MESTO PROMETA USLUGA OD 1. 4. 2017. GODINE – PRIMENA ČLANA 12. ZAKONA O PDV-u

Inoviranjem člana 12. Zakona o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”, br. 84/2004, 86/2004 – ispravka, 61/2005, 61/2007, 93/2012, 108/2013, 68/2014 – dr. zakon, 142/2014, 83/2015 i 108/2016 – u daljem tekstu: Zakon) od 1. aprila 2017. godine u primeni su nova opšta pravila utvrđivanja mesta prometa usluga (član 12. st. 4. i 5. Zakona), kao i izuzeci od tih pravila (član 12. st. 6. i 7. Zakona). U ovom tekstu dajemo preciznija objašnjenja ovih novih odredbi sa primerima da bi se lakše uočile novine, a zatim i pravilno primenile. Ukratko, od 1. aprila 2017. g. utvrđivanje mesta prometa usluga zavisiće od toga kome je usluga pružena – licu koje je obveznik PDV-a ili licu koje nije obveznik u skladu sa Zakonom, pa se poreski obveznik posebno određuje isključivo za svrhu primene pravila koja se odnose na mesto prometa usluga, odnosno samo za primenu člana 12. Zakona.

Pre nego što pređemo na konkretna objašnjenja kroz primere, navodimo par bitnih pojašnjenja:

• Definisanje stalne poslovne jedinice – strana poslovna jedinica u Zakonu nije isto što i poslovna jedinica u porezu na dobit.

U sistemu PDV-a je organizacioni deo stranog lica (npr. ogranak) onaj koji u skladu sa BILO KOJIM ZAKONOM (npr. o privrednim društvima) može da obavlja delatnost i može da evidentira taj organizacioni deo u sistem PDV-a u Srbiji. Međutim, ukoliko pored organizovanog ogranka u Srbiji (npr. za gradnju) matično strano lice pruža konsultantske usluge ovde, onda je to STRANO lice koje radi za sebe, a ne radi ogranak.

• Poreski dužnik za promet stranog lica – primalac dobara i usluga ako strano lice NIJE PDV obveznik u SRBIJI, nezavisno od toga da li u Srbiji ima stalnu PJ i da li je ona u sistemu PDV-a u Srbiji ili ne!

Strano lice koje je obveznik PDV-a u Srbiji, primenjuje pravila kao da je domaći obveznik PDV-a.

Napomena: Svaka transakcija sa stranim licem podrazumeva proveru da li je evidentirano u sistemu PDV-a u Srbiji ili ne (na sajtu PU). Ako jeste, onda se gleda ko je dužnik u smislu člana 10, a ako nije, onda je primalac poreski dužnik.

• Evidentiranje stranog lica u sistem PDV-a – strano lice koje vrši oporeziv promet dobara i usluga u Srbiji, DUŽNO je da odredi poreskog punomoćnika nezavisno od visine prometa. Ako se ne evidentira, trpi sankcije iz čl. 180b Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji.

Strano lice nema obavezu da se evidentira u sistem PDV-a samo za:

• oporeziv promet koji vrši ISKLJUČIVO obveznicima PDV-a;
• oporeziv promet koji vrši ISKLJUČIVO licima iz člana 9. stav 1. Zakona;
• prevoz putnika autobusima (kada PDV obračunava Uprava carina).

1. Određivanje poreskog obveznika samo za svrhu primene člana 12. Zakona

Osnovno je prvo utvrditi ko se smatra poreskim obveznikom i kome se pruža usluga, a to zavisi od toga ko pruža uslugu. Prema odredbama člana 12. st. 2. i 3. Zakona, od 1. 4. 2017. godine sledi:

• Kada uslugu pruža LICE KOJE JE OBVEZNIK PDV-a u skladu sa Zakonom (obuhvata i strano lice evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji), poreskim obveznikom kome se pruža usluga smatra se:

1) Svako lice koje obavlja delatnost kao trajnu aktivnost, bez obzira na cilj obavljanja te delatnosti. Pod ovim treba podrazumevati:

– domaća pravna lica, preduzetnike i fizička lica, koji su obveznici PDV-a;

– domaća pravna lica, preduzetnike i fizička lica, koji nisu obveznici PDV-a (mali poreski obveznici iz člana 33. Zakona, ali i lica koja ne ispunjavaju uslove da se evidentiraju u sistem PDV-a jer delatnost ne obavljaju u cilju ostvarivanja prihoda, u skladu sa članom 8. Zakona, kao što su humanitarne organizacije, ustanove, fondacije i dr.);

– strana pravna lica, preduzetnici i fizička lica, koji su obveznici PDV-a ili drugog oblika poreza na potrošnju u zemlji u kojoj nije PDV;

– strana pravna lica, preduzetnici i fizička lica, koji nisu obveznici PDV-a ili drugog oblika poreza na potrošnju u zemlji u kojoj nije PDV.

2) Pravna lica, državni organi, organi teritorijalne autonomije i lokalne samouprave sa sedištem u Republici – nezavisno od toga da li obavljaju delatnost kao trajnu aktivnost ili ne.

3) Strana pravna lica*, državni organi, organi teritorijalne autonomije i lokalne samouprave, registrovani za plaćanje poreza na potrošnju u državi u kojoj imaju sedište – to su lica koja ne obavljaju delatnost kao trajnu aktivnost, ali su registrovana za porez na potrošnju u državi sedišta po osnovu sticanja dobara. Ovo su lica sa kojima teško da ćemo imati promet, ali ako se dogodi, biće potreban dokaz da se radi o licu registrovanom za plaćanje poreza na potrošnju u zemlji u kojoj ima sedište. S tim u vezi je neophodno da obveznici PDV-a putem mejla ili na drugi način traže i dobiju podatak o poreskom statusu stranog pravnog lica.

*Napomena: Stranim pravnim licem iz člana 12. stav 2. tačka 3) Zakona smatra se strano pravno lice koje ne obavlja delatnost kao trajnu aktivnost, a registrovana je za plaćanje poreza na potrošnju u svojoj zemlji (npr. država). Naime, ako strano pravno lice obavlja delatnost kao trajnu aktivnost, onda će ono biti svrstano u član 12. stav 2) tačka 1) Zakona, prema odredbi stava 3. člana 12. Zakona.

Dakle, kada uslugu pruža obveznik PDV-a, strano lice se smatra poreskim obveznikom:

– ako obavlja delatnost kao trajnu aktivnost, bez obzira na cilj obavljanja delatnosti i nezavisno od toga da li je to lice u državi u kojoj ima sedište registrovano za porez na potrošnju ili ne;

– ako je u pitanju strano pravno lice, državni organ, organ teritorijalne autonomije ili lokalne samouprave, registrovan za plaćanje poreza na potrošnju u državi u kojoj ima sedište, bez obzira da li obavlja delatnost.

• Kada uslugu pruža STRANO lice koje se NIJE evidentiralo za obavezu plaćanja PDV-a u skladu sa Zakonom (nije u sistemu PDV-a u R. Srbiji), poreskim obveznikom kome se pruža usluga smatra se:

1) Svako lice koje obavlja delatnost kao trajnu aktivnost bez obzira na cilj obavljanja te delatnosti – to su sva lica koja u skladu sa članom 10. stav 1. tačka 3) Zakona imaju obavezu da interno obračunaju PDV kao poreski dužnici – nezavisno od toga da li su obveznici PDV-a ili ne i nezavisno od toga da li delatnost obavljaju u cilju ostvarivanja prihoda ili ne, odnosno to su:

– domaća pravna lica, preduzetnici i fizička lica;

– domaći mali obveznici, udruženja građana, fondacije, zadužbine i drugi subjekti, koji nisu poreski obveznici u smislu člana 8. Zakona jer delatnost ne obavljaju u cilju ostvarivanja prihoda;

– strano lice (pravno, preduzetnik ili fizičko lice), bez obzira da li je u svojoj zemlji registrovano ili ne za porez na potrošnju.

