od 1. 1. 2015. godine, prednost u namirivanju poreske obaveze imaju troškovi naplate i kamata u odnosu na glavnu poresku obavezu.

Veliki broj obveznika izgubio je stečeno pravo zbog nepoštovanja odredaba člana 9. Zakona koji predviđa sledeće: „Poreskom obvezniku koji u periodu mirovanja glavnog poreskog duga prestane da redovno izmiruje tekuće obaveze, glavni dug se uvećava za pripadajuću kamatu obračunatu u skladu sa propisom koji uređuje poreski postupak i poresku administraciju, na prvi dan meseca koji sledi mesecu u kom nije izmirio obavezuˮ. Dakle, s obzirom na činjenicu da se Zakon sprovodi po službenoj dužnosti i da nema tolerancije u kašnjenju plaćanja dospelih poreskih obaveza, mnogi obveznici izgubili su stečeno pravo zbog toga što nisu ispunili uslov iz člana 9. Zakona, odnosno nisu redovno izmirivali obaveze koje periodično dospevaju.

#6 Koji je zakonski osnov za korišćenje mogućnosti vraćanja poreskog duga u status ,,mirovanjaˮ, kao i mogućnosti reprograma, odnosno odloženog plaćanja duga?

U svim slučajevima u kojima poreski obveznici nisu poštovali zakonom propisane uslove u smislu redovnog izmirivanja poreske obaveze, nadležni poreski organ bi u postupku odlučivanja za povraćaj duga u status ,,mirovanjaˮ, odlučio rešenjem o odbijanju podnetog zahteva kao neosnovanog. Gubitak navedenog statusa podrazumeva gubitak prava na odloženo plaćanje duga u skladu sa članom 8. Zakona o uslovnom otpisu kamate i mirovanju poreskog duga, koji propisuje mogućnost plaćanja glavnog poreskog duga na 24 mesečne rate bez sredstava obezbeđenja. U slučaju nepoštovanja zakonskih uslova koji za posledicu ima vraćanje duga i kamate, poreskim obveznicima i dalje na raspolaganju ostaju odredbe člana 73. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji kojima je regulisano odlaganje plaćanje poreskog duga uz ispunjenje uslova iz člana 74. kojim su propisana sredstva obezbeđenja naplate.

#7 Na koji način fizička lica rezidenti prijavljuju godišnji porez na dohodak građana koji su ostvarili na teritoriji Republike Srbije i van nje u prethodnoj godini?

Prijavljivanje godišnjeg poreza na dohodak građana vrši se podnošenjem prijave PPDG-2R, nadležnoj jedinici poreske uprave prema prebivalištu poreskog obveznika. Prijavljivanje godišnjeg poreza na dohodak građana vrši se elektronskim putem, a rok za predaju je najkasnije 15. maj naredne godine od godine u kojoj je ostvaren dohodak i za koju se vrši utvrđivanje poreza. Podnošenje obrasca PPDG-2R u papirnoj formi, neposredno ili putem pošte moglo se obaviti do 31. 3. 2015. godine.

Obveznici godišnjeg poreza na dohodak građana za 2014. godinu su sva lica koja su ostvarila dohodak veći od 2.211.336,00 dinara po osnovu zarade, prihoda od samostalne delatnosti, prihoda od autorskih i srodnih prava, prava industrijske svojine, prihoda ostvarenih davanjem u zakup pokretnih i nepokretnih stvari i svih drugih prihoda iz člana 85. Zakona o porezu na dohodak građana. Prilikom utvrđivanja godišnjeg poreza na dohodak građana, čest je slučaj plaćanja doprinosa na osnovicu koja je veća od zakonom predviđene najviše osnovice za utvrđivanje doprinosa za socijalno osiguranje, a to nameće i sledeće često postavljeno pitanje (#8).

#8 Kako se ostvaruje pravo na povraćaj više plaćenog doprinosa za PIO osiguranje?

Kada osiguranik ostvaruje prihode po više različitih osnova (radni odnos, samostalna delatnost, ugovori itd.) doprinos za obavezno PIO osiguranje, obračunava se i plaća po svim tim osnovima, do iznosa najviše godišnje osnovice doprinosa u skladu sa Zakonom o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje. Najvišu mesečnu osnovicu čini petostruki iznos prosečne mesečne zarade isplaćene po zaposlenom u Republici Srbiji prema poslednjem objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove statistike.

Obveznik doprinosa koji je sâm platio doprinose, odnosno kome je u njegovo ime i u njegovu korist plaćen doprinos iz osnovice koja prelazi iznos najviše godišnje osnovice za kalendarsku godinu, ima pravo na povraćaj više plaćenog doprinosa shodno članu 66. st. 1. Zakona. Način ostvarivanja prava regulisan je pravilnikom, a sprovodi se podnošenjem zahteva nadležnom poreskom organu, uz obavezu dostavljanja potvrda svih isplatilaca prihoda i uverenja nadležne organizacione jedinice fonda za PIO osiguranje.

#9 Da li i dalje postoji obaveza ličnog dostavljanja poreskih akata?

Članom 36. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji u st. 1. definisano je da se poreski akti dostavljaju u pisanom obliku slanjem preporučene pošiljke, obične pošiljke ili preko službenog lica poreskog organa.

Ovaj član Zakona pretrpeo je mnogo izmena u cilju sprečavanja zahteva za otpis kamate nastale kao posledica neuručenih poreskih rešenja. Dakle, do 2013. godine uručenje poreskih akata iz navedenog člana zakona zbog obaveze pokušaja ličnog uručenja koje je prioritetno u odnosu na druge načine uručenja, kao i u praksi čestih slučajeva izbegavanja prijema poštanske pošiljke, dovodilo je do osporavanja obračunate kamate i podnošenja zahteva poreskih obveznika za njen otpis zbog nedostavljanja poreskog rešenja. U pokušaju smanjenja zloupotreba, izvršene su izmene člana 36. Zakona kojim se dostavljanje poreskih akata vrši, pre svega, slanjem preporučene pošiljke, obične pošiljke ili ličnim uručenjem.

Poreski akt smatra se dostavljenim poreskom obvezniku kada se uruči poreskom obvezniku, njegovom zakonskom zastupniku, njegovom punomoćniku ili njegovom zastupniku po službenoj dužnosti.

Ako se dostavljanje poreskog akta vrši slanjem preporučene pošiljke, poreski akt smatra se dostavljenim danom uručenja, a ako uručenje nije bilo moguće, po isteku roka od 15 dana od dana predaje poreskog akta pošti. Na ovaj način prevaziđen je problem učestalih zahteva za otpis kamate zbog neposedovanja dokaza o uručenju poreskih upravnih akata.

#10 Na koji način se može ispraviti greška ili propust u podnetoj poreskoj prijavi?

Članom 40. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji predviđena je mogućnost podnošenja izmenjene poreske prijave ukoliko poreski obveznik ustanovi da poreska prijava koju je podneo Poreskoj upravi sadrži grešku ili propust. Izmenjena poreska prijava može se podneti odmah, a najkasnije do isteka roka zastarelosti iz člana 114. Zakona.

Ukoliko poreski obveznik podnese izmenjenu poresku prijavu pre otpočinjanja poreske kontrole, smatraće se da greškom nije učinjeno krivično delo ili prekršaj.