Последњим изменама и допунама Закона о доприносима за обавезно социјално осигурање (објављеним у „Службеном гласнику РС” број 86/2019), између осталог, умањена је и стопа доприноса за пензијско и инвалидско осигурање, која се обрачунава на зараде и друга примања запослених и лица ван радног односа. Због тога се мењају и коефицијенти који се користе за обрачун примања по тим уговорима.
[pdfjs-viewer url=“https%3A%2F%2Fwww.poslovnisavetnik.net%2Fwp-content%2Fuploads%2F2020%2F01%2F679.pdf“ viewer_width=100% viewer_height=1360px fullscreen=true download=true print=true]
Мр Жељко Албанезе
Иновиране формуле за обрачун
примања по уговорима ван радног
односа
– од 1. јануара 2020. године због смањења
стопе доприноса за пензијско и инвалидско осигурање
Последњим изменама и допунама Закона о доприносима за обавезно социјално
осигурање (објављеним
у „Службеном гласнику РС” број 86/2019), између
осталог, умањена је и стопа доприноса за пензијско и инвалидско осигурање,
која се обрачунава на зараде и друга примања запослених и лица ван радног
односа.
Због тога се мењају и коефицијенти
који се користе за обрачун примања
по тим уговорима.
Увод
Иновираним одредбама члана
44. Закона о
доприносима за обавезно социјално осигурање
(„Сл. гласник РС”, бр. 84/2004, 61/2005, 62/2006,
5/2009, 52/2011, 101/2011, 47/2013, 108/2013, 57/2014,
68/2014 – др. закон, 112/2015, 113/2017, 95/2018 и
86/2019 – даље: Закон о доприносима) стопе по
којима се обрачунавају и плаћају доприноси од
1. 1. 2020. године јесу:
1) за обавезно пензијско и инвалидско осигурање
– 26% 25,5%;
2) за обавезно здравствено осигурање – 10,3%;
3) за осигурање за случај незапослености – 0,75%.
Као што се види, стопа доприноса за пензиј-
ско и инвалидско осигурање (даље: допринос за
ЧЛАНАК ПОЧИЊЕ НИЖЕ НА СТРАНИ
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 193
ЗАРАДЕ
ПИО) смањена је за 0,5%, што значи да се укупна
стопа овог доприноса са 26% смањује на 25,5%.
Збирна стопа доприноса за ПИО од 25,5% приме-
њује се пре свега на примања по уговорном обављању
послова ван радног
односа,
као и на нека
друга примања, па се од 1. јануара 2020. године
мења пореско оптерећење
за поменута прима-
ња, а тиме и формуле којима се уговорени нето
износи накнада
преводе у бруто износ.
Опорезивање прихода од ауторских
права
На накнаду
која се остварује од ауторских
и
сродних
права и права индустријске својине од 1.
јануара 2020. године плаћају се следеће фискал-
не обавезе:
1) порез на лична
примања по стопи од 20%;
2) допринос за ПИО на терет извршиоца послова
по стопи од 25,5% на основицу на коју се плаћа по-
рез на доходак грађана (опорезив приход);
3) допринос за здравствено осигурање на терет
извршиоца по стопи од 10,3% на основицу на коју
се плаћа порез на доходак грађана, и то само ако
ове послове обавља
лице које није осигурано по
другом основу.
Ако су примања по основу ауторских
и сродних
права и права индустријске својине угово-
рена у нето износу, морају да се преведу у бруто
износе ради обрачуна пореских
обавеза, а за мо-
гуће случајеве овог превођења у наставку је дато
више примера.
Формуле за прерачун са нето износа на бруто
– када се примењују нормирани трошкови
Према члану
56. Закона о порезу на доходак
грађана („Сл. гласник РС”, бр. 24/2001, 80/2002,
80/2002 – др. закон, 135/2004, 62/2006, 65/2006 –
испр., 31/2009, 44/2009, 18/2010, 50/2011, 91/2011 –
одлука УС, 93/2012, 114/2012 – одлука УС, 47/2013,
48/2013 – испр., 108/2013, 57/2014, 68/2014 – др.
закон, 112/2015, 113/2017, 95/2018 и 86/2019 – даље:
Закон о порезу), у зависности од ауторског дела,
нормирани трошкови
признају се у висини од 50%,
односно
43%, односно
34% од износа бруто накнаде.