2) Pravna lica, državni organi, organi teritorijalne autonomije i lokalne samouprave – nezavisno od toga da li delatnost obavljaju kao trajnu aktivnost ili ne.

Definicija poreskog obveznika za potrebe primene člana 12. Zakona šira je od definicije poreskog obveznika iz člana 8. Zakona, jer se poreskim obveznicima smatraju sva lica (uključiv i strana) koja obavljaju delatnost kao trajnu aktivnost, bez obzira na cilj obavljanja delatnosti. Prema odredbama člana 8. Zakona, za razliku od inoviranog člana 12. Zakona, bitan element za utvrđivanje poreskog obveznika je onaj po kom je u pitanju lice (uključiv i strano lice) koje obavlja delatnost u cilju ostvarivanja prihoda.

1. Opšta pravila utvrđivanja mesta prometa usluga i izuzeci od pravila

Sledeći korak za utvrđivanje mesta prometa usluga je određivanje da li se usluga pruža licu koje je obveznik PDV-a ili ne, pa je u tom smislu inoviranim članom 12. st. 4. i 5. Zakona propisano:

Stav 4: Ako se promet usluga vrši PORESKOM OBVEZNIKU iz člana 12. Zakona (poreski obveznik definisan stavom 2. i 3), mestom prometa usluga smatra se mesto u kojem PRIMALAC USLUGA ima sedište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se promet usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici koja se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga ima sedište, odnosno mesto u kojem primalac usluga ima prebivalište ili boravište.

Stav 5: Ako se promet usluga vrši licu koje NIJE PORESKI OBVEZNIK u skladu sa članom 12. Zakona, mestom prometa usluga smatra se mesto u kojem PRUŽALAC USLUGA ima sedište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se promet usluga vrši iz stalne poslovne jedinice koja se ne nalazi u mestu u kojem pružalac usluga ima sedište, odnosno mesto u kojem pružalac usluga ima prebivalište ili boravište.

Napomena: Opšta pravila primenjujemo TEK KADA UTVRDIMO da li se konkretna usluga nalazi u IZUZECIMA ili NE, odnosno da li je u izuzecima precizirano da li se mesto prometa konkretne usluge određuje u zavisnosti od toga da li je primalac usluge poreski obveznik ili ne.

– Dakle, za neke usluge se mesto prometa opredeljuje isključivo prema tome da li je primalac usluge poreski obveznik ili je lice koje nije poreski obveznik (poreski obveznik definisan članom 12. st. 2. i 3. Zakona).

– Za usluge koje su izuzeci od pravila iz st. 4. i 5. (to su izuzeci propisani članom 12. stav 6. tač. 1) do 8) i stav 7. Zakona), mesto oporezivanja je propisano na drugačiji način. Međutim, i kod ovih usluga se, u zavisnosti od toga kome su pružene, mogu kombinovati i opšta pravila, pri čemu je u normi precizirano ko je po tom izuzetku primalac usluge – lice koje je poreski obveznik ili koje to nije.

Primena opštih pravila za usluge koje nisu obuhvaćene izuzecima od pravila, prikazana je kroz sledeće primere:

• USLUGE PRUŽA OBVEZNIK PDV-a ili STRANO LICE EVIDENTIRANO U SISTEM PDV-a U SRBIJI:
• PORESKOM OBVEZNIKU – licu koje obavlja delatnost kao trajnu aktivnost.

PRIMERI – Usluga naplate potraživanja za druga lica, pri čemu ne dolazi do prenosa potraživanja.

1. Obveznik PDV-a pruža drugom poreskom obvezniku PDV-a iz Srbije navedenu uslugu. Mesto prometa je, shodno stavu 4. člana 12, mesto gde primalac usluge ima sedište ili stalnu PJ kojoj se pruža usluga, odnosno mesto gde primalac ima prebivalište. Pošto uslugu pruža obveznik PDV-a, dužan je da (kao i do sada) obračuna i plati PDV.
2. Strano lice koje je evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, vrši ovu uslugu obvezniku PDV-a. Mesto prometa je, shodno stavu 4, mesto gde primalac usluge ima sedište ili stalnu PJ. Pošto uslugu pruža lice evidentirano u sistem PDV-a, dužno je da obračuna i plati PDV.
3. Obveznik PDV-a pruža navedenu uslugu firmi iz Austrije. Mesto prometa je, shodno stavu 4. člana 12, mesto gde primalac usluge ima sedište ili stalnu PJ kojoj se pruža usluga. Pošto obveznik PDV-a uslugu pruža poreskom obvezniku u smislu stava 2. tačka 1) člana 12. Zakona, NE obračunava PDV i u računu se poziva na odredbu člana 12. stav 4. Zakona.

• LICU KOJE NIJE PORESKI OBVEZNIK – lice koje ne obavlja delatnost kao trajnu aktivnost.

PRIMERI – Usluga naplate potraživanja za druga lica, pri čemu ne dolazi do prenosa potraživanja.

1. Obveznik PDV-a pruža ovu uslugu licu iz Srbije koje nije poreski obveznik. Mesto prometa je, shodno stavu 5. člana 12, mesto gde pružalac usluge ima sedište ili stalnu PJ koja pruža uslugu, odnosno mesto gde pružalac ima prebivalište. Pošto uslugu pruža obveznik PDV-a licu iz Srbije, dužan je da (kao i do sada) obračuna i plati PDV – teritorija Srbije je jedinstveno mesto prometa.
2. Strano lice koje je evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, vrši ovu uslugu licu iz Srbije koje nije poreski obveznik. Mesto prometa je, shodno stavu 5, mesto gde pružalac usluge ima sedište ili stalnu PJ koja pruža uslugu, odnosno mesto gde pružalac ima prebivalište. Pošto uslugu pruža lice evidentirano u sistem PDV-a, dužno je da obračuna i plati PDV.

• USLUGE PRUŽA STRANO LICE KOJE NIJE EVIDENTIRANO U SISTEM PDV-a U SRBIJI:
• PORESKOM OBVEZNIKU – licu koje obavlja delatnost kao trajnu aktivnost.

PRIMERI – Usluga naplate potraživanja za druga lica, pri čemu ne dolazi do prenosa potraživanja.

