Prema odredbama člana 2. stav 1. tač 1) i 2) Zakona o akcizama („Sl. glasnik RS”, br. 22/2001, 73/2001, 80/2002, 80/2002 – dr. zakon, 43/2003, 72/2003, 43/2004, 55/2004, 135/2004, 46/2005, 101/2005 – dr. zakon, 61/2007, 5/2009, 31/2009, 101/2010, 43/2011, 101/2011, 93/2012, 119/2012, 47/2013, 68/2014 – dr. zakon, 142/2014 i 55/2015 – u daljem tekstu: Zakon), predmet oporezivanja akcizom su derivati nafte i biogoriva i biotečnosti. U smislu Zakona, derivatima nafte na koje krajnji korisnici mogu ostvariti pravo na refakciju plaćene akcize kada ih koriste kao motorno gorivo za transportne svrhe za prevoz lica i stvari, smatraju se: gasna ulja, tečni naftni gas (TNG) i biogoriva (tečna ili gasovita goriva za saobraćaj, proizvedena iz biomase).
Odredbama člana 9. Zakona propisana je stopa akcize na sve vrste derivata nafte, kao i iznosi do kojih se može vršiti refakcija akcize u zavisnosti od toga u koje svrhe se ovi akcizni proizvodi koriste, pri čemu se ti iznosi, shodno članu 17. Zakona, usklađuju godišnjim indeksom potrošačkih cena u kalendarskoj godini koja prethodi godini u kojoj se usklađivanje vrši. Imajući to u vidu, a nakon poslednjeg usklađivanja od 1. februara 2017. godine, na derivate nafte i biogoriva koji se koriste kao motorno gorivo za transportne svrhe za prevoz lica i stvari, akciza se plaća, odnosno vrši se refakcija akcize u sledećim iznosima:
| VRSTA DERIVATA akciznog proizvoda |
Iznos akcize |
Iznos do kog se vrši refundacija | Iznos koji se refundira (2 – 3) |
| – gasna ulja (tarifne oznake nomenklature CT: 2710 19 43 00, 2710 19 46 00, 2710 19 47 00, 2710 19 48 00, 2710 20 11 00, 2710 20 15 00, 2710 20 17 00 i 2710 20 19 00) | 54,86 din./l | 46,22 din./l |
8,64 din./l |
| – tečni naftni gas (tarifne oznake nomenklature CT: 2711 12 11 00 do 2711 19 00 00) | 41,65 din./kg | 23,36 din./kg |
18,29 din./kg |
| – biogoriva (tarifne oznake nomenklature CT: 3826 00 10 00) | 53,59 din./kg | 42,34 din./l |
11,25 din./l |
Pravo na refakciju plaćene akcize
Pravo na refakciju plaćene akcize na gasna ulja, tečni naftni gas i biogorivo, koji se koriste kao motorna goriva za transportne svrhe, ima kupac – krajnji korisnik navedenih derivata nafte i biogoriva (pravno lice, preduzetnik, odnosno fizičko lice). Ova lica kroz kupoprodajnu cenu derivata nafte i biogoriva snose trošak punog iznosa akcize iz date tabele, ali ostvaruju pravo na refakciju plaćene akcize u skladu sa članom 39a Zakona, shodno nameni za koju ih koriste.
Pravo na refakciju plaćene akcize na gasna ulja i tečni naftni gas ima i proizvođač, odnosno uvoznik istih, kada ih koristi za sopstvene potrebe u transportne svrhe.