Зависно од стопе нормираних трошкова,
иновирани коефицијенти
за превођење из нето
износа у бруто износ, са новом стопом доприно-
са за ПИО од 25,5%, од 1. јануара 2020. године су:
Ред.
бр.
Стопа нормираних
трошкова
Коефицијенти
за п рерачун
Лица која плаћају порез
и допринос за ПИО, а
не плаћају допринос за
здравствено осигурање
Лица која плаћају порез,
допринос за ПИО и допринос
за здравствено осигурање
Самостални уметници и
страни држављани
за које се
плаћа само порез
1. 50% 1,29449838 1,38696255 1,11111111
2. 43% 1,35016540 1,46640467 1,12866817
3. 34% 1,42918394 1,58297980 1,15207373
Пример: Обрачун уговорене накнаде
за ауторско дело када се признају нормирани трошкови
Претпоставка је да се уговорена нето накнада
односи
на ауторско дело за које су прописани нор-
мирани трошкови
од 50%.
Ред.
бр. Опис
Када се плаћа
порез (20%) и
допринос за
ПИО (25,5%)
Када се плаћа порез
(20%), допринос за ПИО
(25,5%) и здравствено
осигурање (10,3%)
Када се плаћа
само порез (20%)
1. Уговорена нето накнада
40.000,00 40.000,00 40.000,00
2. Коефицијент
за прерачун са нето на бруто 1,29449838 1,38696255 1,11111111
3. Бруто накнада
(ред. бр. 1 × ред. бр. 2) 51.779,94 55.478,50 44.444,44
4. Нормирани трошкови
(ред. бр. 3 × 50%) 25.889,97 27.739,25 22.222,22
5. Опорезиви приход (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 25.889,97 27.739,25 22.222,22
6. Порез (ред. бр. 5 × 20%) 5.177,99 5.547,85 4.444,44
7. Допринос за ПИО (ред. бр. 5 × 25,5%) 6.601,94 7.073,51 –
8. Допринос за здравствено осигурање
(ред. бр. 5 × 10,3%) – 2.857,14 –
9. Нето за исплату (ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 –
ред. бр. 8) = ред. бр. 1 40.000,00 40.000,00 40.000,00
194 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
Формуле за прерачун са нето износа на бруто
– када се признају стварни трошкови
Аутори који имају право на признавање нор-
мираних трошкова
могу да поднесу
захтев
да
им се, уместо нормираних, признају стварни трошкови
које су имали при остваривању и очувању
прихода, ако за то поднесу
доказе (рачуне и сл.).
Ови аутори, као и остали којима се уз ауторско
дело признају нормирани трошкови,
на приходе
од ауторског дела плаћају порез по стопи од 20%,
допринос за ПИО по стопи од 25,5% и допринос
за здравствено осигурање по стопи од 10,3% (ако
нису осигурани по другом основу).
Пошто је уобичајено да се накнада
за ауторско
дело најпре утврђује у нето износу, при чему је
основица за обрачун пореза и доприноса бруто
износ те накнаде,
када се аутору признају ствар-
ни трошкови,
коефицијенти
за прерачун накнаде
са нето на бруто износ су:
1) када се плаћа порез од 20%, допринос за ПИО
од 25,5% и допринос за здравствено осигурање
од 10,3%, формула је: Бруто накнада
= стварни
трошкови
+ (нето накнада
/ 0,442);
2) када се плаћа порез од 20% и допринос за ПИО
од 25,5%, формула је: Бруто накнада
= стварни
трошкови
+ (нето накнада
/ 0,545);
3) када се плаћа само порез од 20%, формула је:
Бруто накнада
= стварни трошкови
+ (нето накнада
/ 0,80).
Пример: Обрачун уговорене накнаде
за
ауторско дело када се признају стварни
трошкови
Стварни трошкови
износе 10.000 динара, а
накнада
по ауторском уговору 50.000 динара
нето. Обрачун је приказан за сва три случаја.
Ред.
