Na sednici održanoj 25. decembra 2014. godine Narodna skupština Republike Srbije usvojila je izmene i dopune velikog broja zakonskih tekstova. U ovom tekstu nastojaćemo da prikažemo najvažnije izmene i dopune koje se odnose na Zakon o porezu na dodatu vrednost i Zakon o porezu na dobit pravnih lica
Zakon o porezu na dodatu vrednost
Zakonom o izmeni Zakona o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”, br. 142/2014, u daljem tekstu: Zakon) izvršena je samo jedna izmena koja se primenjuje od 1. januara 2015. godine.
Naime, jedina izmena predviđena Zakonom odnosi se na preciziranje člana 24. st. 1. tač. 16a) Zakona o porezu na dodatu vrednosti koji sada glasi:
„promet dobara i usluga koji se vrši u skladu sa ugovorima o donaciji zaključenim s državnom zajednicom Srbija i Crna Gora, odnosno Republikom, ako je tim ugovorom predviđeno da se iz dobijenih novčanih sredstava neće plaćati troškovi poreza, u delu koji se finansira dobijenim novčanim sredstvima osim ako ratifikovanim međunarodnim ugovorom nije drukčije predviđeno.ˮ
Dakle, u odnosu na pređašnju verziju predmetnog zakona, dopuna je izvršena samo u delu odredbe koji je označen boldovanim slovima. Prema tome, poresko oslobođenje za promet dobara i usluga s pravom na odbitak prethodnog poreza može se u skladu sa Zakonom ostvariti u delu koji se finansira dobijenim novčanim sredstvima, osim ako ratifikovanim međunarodnim ugovorom nije drugačije predviđeno.
Shodno dosadašnjoj zakonskoj formulaciji, promet dobara i usluga i uvoz dobara koji se vrši u skladu sa ugovorom o donaciji, a između ostalog i u skladu sa Okvirnim sporazumom između Vlade Republike Srbije i Komisije evropskih zajednica o pravilima za saradnju koja se odnose na finansijsku pomoć Evropske zajednice Republici Srbiji u okviru sprovođenja pomoći prema pravilima pretpristupne pomoći (IPA) („Sl. glasnik RS”, br. 124/07) mogao je biti oslobođen PDV-a samo u onom delu koji se finansira iz sredstava donacije.
Uvođenjem ove izmene stvoreni su uslovi da se promet dobara i usluga i uvoz dobara koji se vrši u cilju realizacije projekata finansiranih u okviru sprovođenja pomoći prema pravilima instrumenata pretpristupne pomoći (IPA) u potpunosti oslobodi PDV-a.
Zakon o porezu na dobit pravnih lica
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o porezu na dobit pravnih lica („Sl. glasnik RSˮ, br. 142/2014, u daljem tekstu: Zakon) stupio je na snagu 26. decembra 2014. godine. Napominjemo da se pojedine njegove odredbe primenjuju i na utvrđivanje, obračunavanje i plaćanje poreske obaveze za 2014. godinu. Najvažnije zakonske izmene odnose se na sledeće:
1) Porez na dobit u postupku likvidacije i stečaja
Najobimnije izmene i dopune izvršene su u načinu utvrđivanja poreza na dobit pravnih lica u postupku likvidacije ili stečaja. Ove izmene primenjuju se samo na one poreske obveznike kod kojih je postupak likvidacije ili stečaja započet nakon stupanja na snagu Zakona, odnosno nakon 26. decembra 2014. godine.
U poreskom tretmanu likvidacije suštinska izmena je ta da se porez na dobit ne utvrđuje kao razlika imovine s početka i kraja postupka likvidacije, već se poreski tretman u celosti izjednačava s drugim poreskim obveznicima. U tom smislu, odredba koja je propisivala sastavljanje poreskog bilansa i poreske prijave sa stanjem na dan 31. decembar u slučaju prenošenja postupka likvidacije u dve kalendarske godine izbrisana je.
U vezi s poreskim tretmanom stečaja, precizirano je da se dobit obveznika u postupku stečaja oporezuje u skladu sa zakonom, dakle, na isti način kao i dobit obveznika koji nije u stečaju, za period od otvaranja stečajnog postupka do pravnosnažnosti rešenja o nastavljanju stečajnog postupka bankrotstvom, odnosno početkom primene plana reorganizacije.
Shodno Zakonu, obveznik koji se nalazi u postupku stečaja podnosi poresku prijavu i poreski bilans u roku od 60 dana od dana:
1) otvaranja postupka stečaja sa stanjem na dan otvaranja postupka stečaja, a za period od početka godine do dana otvaranja postupka stečaja;
2) pravnosnažnosti rešenja o nastavljanju stečajnog postupka bankrotstvom sa stanjem na dan pravnosnažnosti tog rešenja za period od otvaranja postupka stečaja do dana pravnosnažnosti rešenja o nastavljanju stečajnog postupka bankrotstvom;
3) pravnosnažnosti rešenja o zaključenju stečajnog postupka bankrotstvom na dan pravnosnažnosti tog rešenja, a za period od dana pravnosnažnosti rešenja o nastavljanju stečajnog postupka bankrotstvom, pa do dana pravnosnažnosti rešenja o zaključenju stečajnog postupka bankrotstvom;
4) dana početka primene plana reorganizacije sa stanjem na taj dan, za period od dana otvaranja postupka stečaja do dana početka primene plana reorganizacije.