Odredbom člana 39a stav 1. Zakona, kao i članom 2. Pravilnika o bližim uslovima, načinu i postupku za ostvarivanje prava na refakciju plaćene akcize na derivate nafte, biogoriva i biotečnosti iz člana 9. stav 1. tač. 3), 5) i 7) Zakona o akcizama, koji se koriste za transportne svrhe i za grejanje („Sl. glasnik RS”, br. 112/2012, 38/2013, 93/2013 i 111/2015 – u daljem tekstu: Pravilnik), propisano je da kupac – krajnji korisnik koji derivate nafte i biogoriva koristi za transportne svrhe, može da ostvari refakciju plaćene akcize na te derivate nafte, pod uslovom:
– da ih nabavlja od uvoznika, odnosno proizvođača ili ovlašćenog distributera koji se bavi prodajom na veliko ovih akciznih proizvoda, odnosno ovlašćenog distributera koji se bavi prometom na malo istih;
– da je na te derivate nafte uvoznik, odnosno proizvođač ili ovlašćeni distributer platio propisani iznos akcize;
– da je kupac – krajnji korisnik platio račun u kome je iskazan obračunati iznos akcize (kada nabavlja od uvoznika, proizvođača ili ovlašćenog distributera koji se bavi prometom na veliko), odnosno da:
(1) poseduje fiskalni isečak o nabavci tih proizvoda i račun koji sadrži podatak o rednom broju fiskalnog isečka, ako je kupac – krajnji korisnik pravno lice ili preduzetnik;
(2) poseduje fiskalni isečak, odnosno fiskalni isečak i račun koji sadrži podatak o rednom broju fiskalnog isečka o nabavci tih proizvoda, u skladu sa članom 24. stav 3. tačka 4) Pravilnika, ako je kupac – krajnji korisnik fizičko lice.
Račun mora da sadrži podatke o kupcu i o vrsti, količini i vrednosti nabavljenih derivata nafte i biogoriva, a ako nema te podatke, ne može se upotrebiti u postupku refakcije plaćene akcize.
Ovlašćeni distributer je, shodno članu 3. Pravilnika, lice koje poseduje licencu izdatu od strane Agencije za energetiku Republike Srbije i bavi se prodajom derivata nafte, biogoriva i biotečnosti na veliko, odnosno na malo, u skladu sa propisima kojima se uređuje promet derivata nafte.
Uslovi za ostvarivanje prava na refakciju plaćene akcize
Bliži uslovi, način i postupak za ostvarivanje prava na refakciju plaćene akcize, propisani su članom 5. Pravilnika, tj. da bi kupac – krajnji korisnik ostvario refakciju, mora da ispuni sledeće uslove:
– da obavlja delatnosti javnog prevoza lica i stvari u domaćem i međunarodnom drumskom saobraćaju, uključujući i prevoz za sopstvene potrebe, u skladu sa propisima kojima se uređuje drumski prevoz lica i stvari;
– da poseduje rešenje o ispunjenosti uslova za otpočinjanje i obavljanje javnog prevoza lica odnosno stvari u drumskom saobraćaju, izdato od ministarstva nadležnog za poslove saobraćaja, ili uverenje o osposobljenosti za obavljanje međunarodnog javnog prevoza u drumskom saobraćaju, izdato od ministarstva nadležnog za poslove saobraćaja, ili odobrenje nadležnog organa lokalne samouprave za obavljanje auto-taksi prevoza putnika;
– da poseduje registraciju i overu reda vožnje, koje su izdate od ministarstva nadležnog za poslove saobraćaja (međumesni), organa opštinske odnosno gradske uprave za gradski i prigradski saobraćaj, odnosno odgovarajući dokument nadležnog organa da dostavna vozila koristi u transportne svrhe;
– da je vlasnik vozila (autobusa, odnosno kamiona, taksi vozila, odnosno dostavnog vozila) koje je registrovano na teritoriji Republike Srbije;
– da je zakupac, odnosno korisnik lizinga vozila za prevoz lica odnosno stvari u drumskom saobraćaju, koje je registrovano na teritoriji Republike Srbije;
– da je na te derivate nafte, odnosno biogoriva plaćen propisani iznos akcize u slučaju kada je kupac – krajnji korisnik uvoznik, odnosno proizvođač tih derivata nafte, odnosno biogoriva koji se koriste kao motorno gorivo za transportne svrhe za obavljanje delatnosti prevoza lica i stvari, u skladu sa propisima kojima se uređuje drumski prevoz lica i stvari;
– da poseduje odgovarajuće dokaze iz člana 2. stav 3. Pravilnika (račun ili fiskalni isečak i račun);
– da poseduje otpremni ili drugi dokument o utrošku derivata nafte, odnosno biogoriva u slučaju kada zahtev podnosi uvoznik, odnosno proizvođač derivata nafte, odnosno biogoriva koji se koriste kao motorno gorivo za transportne svrhe za obavljanje delatnosti prevoza lica i stvari, u skladu sa propisima kojima se uređuje drumski prevoz lica i stvari.