бр. Опис
Када се плаћа порез
(20%), допринос
за ПИО (25,5%) и
здравство (10,3%)
Када се плаћа порез
(20%) и допринос за
ПИО (25,5%)
Када се плаћа
само порез (20%)
1. Уговорена нето накнада
50.000,00 50.000,00 50.000,00
2. Стварни трошкови
10.000,00 10.000,00 10.000,00
3. Формула за прерачун са нето на бруто 10.000 +
(50.000 / 0,442)
10.000 +
(50.000 / 0,545)
10.000 +
(50.000 / 0,80)
4. Бруто накнада
(по формули са ред. бр. 3) 123.122,17 101.743,12 72.500,00
5. Опорезиви приход
(ред. бр. 4 – ред. бр. 2) 113.122,17 91.743,12 62.500,00
6. Порез (ред. бр. 5 × 20%) 22.624,43 18.348,62 12.500,00
7. Допринос за ПИО
(ред. бр. 5 × 25,5%) 28.846,15 23.394,50 –
8. Допринос за здравствено (ред. бр. 5 × 10,3%) 11.651,58 – –
9. Нето за исплату
(ред. бр. 4 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 – ред. бр. 8 – ред.
бр. 2) = ред. бр. 1 50.000,00 50.000,00 50.000,00
Формуле за прерачун са нето износа на бруто
– када се уз нормиране трошкове
признају и
трошкови
ауторске агенције
Према члану
57. став 1. Закона о порезу, обве-
зницима пореза на приходе од ауторских
права
као трошак у пуном износу признаје се накнада
коју плаћају за услуге одговарајућој ауторској
агенцији, организацији за заштиту музичког ау-
торског права и предузећима и другим правним
лицима овлашћеним за продају и наплату прихо-
да од ауторских
дела.
Пример: Обрачун уговорене накнаде
за
ауторско дело када се признају нормирани
трошкови
и трошкови
ауторске агенције
У примеру за овакав обрачун ауторске накнаде
полази се од тога да се на накнаду
плаћа по-
рез по стопи од 20%, допринос за ПИО по стопи
од 25,5% и допринос за здравствено осигурање
по стопи од 10,3%, при чему:
„агенцијска стопа прихода на услугу аутору из-
носи 7%, а
„нормирани трошкови
на конкретно ауторско
дело, сходно
Закону о порезу, износе 50%.
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 195
ЗАРАДЕ
Пошто је уобичајено да се накнада
за ауторско
дело најпре утврђује у нето износу, при чему је
основица за обрачун пореза и доприноса бруто
износ те накнаде,
када се аутору признају нор-
мирани трошкови
и трошкови
ауторске агенци-
је, општи
образац за прерачун накнаде
са нето
износа на бруто је:
Бруто накнада
= Нето накнада
/
(0,442 – 0,442 АГ + 0,558 НТ)
где су:
„коефицијент0,442
– утврђен на бази стопа по-
реза и доприноса по односу:
((20 + 25,5 + 10,3) –
100) / 100 = 0,442;
„коефицијент0,558
– утврђен на бази стопа по-
реза и доприноса по односу:
(20 + 25,5 + 10,3) /
100 = 0,568;
„АГ – стопа прихода ауторске агенције;
„НТ
– нормирани трошкови.
Будући да у примеру агенцијска стопа прихо-
да на услугу аутору износи 7%, а нормирани трошкови
на конкретно ауторско дело 50%, образац
за прерачун накнаде
са нето на бруто износ је:
Бруто накнада
= Нето накнада
/ (0,442 – (0,442 ×
0,07) + (0,558 × 0,5),
Бруто накнада
= Нето накнада
/ 0,69006.
Ако је у примеру уговорена ауторска накнада
у нето износу од 50.000 динара, обрачун је сле-
дећи:
Ред.
бр. Опис Износ
1. Уговорена нето накнада
50.000,00
2. Агенцијска стопа 7% (коеф. 0,07)
3. Нормирани трошкови
50% (коеф. 0,50)
4. Формула за прерачун са нето на
бруто Б = Н / 0,69006
5. Бруто накнада
(по формули са ред. бр. 4) 72.457,47
6. Агенцијска накнада
(7% × ред. бр. 5) 5.072,02
7. Нормирани трошкови
(50% × ред. бр. 5) 36.228,73
8. Опорезиви приход (ред. бр. 5 –
ред. бр. 6 – ред. бр. 7) 31.156,72
9. Порез (ред. бр. 8 × 20%) 6.231,34
10. Допринос за ПИО
(ред. бр. 8 × 25,5%) 7.944,96
11. Допринос за здравство
(ред. бр. 8 × 10,3%) 3.209,14
12. Нето за исплату
(ред. бр. 5 – ред. бр. 6 – ред. бр. 9 –
ред. бр. 10 – ред. бр. 11) = ред. бр. 1 50.000,00
Опорезивање накнаде
по уговору о
делу
На накнаду
по уговору о делу плаћају се:
1) аконтациони
порез на лична
примања по
стопи од 20% на основицу коју чини бруто уго-
ворен приход умањен за 20% нормираних трошкова;
2) допринос за ПИО на терет извршиоца по-
слова по стопи од 25,5% на основицу на коју се
плаћа порез на доходак грађана (не примењује
се најнижа основица);
3) допринос за здравствено осигурање на те-
рет извршиоца по стопи од 10,30% на основицу на
коју се плаћа порез на доходак грађана, и то само
ако ове послове обавља
лице које није осигурано
по другом основу.