1. Strano lice nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, ali pruža drugom obvezniku PDV-a iz Srbije uslugu naplate potraživanja u inostranstvu. Mesto prometa je, shodno stavu 4. člana 12, mesto gde primalac usluge ima sedište ili stalnu PJ kojoj se pruža usluga, odnosno mesto gde primalac ima prebivalište. Pošto uslugu pruža navedeno strano lice, primalac usluge u Srbiji je dužan da (kao i do sada) obračuna i plati PDV* – ovo strano lice nema obavezu da se evidentira u sistem PDV-a.
2. Strano lice nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, ali pruža ovu uslugu opštini Subotica. Mesto prometa je, shodno stavu 4, a u vezi sa stavom 3. tačka 2) Zakona, mesto gde primalac usluge ima sedište, tj. Subotica (smatra se poreskim obveznikom iako nije u sistemu PDV-a, jer je organ lokalne samouprave – lice iz člana 9. stav 1. Zakona). Opština Subotica je dužna da obračuna i plati PDV kao poreski dužnik.
3. Strano lice nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, ali pruža ovu uslugu preduzetniku iz Srbije koji nije u sistemu PDV-a. Mesto prometa je, shodno stavu 4, a u vezi sa stavom 3. tačka 1) Zakona, mesto gde primalac usluge ima sedište, tj. Srbija (preduzetnik se smatra poreskim obveznikom iako nije u sistemu PDV-a, jer obavlja trajnu aktivnost). Preduzetnik je dužan da obračuna i plati PDV kao poreski dužnik.

• LICU KOJE NIJE PORESKI OBVEZNIK – lice koje ne obavlja delatnost kao trajnu aktivnost.

PRIMERI – Usluga naplate potraživanja za druga lica, pri čemu ne dolazi do prenosa potraživanja.

1. Strano lice nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, ali pruža navedenu uslugu fizičkom licu koje se ne bavi nikakvom delatnošću. Mesto prometa je, shodno stavu 5. člana 12, a u vezi sa stavom 3, mesto gde pružalac usluge ima sedište ili stalnu PJ koja pruža uslugu, odnosno mesto gde pružalac ima prebivalište. Za ovu uslugu fizičko lice NIJE dužno da obračuna i plati PDV, a strano lice bi moralo da se evidentira u sistem PDV-a u Srbiji.
2. 
   Izuzeci od pravila propisanih st. 4. i 5. Zakona

– izuzeci propisani članom 12. st. 6. i 7. Zakona –

Rekli smo da opšta pravila za određivanje mesta prometa usluga imaju i izuzetke, pa se shodno članu 12. st. 6. i 7. Zakona, i kod izuzetaka mora posmatrati da li je usluga pružena licu koje je obveznik PDV-a ili licu koje to nije. Za ove izuzetke moraju se imati u vidu pre svega opšta pravila iz stava 4. i 5. člana 12, jer definišu ko se smatra poreskim obveznikom, kao i odredbe st. 2. i 3. člana 12. Zakona.

• Izuzeci propisani članom 12. stav 6. tač. 1), 2) i 3) Zakona

Izuzeci kod određivanja mesta prometa usluga propisani su članom 12. stav 6. tač. 1), 2) i 3) Zakona i obuhvataju usluge u vezi sa nepokretnostima, uključujući i usluge posredovanja kod prometa nepokretnosti, prevoza lica i prevoza dobara. Pri tome, kada su u pitanju usluge vezane za nepokretnosti, a isto važi i za prevoz lica, nebitno je ko je primalac usluge, ali kada je u pitanju prevoz dobara, bitno je da li je primalac usluge obveznik PDV-a ili lice koje to nije, što ćemo prikazati u nastavku i kroz sledeće primere.

• Za usluge u vezi sa NEPOKRETNOSTIMA, uključujući i usluge posredovanja kod prometa nepokretnosti (stav 6. tač. 1), mesto prometa je mesto u kojem se nalazi nepokretnost – bez obzira kome je pružena usluga (poreskom obvezniku ili ne) i ko je pruža (obveznik ili strano lice).

Ističemo da su Pravilnikom o utvrđivanju usluga u vezi sa nepokretnostima za svrhu određivanja mesta prometa usluga, u smislu Zakona o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS” br. 21/2017), propisane usluge poput projektovanja konkretne nepokretnosti, procene, geodetske usluge, iznajmljivanja, smeštaja u hotelima, pravnih usluga vezanih isključivo za nekretnine itd.).

PRIMERI kada se promet usluga vrši poreskom obvezniku, kao i licu koje to nije:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije pruža obvezniku PDV-a iz Srbije uslugu projektovanja konkretne nepokretnosti koja se nalazi u RCG – pružalac usluge nema obavezu da obračuna PDV.
2. Strano lice iz Francuske vrši popravku obvezniku PDV-a na silosu u Baču (Srbija) – mesto prometa usluga je Bač, a mesto oporezivanja Srbija, pa je primalac usluge poreski dužnik (ako stranac nema poreskog punomoćnika).
3. Strano lice iz Nemačke vrši nadzor nad gradnjom nepokretnosti opštini Novi Sad – mesto prometa usluga a i oporezivanja je Novi Sad, pa je primalac usluge poreski dužnik (ako stranac nema poreskog punomoćnika ili PJ koja vrši tu uslugu).
4. Obveznik PDV-a iz Srbije pruža fizičkom licu iz Srbije uslugu projektovanja konkretne nepokretnosti koja se nalazi u RCG – pružalac usluge nema obavezu da obračuna PDV.
5. Strano lice iz Nemačke vrši uslugu posredovanja u kupovini nepokretnosti u Srbiji predstavništvu stranog lica iz Nemačke – mesto oporezivanja je u Srbiji, pa je pružalac usluge dužan da se evidentira u sistem PDV-a u Srbiji i da po ovom osnovu obračuna i plati PDV. Ako to ne učini – dužnik je predstavništvo.

• Za usluge PREVOZA LICA (stav 6. tač. 2) mesto prometa je mesto gde se obavlja prevoz, a ako se prevoz obavlja i u Republici Srbiji i u inostranstvu, odredbe Zakona primenjuju se samo na deo prevoza izvršen u Republici – bez obzira kome je pružena usluga i ko je pruža.

PRIMERI:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije vrši prevoz lica autobusom od Beograda do Grčke po nalogu turističke agencije iz Srbije koja je u sistemu PDV-a – pružalac usluge ima obavezu da obračuna PDV samo na deo puta od Beograda do granice sa Grčkom;
2. Strano lice iz Austrije vrši obvezniku PDV-a prevoz lica autobusom od Beča do Beograda – primalac usluge nema obavezu da obračuna PDV jer će na deo puta od naše granice do Beograda carina da obračuna PDV.
3. Obveznik PDV-a iz Srbije po nalogu obveznika PDV-a iz Srbije vrši prevoz lica autobusom od Skoplja (Makedonija) do Soluna (Grčka) – pružalac usluge NEMA obavezu da obračuna PDV.
4. Obveznik PDV-a iz Srbije pruža fizičkim licima iz Srbije uslugu prevoza autobusom od Kragujevca do Titograda (RCG) – pružalac usluge ima obavezu da obračuna PDV samo na deo puta do granice sa RCG.

Napomena: Za usluge prevoza lica stopa PDV-a je 10%. Za prevoz autobusima strano lice ne mora da se evidentira u sistem PDV-a jer se PDV obračunava u skladu sa članom 18. stav 4. i članom 49. stav 7. Zakona, po principu uzajamnosti.

Članom 24. stav 1. tač 9) i 12) Zakona propisano je poresko oslobođenje za usluge međunarodnog prevoza lica u vazdušnom saobraćaju i međunarodnog prevoza lica brodovima u rečnom saobraćaju. Uslovi za poresko oslobođenje su propisani Pravilnikom o poreskim oslobođenjima. Međunarodni prevoz železnicom nije oslobođen PDV-a.

• Za usluge PREVOZA DOBARA (stav 6. tač. 3) izuzetak se odnosi samo na pružanje ovih usluga licu koje nije poreski obveznik, pri čemu je mesto prometa mesto gde se obavlja prevoz, a ako se prevoz obavlja i u Republici Srbiji i u inostranstvu, odredbe ovog zakona primenjuju se samo na deo prevoza izvršen u Republici Srbiji.