U međunarodnom prevozu refakciju može da ostvari domaći prevoznik koji poseduje uverenje o osposobljenosti za obavljanje međunarodnog javnog prevoza i to za derivate nafte, odnosno biogoriva koje je nabavio na teritoriji Republike Srbije i iste kao motorno gorivo koristio za transportne svrhe.
U posebnom slučaju, kada proizvođač, odnosno uvoznik gasnih ulja, tečnog naftnog gasa i biogoriva nabavlja ove proizvode u svrhe sopstvenog prevoza, može da ostvari pravo na refakciju plaćene akcize ako:
– registrovan je za uvoz, odnosno promet derivata nafte i biogoriva, u skladu sa propisima kojima se uređuje promet derivata nafte, odnosno biogoriva;
– poseduje skladišta, odnosno prodajne objekte na teritoriji Republike Srbije;
– poseduje licencu za proizvodnju derivata nafte, odnosno trgovinu naftom, derivatima nafte, biogorivima i komprimovanim prirodnim gasom.
Pod sopstvenim prevozom podrazumeva se prevoz proizvoda odnosno robe od proizvodnog pogona (proizvodnog objekta), odnosno carinskog prelaza do skladišta, kao i prevoz od skladišta do prodajnih objekata.
Postupak refakcije plaćene akcize
Da bi se ostvarilo pravo na refakciju akcize, lice koje želi refakciju dužno je da se prijavi za ostvarivanje prava na refakciju plaćene akcize. Prijavljivanje se vrši, prema odredbama člana 4. odnosno člana 8. Pravilnika, podnošenjem ZAHTEV za refakciju akcize na derivate nafte i biogoriva koje kupac koristi za obavljanje transporta lica i stvari. Zahtev podnosi nadležnoj organizacionoj jedinici Poreske uprave (nadležna je prema sedištu pravnog lica odnosno preduzetnika, odnosno prebivalištu fizičkog lica – kupca) na Obrascu REF-T koji podnose u dva primerka, najranije 20 dana po isteku kvartala u kojem su nabavljeni derivati nafte.
Prvi zahtev za refakciju akcize smatra se prijavom za evidentiranje u elektronski registar lica kojima se vrši refakcija plaćene akcize po svim osnovama (elektronski registar vodi Poreska uprava – Centrala na osnovu podnetih zahteva). Obrazac je odštampan uz Pravilnik, a može se preuzeti i sa sajta Poreske uprave.
Prema odredbama člana 8. Pravilnika, Zahtev mora da sadrži sledeće podatke:
1) naziv, adresu i mesto sedišta kupca – krajnjeg korisnika;
2) PIB podnosioca zahteva;
3) broj tekućeg računa banke na koji će se izvršiti refakcija plaćene akcize;
4) podatak o vrsti dozvole za transport koju poseduje u zavisnosti od delatnosti koju stvarno obavlja;
5) podatak o ukupnoj potrošnji derivata nafte, odnosno biogoriva i pređenoj kilometraži u prethodnoj godini;
6) podatak o prosečnoj potrošnji derivata nafte, odnosno biogoriva po pređenoj kilometraži u prethodnoj godini;
7) podatak o vrsti i količini derivata nafte, odnosno biogoriva koje je nabavio i koristio za transportne svrhe u periodu za koji se podnosi zahtev za refakciju, i to:
(1) o ukupnom broju računa po kojima je izvršena nabavka derivata nafte;
(2) o ukupnoj potrošnji derivata nafte i pređenoj kilometraži u kvartalu za koji se podnosi zahtev;
(3) o prosečnoj potrošnji derivata nafte i pređenoj kilometraži u kvartalu za koji se podnosi zahtev.