Ако је накнада
по уговору о делу уговорена
у нето износу, ради превођења у бруто износ,
због смањења стопе доприноса за ПИО са 26
на 25,5%, нето накнада
по уговору о делу дели
се са следећим новим коефицијентима
од 1.
јануара 2020. године:
1) ако се накнада
по уговору о делу односи
на извршиоца за кога се плаћају порез и до-
принос за ПИО, нето износ накнаде
дели се са
коефицијентом
0,636;
2) ако се накнада
по уговору о делу односи
на извршиоца страног држављанина
или на самосталног уметника за кога се пла-
ћа само порез, нето износ накнаде
дели се са
коефицијентом
0,84;
3) ако се накнада
по уговору о делу односи
на извршиоца за кога се плаћају порез и допри-
носи за ПИО и здравствено осигурање, нето из-
нос накнаде
дели се са коефицијентом
0,5536.
Поставите нам питање
путем обрасца на страници
poslovnisavetnik.net
196 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
Пример: Обрачун накнаде
по основу уговора о делу
Ред.
бр. Опис
За лице за
које се плаћају
порез и
допринос за
ПИО
За страног
држављанина
и самосталног
уметника –
само порез
Лице за које се
плаћају порез,
допринос за
ПИО и допринос
за здравствено
осигурање
1. Нето износ уговорене накнаде
30.000,00 30.000,00 30.000,00
2. Коефицијент
за прерачун 0,636 0,84 0,5536
3. Бруто накнада
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 47.169,81 35.714,29 54.190,75
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 9.433,96 7.142,86 10.838,15
5. Основица за опорезивање (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 37.735,85 28.571,43 43.352,60
6. Порез на лична
примања (20% × ред. бр. 5) 7.547,17 5.714,29 8.670,52
7. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 5) 9.622,64 – 11.054,91
8. Допринос за здравствено осигурање (10,30% × ред. бр. 5) – – 4.465,32
9. Нето за исплату (ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 – ред. бр. 8)
= ред. бр. 1 30.000,00 30.000,00 30.000,00
FИсти начин обрачуна и исте наведене
формуле примењују се и приликом опо-
резивања накнаде
по уговору о заступању и по
уговору о посредовању, који су дефинисани
Законом о облигационим односима.
Опорезивање накнаде
за обављање
послова по уговору о допунском раду
На накнаду
коју физичко лице остварује за
обављање
послова по уговору о допунском раду
(сходно
Закону о раду, Закону о здравственој за-
штити и Закону о високом образовању) плаћају
се следеће пореске обавезе:
1) порез на лична
примања по стопи од 20% на
основицу коју чини бруто уговорен приход ума-
њен за 20% нормираних трошкова;
2) допринос за ПИО на терет извршиоца по-
слова по стопи од 25,5% на основицу на коју се
плаћа порез на доходак грађана.
Уколико је накнада
за допунски рад уговоре-
на у нето износу, од 1. јануара 2020. године прево-
ди се у бруто износ дељењем са коефицијентом
0,636.
Пример: Обрачун накнаде
по уговору о
допунском раду
Орган пословођења високошколске
установе
закључио је уговор о допунском раду са гостују-
ћим професором, при чему је уговорена месечна
нето накнада
од 50.000 динара. Обрачун овог
примање је:
Ред.
бр. Опис Износ
1. Нето накнада
50.000,00
2. Коефицијент
за прерачун у бруто 0,636
3. БРУТО НАКнАДА
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 78.616,35
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 15.723,27
5. ОПОРЕЗИВИ ПРИХОД
(ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 62.893,08
6. Порез (20% × ред. бр. 5) 12.578,62
7. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 5) 16.037,73
8. За исплату (ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред.