PRIMERI:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije pruža fizičkom licu iz Srbije uslugu prevoza dobara od Kragujevca do Banja Luke (BiH) radi selidbe – pružalac usluge bi imao obavezu da obračuna PDV samo na deo puta od Kragujevca do granice sa BiH, ali uz dokumentaciju može da ostvari poresko oslobođenje iz člana 24. stav 1. tačka 8) Zakona.
2. Strano lice iz Nemačke vrši uslugu prevoza dobara fizičkom licu od Minhena do Novog Sada – pružalac usluge je dužan da se evidentira u sistem PDV-a u Srbiji i da po ovom osnovu obračuna i plati PDV za deo prevoza kroz Srbiju (ako nije uključen prevoz u JCI).

• Za usluge PREVOZA DOBARA pružene licu koje je poreski obveznik – mesto prometa je mesto u kojem PRIMALAC USLUGA ima sedište ili stalnu poslovnu jedinicu kojoj se pruža usluga, u skladu sa pravilom iz stava 4. člana 12. Zakona.

PRIMERI:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije vrši prevoz dobara obvezniku PDV-a „Y.” iz Srbije od Beograda do Budimpešte (Mađarska) – preduzeće „Y.”, iako je primalac usluge, ne obračunava PDV, s obzirom na to da u skladu sa članom 10. za ovu uslugu nije poreski dužnik, ali prevoznik ostvaruje poresko oslobođenje iz člana 24. stav 1. tačka 8) Zakona.
2. Strano lice iz Francuske vrši prevoz dobara obvezniku PDV-a, preduzeću „D.” iz Srbije, od Berlina do Pariza – mesto prometa usluga a i oporezivanja je Srbija, pa je primalac usluge poreski dužnik koji obračunava PDV. Ova usluga do 31. 3. 2017. g. nije bila predmet tretiranja PDV-a uopšte!
3. Strano lice iz Nemačke vrši prevoz dobara obvezniku PDV-a, preduzeću „C.” iz Srbije, od Minhena do Negotina – mesto oporezivanja je Srbija. Preduzeće „C.” je kao primalac usluge poreski dužnik, ali ne obračunava PDV (u pitanju je uvoz dobara, pa je celokupan iznos prevoza trebalo da bude uključen u carinsku i PDV osnovicu). Međutim, ukoliko je vrednost usluge prevoza koja je iskazana u JCI, manja od iznosa sa fakture, na razliku će primalac usluge obračunati i platiti PDV – kao dužnik. Takođe, ako prevoz nije prikazan u JCI, preduzeće „C.” obračunava PDV kao poreski dužnik – na ceo iznos prevoza. Ova usluga se do 31. 3. 2017. g. oporezivala samo za deo puta kroz Srbiju, ako nije bila prikazana u JCI.

Napomena: Za usluge prevoza DOBARA stopa PDV-a je 20%. Za prevoz dobara strano lice bi moralo da se evidentira u sistem PDV-a. Ako ove usluge pruža licu koje nije poreski obveznik – ne obavlja delatnost kao trajnu aktivnost (npr. fizičko lice). Članom 24. stav 1. tač 1) i 8) Zakona propisana su poreska oslobođenja za usluge prevoza koje su neposredno vezane za uvoz odnosno izvoz, tranzit ili privremeni izvoz dobara. Uslovi za poresko oslobođenje su propisani Pravilnikom o načinu i postupku ostvarivanja poreskih oslobođenja kod PDV-a sa pravom na odbitak prethodnog poreza („Sl. glasnik RS”, br. 40/2015, 82/2015, 86/2015, 11/2016 i 21/2017).

• Izuzeci propisani članom 12. stav 6. tačka 4) – podtačke od (1) do (5) Zakona

Za izuzetke propisane članom 12. stav 6. tačka 4), mestom prometa smatra se mesto gde su usluge stvarno i pružene, s tim što postoje određene razlike u odnosu na to da li su usluge pružene poreskom obvezniku – kada se ovo pravilo primenjuje samo za podtačku 1) usluge koje se odnose na prisustvovanje kulturnim, umetničkim, sportskim, naučnim, obrazovnim, zabavnim ili sličnim događajima (sajmovi, izložbe i dr.), uključujući i pomoćne usluge u vezi sa prisustvovanjem tim događajima; i za podtačku (5) usluge predaje jela i pića za konzumaciju na licu mesta. Za ostale usluge iz podt. od (2) do (4), kada su pružene poreskom obvezniku, mesto prometa se određuje u skladu sa opštim pravilom iz stave 4, tj. mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se promet usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici koja se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga ima sedište, odnosno mesto u kojem primalac usluga ima prebivalište ili boravište. Za sve usluge iz podt. od (1) do (5), kada su pružene licu koje nije poreski obveznik, mestom prometa se smatra mesto gde su usluge stvarno i pružene. Kroz primere to bi izledalo ovako:

• Za usluge koje se odnose na prisustvovanje kulturnim, umetničkim, sportskim, naučnim, obrazovnim, zabavnim ili sličnim događajima (sajmovi, izložbe i dr.), uključujući i pomoćne usluge u vezi sa prisustvovanjem tim događajima (stav 6. tačka 4. podtač. (1) Zakona), bez obzira na to kome su pružene, mesto prometa je mesto gde su usluge stvarno i pružene.

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU:

1. 1. Obveznik PDV-a iz Srbije održao je naučni skup u Beogradu, prisustvovali su predstavnici naučnih institucija iz Srbije i iz drugih zemalja. Pošto je usluga pružena u Beogradu, mesto prometa je Srbija – Beograd, pa je obveznik PDV-a dužan da obračuna i plati PDV.
2. Obveznik PDV-a iz Srbije održao je seminar u Banja Luci, kome su prisustvovali predstavnici preduzeća iz Srbije, a i iz BiH. Pošto je usluga pružena u Banjaluci, mesto prometa je R. Srpska, pa obveznik PDV-a ne obračunava PDV.

PRIMERI – kada su usluge pružene LICU KOJE NIJE PORESKI OBVEZNIK:

1. Sportski klub iz Srbije je obveznik PDV-a i organizuje utakmicu u Nišu. Prisustvuju fizička lica. Mesto prometa je Niš, pa obveznik PDV-a obračunava i plaća PDV.
2. Dom sindikata održava izložbu cveća. Posetioci su fizička lica, pa je Dom sindikata dužan da na tu uslugu obračuna i plati PDV.

Napomena: Usluge u vezi sa prisustvovanjem podrazumevaju npr. odlaganje garderobe, upotrebu WC-a, tj. nešto što je direktno vezano za prisustvo lica.

• Za usluge organizatora događaja iz podtačke (1) ove tačke (stav 6. tačka 4. podtač. (2) Zakona), kako smo naveli, mesto prometa se opredeljuje u zavisnosti od toga kome su pružene, pa imamo sledeća mesta prometa:

PRIMER – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU – mesto prometa je po pravilu iz stava 4. člana 12:

1. Opština Novi Sad je obveznik PDV-a i organizuje gostovanje Rok grupe iz Velike Britanije za novogodišnje praznike – koncert na trgu. Opština je kao organizator događaja primalac usluge i kao poreski dužnik je dužna da obračuna i plati PDV, kao i porez po odbitku.