Uz zahtev za refakciju, pravno lice, odnosno preduzetnik podnosi odgovarajuće dokaze u zavisnosti od delatnosti za koju je registrovan i koju stvarno obavlja, i to:
1) dokaz o posedovanju tekućeg računa banke na koji će se izvršiti refakcija plaćene akcize (npr. potvrda banke, kopija 1. strane ugovora o otvaranju tekućeg računa);
2) rešenje o ispunjenosti uslova za otpočinjanje i obavljanje javnog prevoza lica odnosno stvari u drumskom saobraćaju, izdato od ministarstva nadležnog za poslove saobraćaja;
3) odobrenje nadležnog organa lokalne samouprave za obavljanje auto-taksi prevoza putnika;
4) uverenje o osposobljenosti za obavljanje međunarodnog javnog prevoza u drumskom saobraćaju, izdato od strane ministarstva nadležnog za poslove saobraćaja;
5) licencu za proizvodnju, odnosno trgovinu derivatima nafte, odnosno biogoriva;
6) registraciju i overu reda vožnje izdatu od ministarstva za poslove saobraćaja (međumesni linijski prevoz), organa opštinske odnosno gradske uprave za gradski i prigradski prevoz;
7) izvod iz pomoćne knjige osnovnih sredstava koji se odnosi na vozila koja se koriste za prevoz lica i stvari;
8) pismeni ugovor između auto-prevoznika i korisnika prevoza za vanlinijski prevoz, odnosno fotokopija tovarnog lista ili otpremnice u slučaju prevoza stvari u unutrašnjem drumskom saobraćaju, odnosno fotokopija CMR-a u slučaju prevoza stvari u međunarodnom drumskom saobraćaju;
9) kopije saobraćajnih dozvola za prevozna sredstva koja poseduje i koristi u javnom prevozu;
10) kopije ugovora o zakupu, odnosno lizingu za prevozna sredstva koja koristi u javnom prevozu;
11) odgovarajuće dokaze iz člana 2. stav 3. Pravilnika, za period za koji se podnosi zahtev;
12) kopiju jedinstvene carinske isprave (JCI) sa podacima o količini uvezenih derivata nafte, odnosno biogoriva iz člana 9. stav 1. tač. 3), 5) i 7) Zakona, kao i dokument carinskog organa o obračunatom carinskom dugu i akcizi, ako podnosilac zahteva sam uvozi derivate nafte, odnosno biogoriva;
13) dokaz o plaćenom carinskom dugu i akcizi za uvezene količine iz tačke 12), ako podnosilac zahteva sam uvozi derivate nafte, odnosno biogoriva;
14) otpremni ili drugi dokument o utrošenim derivatima nafte, odnosno biogoriva koje je uvoznik, odnosno proizvođač derivata nafte, odnosno biogoriva iskoristio za transportne svrhe u smislu člana 2. stav 2. tačka 1) ovog pravilnika, kada zahtev podnosi uvoznik, odnosno proizvođač tih derivata nafte, odnosno biogoriva;
15) izveštaj utroška derivata nafte, odnosno biogoriva za prevozna sredstva koja učestvuju u javnom prevozu iz prethodne godine;
16) izveštaj utroška derivata nafte, odnosno biogoriva za prevozna sredstva koja učestvuju u javnom prevozu u kvartalu za koji se podnosi zahtev;
17) otpremni dokument, odnosno drugi izveštaj utroška derivata nafte, odnosno biogoriva za prevozna sredstva koja učestvuju u sopstvenom prevozu derivata nafte.
Dokazi iz tač. od 1) do 7) i tač. 9), 10) i 15) podnose se samo prilikom prvog podnošenja zahteva, odnosno prilikom promene nekog od podnetih dokaza ili promene podataka iz prve prijave podnete na Obrascu REF-T.
Količine goriva za koje se može ostvariti refakcija akcize
Lice koje obavlja delatnost prevoza lica i stvari u skladu sa propisima kojima se uređuje drumski prevoz lica i stvari, kao i proizvođač, odnosno uvoznik istih kada ih koristi za sopstvene potrebe u transportne svrhe, za gasna ulja, tečni naftni gas i biogoriva može da ostvari refakciju plaćene akcize na nabavljene derivate nafte, odnosno biogoriva za količinu koja ne prelazi 5% od prosečne potrošnje derivata nafte, odnosno biogoriva za prethodnu godinu, s tim što je za svaku potrošnju koja prelazi 5%, dužan da pismeno obrazloži povećanje potrošnje, kao i da priloži odgovarajuće dokaze o povećanju potrošnje. Ovo iz razloga što će taj prosek potrošnje biti osnov za narednu godinu, tj. za utvrđivanje potrošnje od 5% za narednu godinu.
U slučaju otpočinjanja obavljanja delatnosti prevoza lica i stvari u toku kalendarske godine, kupac ostvaruje pravo na refakciju plaćene akcize do količina koje su planirane za tu godinu.