бр. 7) = ред. бр. 1 50.000,00
Накнаде
трошкова
и друге исплате
лицима која нису у радном
односу
код
исплатиоца
Према одредби члана
85. став 1. тачка 13) За-
кона о порезу, када послодавац – исплатилац
прихода надокнађује
трошкове
и друге расходе
физичким лицима која нису запослена код ис-
платиоца, таква накнада
има карактер осталих
прихода и опорезује се по одредбама члана
85.
Закона. Ова одредба Закона употребљава се
када послодавци ангажују физичка лица „са стра-
не” за обављање
различитих послова у оквиру
своје делатности. На пример, када послодавац –
исплатилац упућује лице које није код њега запо-
слено на службени пут у земљи или иностранству
и надокнађује
му трошкове
за време проведено
на службеном путу (дневница,
путни трошкови
и
трошкови
преноћишта). Та лица ван радног
односа
могу бити ангажована по различитим осно-
вима, на пример по основу уговорних послова
ван радног
односа
(уговор о делу, привремени и
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 197
ЗАРАДЕ
повремени послови и др.) или по основу ангажо-
вања у управном и надзорном одбору.
Наведеним лицима за рад се обезбеђује
накнада,
али осим те накнаде,
могу да им се
исплаћују и покрића трошкова
које остварују у
оквиру обављања
послова за које их је посло-
давац ангажовао.
Накнада
трошкова
на службеном путу
лицима која нису запослена код послодавца
Као што је већ речено, лицима ангажованим
за обављање
одређених послова код послодавца
ван радног
односа,
у случају потребе посла, по-
слодавац обезбеђује
накнаду
трошкова
службе-
ног путовања. Ради се, на пример, о случају када
послодавац на службени пут упути физичко лице
које није у радном
односу
код њега ради обављања
одређених послова за потребе послодав-
ца који га је упутио или када том физичком лицу
да овлашћење да за његове потребе обави неке
службене послове. Наведени трошкови
имају ка-
рактер осталих прихода на које се плаћа:
1) порез по стопи од 20% на основицу умањену за
20% по основу нормираних трошкова
и
2) допринос за ПИО по новој стопи од 25,5%.
Изузетно од ових пореских
обавеза:
1) ако се накнада
исплаћује лицу које је поднело
доказ да је у току године ослобођено плаћања
доприноса за ПИО јер је уплатило допринос на
највиши износ годишње основице, на накнаде
трошкова
обрачунава се само порез по стопи од
20% на основицу умањену за 20% нормираних трошкова;
2) ако се накнада
трошкова
исплаћује страном
држављанину,
послодавац треба да обрати па-
жњу на следеће алтернативе:
„ако је страни држављанин
из државе са којом
имамо закључен споразум о социјалном осигура-
њу, послодавац у Србији дужан је да за ово лице
плаћа допринос за ПИО само ако оно није обаве-
зно осигурано у матичној
страној држави,
„ако је страни држављанин
из државе са којом
немамо закључен споразум о социјалном оси-
гурању, послодавац у Србији дужан је да за ово
лице плаћа допринос за ПИО за сва лица, без об-
зира на то да ли су или нису обавезно осигурана
у матичној
страној држави,
„ако је страни држављанин
пензионисано лице,
послодавац у Србији дужан је да за ово лице пла-
ћа допринос за ПИО, без обзира на то да ли са
његовом матичном
страном државом Србија има
закључен споразум о социјалном осигурању.
Да би се наведене пореске обавезе обрачуна-
ле на накнаду
трошкова
службеног путовања лицу
ван радног
односа,
износи трошкова
морају да се
преведу у бруто, тако да се извршиоцу гарантује
покриће учињених трошкова,
уз обрачун свих
прописаних пореских
обавеза. Ради превођења у
бруто износ, исказани трошкови
службеног пута
деле се са следећим коефицијентима:
1) ако се накнада
трошкова
плаћа лицу које је об-
везник и пореза и доприноса за ПИО, нето износ
накнаде
дели се са коефицијентом
0,636;
2) ако се накнада
трошкова
односи
на извршиоца
који није обвезник доприноса за ПИО, за кога се
плаћа само порез, нето износ накнаде
дели се са
коефицијентом
0,84.