PRIMER – kada su usluge pružene LICU KOJE NIJE PORESKI OBVEZNIK – mesto prometa je mesto gde je usluga stvarno pružena:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije pruža uslugu – organizaciju izložbe ručnih radova studentu primenjene umetnosti iz Beograda – u Sloveniji. Mesto prometa usluge je mesto gde je usluga i pružena, tj. Slovenija, pa obveznik neće obračunati PDV.

• Za pomoćne usluge u vezi sa prevozom, kao što su utovar, istovar, pretovar i slično (stav 6. tačka 4. podtač. (3) Zakona) – takođe se mesto prometa određuje u zavisnosti od toga kome su pružene, pa imamo:

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU – mesto prometa je po pravilu iz stava 4. člana 12:

1. Obveznik PDV-a N. iz Srbije vrši PRETOVAR dobara u Mađarskoj obvezniku PDV-a, preduzeću X. iz Srbije – pošto je primalac usluge sa sedištem u Srbiji, kao i pružalac, preduzeće N. obračunava i plaća PDV iako je pretovar u Mađarskoj.
2. Strano lice iz Holandije vrši UTOVAR cveća na aerodromu u Amsterdamu po nalogu obveznika PDV-a iz Srbije, a radi isporuke u Rusiju. Obveznik PDV-a je primalac usluge – mesto prometa usluga a i oporezivanja je Srbija, pa je primalac usluge poreski dužnik – obračunava PDV.

Napomena: Ova usluga do 31. 3. 2017. g. nije bila predmet tretiranja PDV-a!

3. Strano lice iz RCG u luci Bar vrši ISTOVAR robe obvezniku PDV-a, preduzeću C. iz Srbije. Mesto oporezivanja je Srbija, pa je preduzeće C. kao primalac usluge, poreski dužnik i stoga obračunava PDV.

PRIMERI – kada su usluge pružene LICU KOJE NIJE PORESKI OBVEZNIK – mesto prometa je mesto gde je usluga stvarno pružena:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije pruža fizičkom licu iz Sombora uslugu utovara dobara radi selidbe u Kragujevac – pružalac usluge ima obavezu da obračuna i plati PDV jer je usluga pružena u Srbiji.
2. 2. Obveznik PDV-a pruža uslugu utovara dobara u Segedinu fizičkom licu, a dobra se prevoze do Budimpešte. Usluga je stvarno pružena u inostranstvu, pa obveznik neće obračunati PDV.

• Za usluge procene pokretnih stvari, odnosno radova na pokretnim stvarima (stav 6. tačka 4. podtač. (4) Zakona) – takođe se mesto prometa opredeljuje u zavisnosti od toga kome su usluge pružene, i shodno tome sledi:

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU – mesto prometa je po pravilu iz stava 4. član 12:

1. Obveznik PDV-a popravlja mašinu drugom obvezniku PDV-a u Srbiji – mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište ili stalnu PJ kojoj se pruža usluga, odnosno mesto gde primalac ima prebivalište. Pošto uslugu pruža obveznik PDV-a, dužan je da (kao i do sada) obračuna i plati PDV.
2. Strano lice koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, popravlja mašinu obvezniku PDV-a – mesto prometa je Srbija, pa je poreski dužnik primalac usluge – obveznik PDV-a.
3. Obveznik PDV-a procenjuje mašinu stranom licu u Solunu (Grčka). Ovo strano lice se u skladu sa stavom 2. član 12. smatra poreskim obveznikom kome se pruža usluga. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište. Iako uslugu pruža poreskom obvezniku, nije dužan da obračuna PDV.

PRIMERI – kada su usluge pružene LICU KOJE NIJE PORESKI OBVEZNIK – mesto prometa je mesto gde je usluga stvarno pružena:

1. Obveznik PDV-a popravlja mašinu u Beogradu licu A koje nije poreski obveznik – mesto prometa je mesto gde je usluga stvarno pružena. Dakle, pošto uslugu pruža obveznik PDV-a licu koje nije poreski obveznik, dužan je da (kao i do sada) obračuna i plati PDV.
2. Obveznik PDV-a popravlja štampač stranom PRAVNOM licu (Ambasadi Grčke u Beogradu) koje nije evidentirano za porez na potrošnju u svojoj zemlji – mesto prometa je mesto gde je usluga stvarno pružena, u ovom slučaju je to mesto gde i pružalac usluge ima sedište, pa je obveznik PDV-a dužan da obračuna i plati PDV.

• Za usluge predaje jela i pića za konzumaciju na licu mesta* (stav 6. tačka 4. podtač. (5) Zakona) – kako smo pomenuli, nije bitno kome su pruženi jer se mesto prometa opredeljuje prema mestu gde su stvarno pružene, i shodno tome sledi:

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE TO NIJE:

1. Restoran M. u Beogradu je u sistemu PDV-a i obvezniku PDV-a „X.” pruža ugostiteljske usluge u svom objektu (proslava jubileja firme „X.”). Fakturu ispostavlja obvezniku i obračunava PDV po stopi od 20%.
2. Zaposleni u preduzeću iz Srbije bio je na službenom putu u Atini. Po računu za ugostiteljske usluge pružene u restoranu u Atini, preduzeće nije poreski dužnik – ugostiteljska usluga je pružena van teritorije Republike Srbije.

*Napomena: Pravilnikom o utvrđivanju usluga predaje jela i pića za konzumaciju na licu mesta za svrhu određivanja mesta prometa usluga, u smislu Zakona o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”, br. 21/2017) – bliže je uređeno šta se smatra uslugama predaje jela i pića za konzumaciju na licu mesta.

• Izuzeci propisani članom 12. stav 6. tačka 5) Zakona
• Izuzetak propisan članom 12. stav 6. tačka 5) Zakona odnosi se na usluge iznajmljivanja prevoznih sredstava na KRAĆI vremenski period, za koje se mestom prometa smatra mesto na kom se prevozno sredstvo stvarno stavlja na korišćenje primaocu usluge, pri čemu nije bitno da li se pružaju licu koje je poreski obveznik ili koje to nije.

Kraćim vremenskim periodom smatra se neprekidni vremenski period koji nije duži od 30 dana, a ako se radi o plovilima, od 90 dana.

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE TO NIJE:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije iznajmio je u Nišu automobil na 10 dana zaposlenom u firmi iz Austrije. Mesto prometa je mesto gde se automobil stavlja na raspolaganje, a to je Niš, pa je obveznik dužan da na ovu uslugu obračuna PDV.
2. Preduzeće iz RCG iznajmilo je obvezniku PDV-a iz Srbije železnički vagon na 30 dana u Baru. Mesto prometa je mesto gde se vagon stavlja na raspolaganje, a to je Bar, pa obveznik PDV-a nije dužan da obračuna PDV.
3. Obveznik PDV-a iznajmio je u Kladovu fizičkom licu iz Rumunije motor na 15 dana. Mesto prometa je mesto gde je motor stavljen na raspolaganje, a to je Kladovo, pa je obveznik dužan da obračuna PDV.

• Izuzeci propisani članom 12. stav 6. tačka 6) Zakona
• Ovaj izuzetak, prema odredbi člana 12. stav 6. tačka 5) Zakona, odnosi se na usluge iznajmljivanja prevoznih sredstava, osim iznajmljivanja iz tačke 5) ovog stava, pružene licu koje nije poreski obveznik, pa je mesto prometa mesto u kojem to lice ima sedište, prebivalište ili boravište.