Prema odredbi člana 10. Pravilnika, po prijemu zahteva za refakciju plaćene akcize nadležna poreska uprava sprovodi postupak i u roku od trideset dana od dana podnetog zahteva donosi rešenje. Refakcija akcize vrši se u roku od 15 dana od dana dostavljanja rešenja nadležnoj organizacionoj jedinici Uprave za trezor.
Obavljanje drumskog prevoza (lica koja mogu ostvariti refakciju akcize)
Da bi se jasnije sagledalo koji prevoz lica i stvari je u pitanju, za koji se može ostvariti pravo na refakciju plaćene akcize u skladu sa Zakonom i Pravilnikom, moraju se znati odredbe zakona koji regulišu prevoz lica i stvari, pa će ukratko biti pomenuti neki najosnovniji elementi vezani za obavljanje prevoza lica i stvari.
Pravo na refakciju plaćene akcize ostvaruje se u zavisnosti od namene za koju se derivati nafte koriste, pa kada je u pitanju prevoz lica i stvari, pravo na refakciju ostvaruje lice koje obavlja delatnost prevoza lica i stvari u skladu sa propisima kojima se uređuje drumski prevoz lica i stvari.
Do 12. februara 2017. godine prevoz lica i stvari u drumskom saobraćaju bio je regulisan Zakonom o prevozu u drumskom saobraćaju („Sl. glasnik RS”, br. 46/95, 66/2001, 61/2005, 91/2005, 62/2006 i 31/2011), kada je prestao da važi, a od 13. 2. 2017. godine prevoz putnika i stvari u drumskom saobraćaju regulisan je:
– Zakonom o prevozu putnika u drumskom saobraćaju („Sl. glasnik RS”, br. 68/2015) i
– Zakonom o prevozu stvari u drumskom saobraćaju („Sl. glasnik RS”, br. 68/2015).
Zakonom o prevozu putnika u drumskom saobraćaju propisano je da se javni prevoz putnika obavlja kao domaći i međunarodni prevoz. Domaći javni prevoz putnika obavlja se kao linijski, vanlinijski, poseban linijski prevoz i taksi prevoz. Domaći linijski prevoz obavlja se kao gradski i prigradski prevoz – prevoz unutar naseljenih mesta ili između naseljenih mesta koja se nalaze na teritoriji jedinice lokalne samouprave, i međumesni prevoz – prevoz između naseljenih mesta koja se nalaze na teritoriji dve ili više jedinica lokalne samouprave. Međunarodni prevoz putnika obavlja se kao linijski prevoz, poseban linijski prevoz i vanlinijski prevoz, i to kao bilateralni, multilateralni i tranzitni prevoz.
Zakonom o prevozu stvari u drumskom saobraćaju propisano je da prevoz tereta u drumskom saobraćaju može biti javni prevoz tereta ili prevoz tereta za sopstvene potrebe. Pri obavljanju javnog prevoza tereta, relacija, cena prevoza i drugi uslovi prevoza određuju se ugovorom zaključenim između prevoznika i korisnika prevoza, dok za obavljanje prevoza tereta za sopstvene potrebe moraju biti ispunjeni određeni uslovi kao što su: da prevoz tereta nije pretežna delatnost lica koje ga obavlja; da teret koji se prevozi mora biti u vlasništvu, prodat, kupljen, uzet ili predat u zakup, proizveden, dorađen ili popravljen od strane istog domaćeg privrednog društva, drugog pravnog lica, preduzetnika, poljoprivrednika, odnosno stranog pravnog lica, preduzetnika ili fizičkog lica koje obavlja prevoz za sopstvene potrebe; da svrha prevoza mora biti prevoz tereta do ili od istog domaćeg privrednog društva, drugog pravnog lica, preduzetnika, poljoprivrednika, odnosno stranog pravnog lica, preduzetnika ili fizičkog lica koje obavlja prevoz za sopstvene potrebe, ili premeštanje tereta bilo unutar, bilo izvan sedišta istog domaćeg privrednog društva, drugog pravnog lica, preduzetnika, poljoprivrednika, odnosno stranog pravnog lica, preduzetnika ili fizičkog lica koje obavlja prevoz za sopstvene potrebe. Teretno vozilo kojim se obavlja prevoz tereta za sopstvene potrebe u drumskom saobraćaju, na bočnim vratima, odnosno na bočnim stranama kabine teretnog vozila mora imati ispisano poslovno ime i natpis „Prevoz za sopstvene potrebe”.