Za period od dana pravnosnažnosti rešenja o nastavljanju stečajnog postupka bankrotstvom, pa do dana pravosnažnosti rešenja o zaključenju stečajnog postupka bankrotstvom, porez na dobit se utvrđuje na osnovicu koju čini pozitivna razlika vrednosti imovine obveznika s kraja i s početka perioda stečaja, posle namirenja poverilaca.
Vrednost imovine obveznika s početka perioda stečaja jeste vrednost imovine na dan otvaranja stečajnog postupka korigovana za promene nastale do početka perioda stečaja.
Dakle, porez na dobit više se ne utvrđuje kao razlika imovine s početka i kraja postupka stečaja, već se kao i kod svih obveznika u svemu isto utvrđuje za period od početka perioda stečaja pa do dana pravnosnažnosti rešenja o nastavljanju stečajnog postupka bankrotstvom, odnosno do dana početka primene plana reorganizacije.
Obveznik koji se nalazi u postupku likvidacije ili stečaja nije u obavezi da u toku godine plaća akontacije poreza na dobit, za razliku od obveznika u postupku reorganizacije koji je dužan da plaća mesečne akontacije.
2) Izmene u vezi s nedobitnim organizacijama
Zakonom je izvršeno preciziranje šta se smatra nedobitnom organizacijom. Shodno izmenama, nedobitna organizacija je svako pravno lice koje nije osnovano radi sticanja dobiti, već radi postizanja drugih ciljeva utvrđenih u njegovim opštim aktima. Posebnim stavom propisano je da oblik organizovanja nije opredeljujući za sticanje statusa nedobitne organizacije.
Novom zakonskom formulacijom poreski obveznik poreza na dobit pravnih lica jeste nedobitna organizacija ukoliko ostvaruje prihode prodajom proizvoda na tržištu ili pružanjem usluga za koje ostvaruje pravo na naknadu. To znači da pravna lica, iako osnovana kao ustanove (na primer, domovi zdravlja, privatni fakulteti i sl.), ukoliko su osnovana radi sticanja dobiti za svoje osnivače, smatraju se poreskim obveznicima i moraju se oporezovati na isti način kao i privredna društva.
Dalje, Zakonom je propisana i izmena po kojoj nedobitna organizacija nije obavezna da u toku godine plaća akontaciju poreza na dobit, a što se primenjuje počev od akontacija za decembar 2014. godine. Iako, međutim, nema obavezu plaćanja poreza na dobit u vidu mesečnih akontacija u skladu sa Zakonom, nedobitna organizacija plaća porez na dobit za poreski period u roku koji je propisan za podnošenje poreske prijave i poreskog bilansa.
Pojašnjenja radi, u slučaju poreza na dobit za 2014. godinu, nedobitna organizacija u roku od 180 dana po isteku perioda za koji se utvrđuje porez dužna je da plati razliku između obračunatog poreza i poreza plaćenog u vidu mesečnih akontacija, dok će počev od poreske obaveze za 2015. godinu biti dužna da u naznačenom roku izvrši uplatu celokupnog iznosa poreske obaveze, s obzirom na to da više nema obaveze za akontaciono plaćanje poreza na dobit tokom fiskalne godine.
3) Izmene u vezi s nerezidentnim obveznicima
Zakonom je precizirano da stalna poslovna jedinica koja ne vodi poslovne knjige u skladu s računovodstvenim propisima ima obavezu da, pored poreskog bilansa, podnese i poresku prijavu, čime je izvršeno ujednačavanje predmetne obaveze za sve nerezidentne obveznike koji obavljaju delatnost na teritoriji Republike Srbije preko stalne poslovne jedinice.
Dalje, Zakonom je propisano i preciziranje u odredbama koje regulišu porez po odbitku, te se u propisanim slučajevima obveznikom poreza po odbitku smatra nerezidentno pravno lice, čime je preciziran krug lica na koja se ova odredba odnosi. Ovom izmenom je omogućen širi obuhvat imajući u vidu da je termin „pravno lice” sveobuhvatniji od termina „obveznikˮ.
4) Izdaci za humanitarnu pomoć kao priznati rashodi u poreskom bilansu
Izmenom člana 15, propisano je da su u okviru priznatog rashoda od 5% od ukupnog prihoda uvršteni i izdaci za humanitarnu pomoć, odnosno otklanjanja vanrednih situacija (poplave, požari i sl.), ali pod uslovom da su učinjeni Republici, autonomnoj pokrajini, odnosno jedinici lokalne samouprave. Ova odredba se primenjuje i prilikom utvrđivanja poreza na dobit za 2014. godinu.
5) Povezana pravna lica
Zakonom je propisano da se Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave, ne smatraju pravnim licima za svrhu primene pravila o transfernim cenama. Ovom izmenom se olakšava primena pravila o transfernim cenama za obveznike koji su u vlasništvu Republike, autonomne pokrajine, odnosno jedinica lokalne samouprave.
6) Izmene koje se odnose na banke
Izmenom člana 22a st. 1, u kojem je obrisana sintagma „do visine određeneˮ, precizirano je da se na teret rashoda u poreskom bilansu banke priznaje uvećanje ispravke vrednosti potraživanja bilansne aktive i rezervisanja za gubitke po vanbilansnim stavkama u celokupnom iznosu obračunatom na nivou banke, koja su u skladu sa unutrašnjim aktima banke iskazani u bilansu uspeha na teret rashoda u poreskom periodu, a u skladu s propisima Narodne banke Srbije.