Imajući u vidu pravilo iz člana 12. stav 4. Zakona, to znači da se na poreske obveznike – primaoce ove usluge primenjuje opšte pravilo definisano stavom 4. Zakona, pa se mestom prometa usluga smatra mesto u kojem primalac usluga ima sedište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se promet usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici koja se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga ima sedište, odnosno mesto u kojem primalac usluga ima prebivalište ili boravište. Znači,  mesto prometa je isto u oba slučaja, tj. nije bitno da li se usluge pružaju licu koje je poreski obveznik ili to nije.

Pravilnikom o utvrđivanju prevoznih sredstava za svrhu određivanja mesta prometa usluga iznajmljivanja tih sredstava, u smislu Zakona o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”, br. 21/2017), precizirano je šta se smatra prevoznim sredstvima radi utvrđivanja mesta prometa kod iznajmljivanja.

Ovo je značajna izmena, pa se očekuje izmena postupanja carinskih organa, tj. Carina ne bi trebalo da obračunava PDV na tzv. privremeni uvoz prevoznih sredstava navedenih u Pravilniku.

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije iznajmio je u Nišu autobus na 35 dana firmi iz Austrije. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Austrija, pa obveznik nije dužan da na ovu uslugu obračuna PDV.
2. Strana firma iz Banjaluke je iznajmila kamion na 60 dana firmi iz Subotice. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Subotica, pa je firma iz Subotice dužna da kao poreski dužnik obračuna i plati PDV.
3. Preduzeće iz RCG iznajmilo je obvezniku PDV-a iz Srbije brod u luci Bar. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Srbija, pa je obveznik PDV-a dužan da obračuna PDV.

• Izuzeci propisani članom 12. stav 6. tačka 7) podtačke od (1) do (12) Zakona

Za izuzetke propisane članom 12. stav 6. tačka 7) podtačke od (1) do (12) Zakona, koje se pružaju licu koje nije poreski obveznik, mestom prometa smatra se mesto sedišta, prebivališta ili boravišta primaoca usluga. Imajući to u vidu, jasno je da kada se radi o pružanju ovih usluga licu koje je poreski obveznik, u skladu sa opštim pravilom iz stave 4. člana 12. Zakona, mesto prometa je takođe mesto gde primalac usluge ima sedište ili stalnu poslovnu jedinicu ako se promet usluga vrši stalnoj poslovnoj jedinici koja se ne nalazi u mestu u kojem primalac usluga ima sedište, odnosno mesto u kojem primalac usluga ima prebivalište ili boravište. To praktično znači da kod ovih usluga nema suštinske izmene u odnosu na postupanje do 31. 3. 2017. godine, što ćemo kroz primere i prikazati:

• Usluge prenosa, ustupanja i davanja na korišćenje autorskih i srodnih prava, prava na patente, licence, zaštitne znakove i druga prava intelektualne svojine (stav 6. tačka. 7. podtač. (2) Zakona)

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a iz N. Sada prenosi pravo korišćenja licence preduzeću iz Srbije. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište, pa je obveznik dužan da obračuna i plati PDV.
2. Preduzeće iz Srbije, obveznik PDV-a, prenosi pravo korišćenja licence stranom preduzeću iz Nemačke. Mesto prometa je Nemačka, pa obveznik neće obračunati PDV u skladu sa članom 12. stav 4.
3. Obveznik PDV-a prenosi pravo korišćenja licence fizičkom licu iz BiH. Mesto prometa usluge je mesto gde primalac usluge ima prebivalište (BiH). Obveznik PDV-a neće obračunati PDV.

• Usluge oglašavanja (stav 6. tačka. 7 podtač. (1) Zakona)

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Preduzeću iz Milana obveznik PDV-a pruža uslugu oglašavanja na TV u Srbiji. Mesto prometa je Milano, pa obveznik PDV-a neće obračunati PDV u skladu sa članom 12. stav 4. Zakona.
2. NIP „Politika” je obveznik PDV-a i pruža uslugu oglašavanja u dnevnom listu preduzeću iz Srbije. Mesto prometa je Srbija, pa je obveznik PDV-a dužan da obračuna PDV.
3. Strano lice koje se nije evidentiralo za plaćanje PDV-a u Srbiji, pruža uslugu oglašavanja preduzetniku iz Beograda. Mesto prometa je mesto gde preduzetnik ima sedište – Beograd, pa je u ovom slučaju preduzetnik u obavezi da obračuna PDV kao poreski dužnik.
4. Obveznik PDV-a pruža uslugu oglašavanja u novinama fizičkom licu iz inostranstva. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima prebivalište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.

Napomena: Članom 2. stav 1. tačka 1) Zakona o oglašavanju („Sl. glasnik RS”, broj 6/2016) definisano je da je oglašavanje predstavljanje u bilo kom obliku u vezi sa poslovanjem odnosno profesionalnom ili poslovnom delatnošću, radi podsticanja prodaje robe i usluga, prodaje nepokretnosti, kao i prenosa prava i obaveza.

Oglašavanje se može vršiti:

– u elektronskim medijima (TV i radijsko oglašavanje);

– u štampanim medijima (dnevne i periodične novine i druga štampana sredstva javnog informisanja, kao i digitalna izdanja dnevnih i periodičnih novina, odnosno drugih štampanih sredstava javnog informisanja);

– na otvorenim površinama (oglasnim panoima (bilbordima), plakatima, displejima, svetlećim oznakama i sl., postavljenim na površinama koje su izvan zatvorenog prostora, koje su dostupne javnosti, odnosno neodređenom broju primalaca);

– putem interneta (oglašavanje na internet prezentaciji, društvenoj mreži, aplikaciji, odnosno putem drugog vida internet komunikacije).

• Usluge savetnika, inženjera, advokata, revizora i sličnih usluga, kao i prevodilaca za usluge prevođenja, uključujući i prevođenje u pisanom obliku (stav 6. tačka. 7 podtač. (3) Zakona)

PRIMER – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a pruža savetodavnu uslugu stranom preduzeću. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.
2. Strano lice koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, obvezniku PDV-a iz Beograda pruža uslugu prevođenja. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Beograd, pa je obveznik PDV-a dužan da kao poreski dužnik obračuna i plati PDV.
3. Obveznik PDV-a iz N. Sada pruža advokatsku uslugu fizičkom licu iz inostranstva. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima prebivalište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.

• Usluge obrade podataka i ustupanja, odnosno davanja informacija, uključujući i informacije o poslovnim postupcima i iskustvu (stav 6. tačka. 7 podtač. (4) Zakona)

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a je stranom preduzeću vršio obradu podataka o poslovnim transakcijama zavisnih firmi u Srbiji. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.
2. Strano lice koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, obvezniku PDV-a iz Beograda dostavlja informacije o poslovnom iskustvu u proizvodnji šećera. Mesto prometa je gde primalac ima sedište – Beograd, pa je obveznik PDV-a dužan da obračuna PDV kao poreski dužnik.
3. Obveznik PDV-a iz Vršca fizičkom licu iz inostranstva dostavlja informacije o mogućnosti zapošljavanja tamo. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima prebivalište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.