Пример: Обрачун накнаде
трошкова
службеног пута за лица која нису
запослена код исплатиоца
Друштво је на службени пут упутило два лица
– једно
које је запослено код другог правног лица
у Србији и друго које је странац обавезно осигу-
ран у страној држави са којом имамо закључен
споразум о социјалном осигурању. По окончању
службеног путовања поменута лица поднела
су
следећи трошковник:
„за дневнице
– 6.000 динара;
„за преноћиште – укупно
10.000 динара, од чега
се на трошкове
ноћења односи
9.000 динара, а
на трошкове
доручка 1.000 динара;
„за превоз – 4.000 динара.
Овим лицима накнађују
се само трошкови
слу-
жбеног пута, а обрачун је следећи:
Ред.
бр. Износ
За запосленог
код другог
правног лица
За странца
1. Дневнице
6.000,00 6.000,00
2. Трошкови
преноћишта 10.000,00 10.000,00
3. Трошкови
превоза 4.000,00 4.000,00
4. Трошкови
који се накнађују
(1 + 2 + 3) 20.000,00 20.000,00
5. Коефицијент
за
прерачун 0,636 0,84
6. Бруто накнада
(ред.
бр. 4 / ред. бр. 5) 31.446,54 23.809,52
7. Нормирани трошкови
(20% на ред. бр. 6) 6.289,31 4.761,90
8. Основица за
опорезивање (ред. бр.
6 – ред. бр. 7) 25.157,23 19.047,62
198 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
Ред.
бр. Износ
За запосленог
код другог
правног лица
За странца
9. Порез на лична
примања (20% × ред.
бр. 8) 5.031,45 3.809,52
10. Допринос за ПИО
(25,5% × ред. бр. 8) 6.415,09 –
11. Нето за исплату (ред.
бр. 6 – ред. бр. 9 – ред.
бр. 10) = ред. бр. 4 20.000,00 20.000,00
Обрачун трошкова
службеног путовања за
лица која остварују накнаду
за рад
Ако је службени пут везан за обављање
кон-
кретног посла, уз наведени обрачун трошкова
службеног пута обично
се обрачунава и накнада
за рад коју је послодавац уговорио са ангажова-
ним лицем. У таквом случају обрачуна физичком
лицу које није запослено код послодавца врши
се сабирање накнаде
трошкова
и накнаде
за рад,
као и њихово превођење у бруто износ, а затим
се одбијају нормирани трошкови,
утврђује опо-
резив приход и обрачунавају пореске обавезе.
Законом о порезу није прописана могућност из-
узимања неопорезивог износа из дневнице
која
се исплаћује физичком лицу ангажованом по ау-
торском уговору, већ се на цео износ исплаћене
дневнице
плаћају порез и доприноси по стопама
које се примењују и на уговорену накнаду
за рад
која се том лицу исплаћује.
Пример: Обрачун уговорене накнаде
и
трошкова службеног пута
Трошкови
службеног путовања у укупном
из-
носу од 10.000,00 динара надокнађују
се лицу
упућеном на службени пут у вези са извршењем
ауторског дела, за које му се исплаћује накнада
у износу од 30.000,00 динара. Приликом обрачу-
на накнаде
признају му се нормирани трошкови
од 50%. Ради се о лицу које је резидент
Срби-
је запослен код другог правног лица. Пошто су
овде нормирани трошкови
50%, коефицијент
за
превођење нето износа примања у бруто износи
0,7725. Укупан обрачун његових примања и пореских
обавеза је:
Ред.
бр. Опис Износ
1. Дневнице
3.600,00
2. Трошкови
преноћишта 5.000,00
3. Трошкови
превоза 1.400,00
Ред.
бр. Опис Износ
4. Трошкови
који се накнађују
по службе-
ном путу (ред. бр. 1 + ред. бр. 2 + ред.
бр. 3) 10.000,00
5. Уговорена накнада
по ауторском делу 30.000,00
6. Укупно
за исплату (ред. бр. 4 + ред. бр.