• Usluge preuzimanja obaveze da se u potpunosti ili delimično odustane od obavljanja neke delatnosti ili od korišćenja nekog prava iz ove tačke (tačka 7) podtačke od (1) do (12) – stav 6. tačka 7. podtač. (5) Zakona)

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Strano lice koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, preko zastupnika vrši promet veštačkih đubriva na teritoriji Srbije. Želi da se povuče sa tržišta Srbije i da obvezniku PDV-a uz odgovarajuću naknadu ustupi tržište. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Srbija, pa je obveznik dužan da na uslugu obračuna PDV kao poreski dužnik.
2. Obveznik PDV-a je stranom preduzeću ustupio deo tržišta za prodaju semena u Srbiji. Mesto prometa usluge je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.

*3. Obveznik PDV-a iz Valjeva odustaje od prava službenosti i isto pravo uz naknadu ustupa fizičkom licu iz Valjeva. Mesto prometa je mesto gde pružalac usluge ima prebivalište – Valjevo, pa obveznik obračunava i plaća PDV.

*Važno: Kada je u pitanju pravo koje nije navedeno u tački 7), primenjuje se opšte pravilo iz člana 12. stav 5. Zakona.

• Usluge bankarskog i finansijskog poslovanja i poslovanja u oblasti osiguranja, uključujući reosiguranje, osim iznajmljivanja sefova (stav 6. tačka 7. podtač. (6) Zakona)

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a DDOR osigurava stranom preduzeću mašine u Srbiji. Mesto prometa usluge je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV, a u fakturi će se pozvati na član 25. stav 2. tačka 1) Zakona.
2. Strano osiguravajuće društvo koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, obvezniku PDV-a iz Beograda pruža uslugu reosiguranja. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište, a to je Beograd, pa obveznik PDV-a neće obračunati PDV kao dužnik u skladu sa čl. 25. stav 2. tačka 1) Zakona.
3. Obveznik PDV-a DDOR osigurava imovinu fizičkom licu u V. Banji. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima prebivalište – V. Banja, ali obveznik ne obračunava PDV – oslobođeno (član 25. st. 2. tač. 1).

• Usluge stavljanja na raspolaganje osoblja – (stav 6. tačka 7. podtač. (7) Zakona)

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a stavlja na raspolaganje osoblje stranom preduzeću. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.
2. Strano lice koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, obvezniku PDV-a iz Beograda stavlja na raspolaganje osoblje. Mesto prometa usluge je mesto gde primalac usluge ima sedište – Beograd, pa je obveznik dužan da na uslugu obračuna i plati PDV kao poreski dužnik.

• Usluge iznajmljivanja pokretnih stvari, osim prevoznih sredstava (stav 6. tačka 7. podtač. (8) Zakona)

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije iznajmio je kran firmi iz Austrije. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Austrija, pa obveznik nije dužan da obračuna PDV.
2. Strana firma iz Banjaluke je iznajmila bager firmi iz Subotice. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Subotica, pa je firma iz Subotice dužna da kao poreski dužnik obračuna i plati PDV.
3. Strana firma iz Segedina iznajmila je fizičkom licu iz Bečeja kombajn. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište, a to je Bečej, pa je strana firma dužna da se evidentira u sistem PDV-a u Srbiji.

• Usluge omogućavanja pristupa mreži prirodnog gasa, mreži za prenos električne energije i mreži za grejanje odnosno hlađenje, transporta i distribucije putem tih mreža, kao i drugih usluga koje su neposredno povezane sa tim uslugama (stav 6. tačka 7. podtač. (9) Zakona)

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Strano lice koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, omogućilo je preduzeću iz Srbije pristup mreži prenosa električne energije, ali na teritoriji Rumunije. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Srbija, pa obveznik obračunava PDV kao poreski dužnik.
2. Obveznik PDV-a je stranom preduzeću omogućio pristupanje mreži prirodnog gasa u Srbiji. Mesto prometa usluge je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.

• Usluge telekomunikacija (stav 6. tačka 7. podtač. (10) Zakona). To su usluge vezane za fiksnu i mobilnu telefoniju, radiodifuzne mreže, radio-stanice, internet mreže, satelitski servis, kablovske distributivne mreže i sl.

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Strano lice koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji – internet operater je internet operateru iz Srbije fakturisao korišćenje njegove internet mreže. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Srbija, pa je obveznik PDV-a dužan da obračuna PDV kao poreski dužnik.
2. Obveznik PDV-a je stranom preduzeću pružio uslugu korišćenja mreže mobilne telefonije. Mesto prometa usluge je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.

• Usluge radijskog i televizijskog emitovanja (stav 6. tačka 7. podtač. (11) Zakona). Napominjemo da su usluge javnog radiodifuznog servisa (proizvodnja i emitovanje programa informativnog, kulturnog, umetničkog, obrazovnog, verskog, naučnog, dečjeg, zabavnog, sportskog i drugih sadržaja) koje pruža javni radiodifuzni servis (RTS, RTV), oslobođene PDV-a (član 25. stav 2. tačka 17. Zakona). U ovo ne spadaju usluge komercijalnog karaktera.

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a je stranom preduzeću pružio uslugu televizijskog emitovanja fudbalske utakmice. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa obveznik neće obračunati PDV.
2. Strano lice koje nije evidentirano u sistem PDV-a u Srbiji, pružilo je uslugu radijskog emitovanja emisije pravnom licu iz Srbije. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Srbija, pa obveznik PDV-a obračuna PDV kao poreski dužnik.

• Usluge pružene elektronskim putem (stav 6. tačka 7. podtač. (12) Zakona). Pravilnikom o utvrđivanju usluga pruženih elektronskim putem, u smislu Zakona o porezu na dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”, broj 107/2012 i 86/2015), utvrđeno je koje su to usluge, odnosno to su: isporuka veb-strana, čuvanje i održavanje veb-strana; isporuka programa i njihovo ažuriranje, daljinsko održavanje programa i računarske opreme; isporuka slika, tekstova i informacija i omogućavanje pristupa bazama podataka, kao i arhiviranja baza podataka; isporuka audio i video zapisa, kao i isporuka igara; isporuka političkih, kulturnih, umetničkih, sportskih, naučnih, obrazovnih i zabavnih emisija i događaja, u toku ili nakon snimanja; usluge iz oblasti učenja na daljinu.

PRIMERI – kada su usluge pružene PORESKOM OBVEZNIKU ili LICU KOJE NIJE:

1. Obveznik PDV-a pruža uslugu daljinskog održavanja softvera pravnom licu iz Srbije. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Srbija, pa obveznik obračuna PDV.
2. Obveznik PDV-a pruža uslugu održavanja veb-strane stranom licu – preduzeću. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – inostranstvo, pa se PDV ne obračunava.
3. Strano lice koje se nije evidentiralo u sistem PDV-a u Srbiji, pruža uslugu učenja na daljinu fizičkom licu iz Srbije. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima prebivalište, tj. Srbija, pa bi strano lice imalo obavezu da se evidentira u sistem PDV-a u Srbiji.

• Izuzetak propisan članom 12. stav 6. tačka 8) Zakona
• Usluge posredovanja kod prometa dobara ili usluga, pružene licu koje nije poreski obveznik – oporezuju se prema mestu u kojem je izvršen promet dobara ili usluga koji je predmet posredovanja (kako je bilo i staro zakonsko rešenje).

PRIMERI:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije pružio je fizičkom licu iz BiH uslugu posredovanja u prometu automobila u BiH. Mesto prometa je mesto u kojem je izvršen promet automobila koji je predmet posredovanja – BiH, pa u ovom slučaju obveznik neće obračunati PDV.
2. Strano lice koje se nije evidentiralo u sistem PDV-a u Srbiji, pružilo je uslugu posredovanja u prometu motora fizičkom licu u Srbiji. Mesto prometa je mesto u kojem je izvršen promet motora koji je predmet posredovanja – Srbija, pa u ovom slučaju strano lice treba da se evidentira u sistem PDV-a.

• Izuzetak propisan članom 12. stav 7. Zakona
• Usluge posredovanja pružene licu koje je poreski obveznik, osim posredovanja kod prometa nepokretnosti.

PRIMERI:

1. Obveznik PDV-a iz Srbije pružio je firmi iz Austrije uslugu posredovanja u prometu dobara koja se iz Srbije otpremaju u Rusiju. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište, a to je Austrija, pa obveznik nije dužan da na ovu uslugu obračuna PDV, ali će se i pozvati na poresko oslobođenje iz člana 24. stav 1. tačka 17) Zakona.
2. Strana firma iz Banjaluke pružila je uslugu posredovanja u prometu konsultantskih usluga firmi iz Subotice. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Subotica, pa firma iz Subotice kao poreski dužnik obračunava PDV.
3. Preduzeće iz RCG posredovalo je obvezniku PDV-a iz Srbije kod realizacije iznajmljivanja broda tegljača koji je u luci Bar. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Srbija, pa je obveznik PDV-a dužan da kao dužnik obračuna PDV, nezavisno od toga što brod tegljač nije u Srbiji.
4. Obveznik PDV-a iz Srbije pružio je uslugu posredovanja u prometu tehničke robe drugom obvezniku PDV-a, pri čemu se dobra upućuju iz Srbije u Italiju. Mesto prometa je mesto gde primalac usluge ima sedište – Srbija, ali obveznik PDV-a, pružalac usluge, nije dužan da obračuna PDV jer je u pitanju poresko oslobođenje iz člana 24. stav 1. tačka 17) Zakona.

Kao što se vidi, postoji razlika kada je u pitanju posredovanje, pošto je za te usluge pružene licu koje nije poreski obveznik mesto prometa definisano članom 12. stav 6. tačka 8) Zakona, dok je za primaoce – poreske obveznike mesto prometa definisano članom 12. stav 7. Zakona.

4. Postupanje u slučaju naplaćenih avansa do 31. 3. 2017. za usluge kod kojih je promenjeno mesto prometa, a koje su pružene od 1. 4. 2017. godine

Sigurno je da će se u praksi dogoditi slučajevi da su obveznici PDV-a primili ili platili avans za uslugu koju su pružili ili koja im je pružena, ali odredbe člana 12. Zakona su izmenjene, pa se zbog izmena u određivanju mesta prometa usluga može dogoditi drugačiji poreski tretman, što će zahtevati poreske korekcije. Naime, ukoliko je obvezniku PDV-a uplaćen avans zaključno sa 31. 3. 2017. godine, primenom pravila o mestu prometa usluga koja su važila u trenutku uplate avansa, obveznik je mogao da ima obavezu za interni obračun PDV-a, a da je nakon realizacije usluge, posle 1. aprila 2017, mesto oporezivanja drugačije, pa shodno tome ta obaveza više ne postoji, i obratno. U tom slučaju, obveznik je dužan da izvrši potrebnu korekciju PDV-a shodno novim pravilima određivanja mesta prometa usluga. U praksi se mogu dogoditi sledeći slučajevi:

Primeri:

1. Obveznik PDV-a – lice A platilo je avansno 15. 3. 2017. godine stranom licu – preduzeću za uslugu posredovanja u prometu dobara. Usluga će biti realizovana u aprilu 2017. godine, a dobra će se prometovati iz Italije u Rusiju. Za ovu uslugu do 31. 3. 2017. obveznik nije imao obavezu da interno obračuna PDV. Od 1. aprila ova usluga, kada je pružena poreskom obvezniku u smislu člana 12. stav 4. Zakona, oporezuje se prema mestu primaoca usluge, shodno članu 12. stav 7. Zakona. To znači da nakon realizacije usluge obveznik ima obavezu da interno obračuna i plati PDV, a pravo na odbitak ostvaruje ako ispunjava uslove iz člana 28. Zakona.
2. Strano lice koje obavlja delatnost kao trajnu aktivnost platilo je avansno 10. 3. 2017. godine obvezniku PDV-a – licu A za buduću uslugu posredovanja u prometu dobara. Usluga će biti realizovana u aprilu 2017. godine, a dobra će se prometovati iz Italije u Rusiju. Za ovu uslugu do 31. 3. 2017. obveznik – lice A nije imao obavezu da interno obračuna PDV. Od 1. aprila ova usluga, kada je pružena poreskom obvezniku u smislu člana 12. stav 4. Zakona, oporezuje se prema mestu primaoca usluge, shodno članu 12. stav 7. Zakona, a primalac je strano lice. To znači da ni nakon realizacije usluge obveznik nema obavezu da obračuna i plati PDV.
3. Obveznik PDV-a – lice A primilo je avans 10. 3. 2017. godine od drugog obveznika PDV-a – lica B za uslugu posredovanja u prometu dobara. Usluga će biti realizovana u aprilu 2017. godine, a dobra će se prometovati iz Italije u Rusiju. Za ovu uslugu do 31. 3. 2017. obveznik A nije imao obavezu da obračuna PDV jer je usluga pružena van teritorije Srbije, pa nije ni izdavao avansni račun. Od 1. aprila ova usluga, kada je pružena poreskom obvezniku, oporezuje se prema mestu primaoca, a primalac je takođe poreski obveznik iz Srbije – lice B. To znači da nakon realizacije usluge obveznik ima obavezu da obračuna i plati PDV i da izda račun u skladu sa članom 42. Zakona.
4. Obveznik PDV-a – lice A primilo je avans 20. 3. 2017. godine od drugog obveznika PDV-a – lica B za uslugu posredovanja u prometu dobara. Usluga će biti realizovana u aprilu 2017. godine, a dobra će se prometovati iz Rusije u Srbiju. Za ovu uslugu do 31. 3. 2017. obveznik A nije imao obavezu da obračuna PDV jer se mesto prometa ove usluge po ranije važećoj odredbi člana 12. stav 4. Zakona, određivalo prema mestu prometa dobara i usluga koji je predmet posredovanja, a promet dobara je u Italiji. Zbog toga obveznik – lice A nije ni izdavao avansni račun licu B. Od 1. aprila ova usluga, kada je pružena poreskom obvezniku, oporezuje se prema mestu primaoca, a primalac je takođe poreski obveznik iz Srbije – lice B. To znači da bi nakon realizacije usluge obveznik imao obavezu da obračuna i plati PDV i da izda račun u skladu sa članom 42. Zakona, izuzev ako ne postoji mogućnost da ostvari poresko oslobođenje u skladu sa članom 24. stav 1. tačka 1) Zakona.

U skladu sa navedenim pravilima postupaju i poreski dužnici koji su prilikom uplate avansa stranom licu imali pravo na odbitak PDV-a koji su obračunali kao poreski dužnici na dati avans. U momentu kada promet nastane, ukoliko je mesto prometa inostranstvo, poreski dužnik će izvršiti i korekciju obaveze za PDV, ali i ispravku odbitka prethodnog poreza, pri čemu se ne sastavlja izmenjena PPPDV, već se postupak korekcije sprovodi u poreskom periodu kada je usluga pružena.