5) 40.000,00
7. Коефицијент
за прерачун 0,7725
8. Бруто накнада
(ред. бр. 6 / 0,7725) 51.779,94
9. Нормирани трошкови
(50% × ред. бр. 8) 25.889,97
10. Основица за опорезивање (ред. бр. 6 –
ред. бр. 7) 25.889,97
11. Порез (20% × ред. бр. 10) 5.177,99
12. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 10) 6.601,94
13. Нето за исплату (ред. бр. 8 – ред. бр. 11 –
ред. бр. 12) = ред. бр. 6 40.000,00
Опорезивање примања чланова
органа
управе и надзора правних лица
Према одредбама Закона о порезу, примања
чланова
органа управе правног лица (то могу
бити чланови
скупштине,
чланови
извршног
од-
бора, чланови
комисије за ревизију, чланови
управног и надзорног одбора, чланови
других
сталних комисија) имају карактер осталих при-
хода физичких лица на које се плаћа порез на
доходак грађана (члан
85. став 1. тачка 5) Закона
– примања чланова
органа управе правног лица).
На примања чланова
органа управе правног
лица плаћа се:
1) порез на доходак грађана по стопи од 20% на
основицу коју чини бруто приход умањен за 20%
по основу нормираних трошкова;
2) допринос за ПИО по стопи од 25,50% на осно-
вицу коју чини опорезиви приход од уговорене
накнаде
(пошто примања чланова
управног, над-
зорног, извршног
и других органа управе и контроле
у правним лицима представљају
уговорену
накнаду
за рад у тим органима, а обавеза обра-
чуна и уплате доприноса за ПИО постоји у свим
случајевима, без обзира на статус лица – запо-
слен, пензионер, незапослено лице, осигураник
самосталних делатности);
3) допринос за здравствено осигурање по стопи
од 10,30%, али уколико лице које остварује ту накнаду
није осигурано по другом основу.
Ако је накнада
уговорена у нето износу, члану
органа управе правног лица гарантује
се тај износ
исплате, уз обрачун свих прописаних пореских
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 199
ЗАРАДЕ
обавеза. Ради превођења у бруто износ, нето
накнада
дели се са следећим коефицијентима:
1) ако се накнада
члану
органа управе односи
на
извршиоца за кога се плаћају порез и допринос за
ПИО – нето износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,636;
2) ако се накнада
односи
на члана
одбора који је
страни држављанин
или самостални уметник, за
кога се плаћа само порез – нето износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,84;
3) ако се накнада
односи
на члана
одбора за кога
се плаћају порез и доприноси за ПИО и здравстве-
но осигурање (на пример за незапослено лице)
– нето износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,5536.
Пример: Обрачун прихода чланова
органа управе
Ред.
бр. Износ
За лице за које
се плаћају порез
и допринос за
ПИО
За лице за које
се плаћа само
порез
За лице за које
се плаћа порез,
допринос за ПИО
и за здравствено
осигурање
1. Нето износ утврђене накнаде
30.000,00 30.000,00 30.000,00
2. Коефицијент
за прерачун 0,636 0,84 0,5536
3. Бруто накнада
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 47.169,81 35.714,29 54.190,75
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 9.433,96 7.142,86 10.838,15
5. Основица за опорезивање (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 37.735,85 28.571,43 43.352,60
6. Порез на лична
примања (20% × ред. бр. 5) 7.547,17 5.714,29 8.670,52
7. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 5) 9.622,64 – 11.054,89
8. Допринос за здравствено осигурање (10,30% × ред. бр. 5) – – 4.465,32
9. Нето за исплату
(ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 – ред. бр. 8) = ред. бр. 1 30.000,00 30.000,00 30.000,00
Обрачун примања директора
привредног друштва који те послове
обавља
ван радног
односа
– примена
члана
48. Закона о раду
У складу
са одредбама
члана
48. Закона
о
раду, послови
директора
могу
да се обављају:
1) заснивањем
радног
односа
на неодређено
или одређено
време,
2) закључивањем
посебног
уговора
о правима
и обавезама
директора
без заснивања
радног
односа.
У случају
када
се послови
директора
обављају
без заснивања
радног
односа,
међусобна
права,
обавезе
и одговорности
директора
и послодав-
ца уређују
се посебним
уговором
(став 4. члана
48. Закона о раду). То није
уговор
о раду
јер се
не заснива
радни
однос,
већ уговор
којим
се
уређују
међусобна
права
и обавезе
између
лица
које
је постављено
за директора
и послодавца.
Сагласно ставу 5. члана
48. Закона о раду, лице
које
обавља
послове
директора
у привредном
друштву
ван радног
односа
за то своје
ангажовање
има право
на накнаду
за рад. Са пореског
становишта, накнада
за рад директору
који
своје
послове
обавља
по уговору
о правима и обаве-
зама директора ван радног
односа
има карактер
другог
прихода.
То значи
да се на поменуту накнаду
плаћају:
1) порез
на лична
примања
по стопи
од 20% на
основицу
коју
чини
бруто
уговорена
накнада
за
рад умањена за проценат
нормираних
трошкова
од 20%;
2) допринос
за ПИО на терет
извршиоца
послова
директора по стопи
од 25,5% на основицу
на коју
се плаћа
порез
на доходак
грађана
(опорезив
приход);
3) допринос
за здравствено
осигурање
на терет
извршиоца
послова директора по стопи
од
10,3% на основицу
на коју
се плаћа
порез
на доходак
грађана,
и то само
ако послове
директора
обавља
лице
које
није
осигурано
по другом
основу,
а ако ове послове
обавља
већ осигурано
лице
(на пример
запослени
са непуним радним
временом или пензионер),
нема
обрачуна
овог
доприноса.
Ако је накнада
за рад директору уговорена
у
нето
износу,
она мора
да се преведе
у бруто
ради
правилног
обрачуна
пореза
и доприноса.
Превођење
у бруто
врши
се по формули:
1) ако је директор осигуран по другом основу
(плаћа се порез и допринос за ПИО): Бруто
износ
= (Нето
износ
/ 0,636);
200 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
2) ако директор није осигуран по другом
основу (плаћа се порез и допринос за ПИО и
здравствено): Бруто
износ
= (Нето
износ
/ 0,5536).
Дакле,
приликом обрачуна
месечне
накнаде
за рад директору
ван радног
односа
послодавац
ће поступити
на следећи
начин
(у зависности од
тога да ли је директор осигуран
или није по другом
основу):
Ред.
бр. Опис Директор је осигуран
по другом основу
Директор није осигуран
по другом основу
1. Нето износ
уговорене
накнаде
за рад директора 95.400,00 83.040,00
2. Формула за превођење у бруто Нето / 0,636 Нето / 0,5536
3. Бруто износ уговорене накнаде
директора 150.000,00 150.000,00
4. Нормирани
трошкови
(20% × ред. бр. 3) 30.000,00 30.000,00
5. Опорезив
приход
(ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 120.000,00 120.000,00
6. Порез
(20% × ред. бр. 5) 24.000,00 24.000,00
7. Основица
за плаћање
доприноса
120.000,00 120.000,00
8. Допринос
за ПИО (25,5% × ред. бр. 7) 30.600,00 30.600,00
9. Допринос за здравствено осигурање (10,3% × ред. бр. 7) – 12.360,00
10. За исплату
(ред. бр. 3 – ред. бр. 8 – ред. бр. 9) = ред. бр. 1 95.400,00 83.040,00
У пракси
постоје
разни
облици
ангажовања
директора
ван радног
односа,
а у наставку
ће
бити споменута два.
Пензионисано лице обавља
послове
директора
Ако пензионисано лице обавља
послове ди-
ректора по уговору о међусобним правима, оба-
везама и одговорностима без заснивања радног
односа,
на накнаду
директора, корисника ста-
росне пензије, приликом исплате послодавац је
дужан да обрачуна и уплати:
а) порез на друге приходе по члану
85. Закона о
порезу, по стопи од 20% по одбитку
20% нормира-
них трошкова,
и
б) допринос за ПИО – 25,5% на основицу на коју
се плаћа порез.
Допринос за здравствено и допринос за случај
незапослености не плаћају се на уговорену накнаду
директора који је пензионисано лице и ради
по уговору без заснивања радног
односа,
јер је
осигуран по другом основу (пензионер је осигу-
рано лице по основу пензије).
Ако је накнада
за рад директору – пензиониса-
ном лицу уговорена
у нето
износу,
преводи
се у бруто
по формули:
Бруто
износ
= Нето
износ
/ 0,636.
Директор ради по уговору о допунском раду
Ако је актом
послодавца
предвиђено
да послови
директора
могу
да се обављају
са једном
трећином
пуног
радног
времена,
нема
законских
сметњи
да лице
које
је у радном
односу
са
пуним
радним
временом
буде
постављено
код
другог
послодавца
да обавља
послове
директора
са једном
трећином пуног
радног
времена.
У овом случају, када се закључује уговор о
допунском раду, лице које обавља
послове ди-
ректора остварује уговорену накнаду,
на коју се
обрачунавају и плаћају:
„порез на доходак грађана по стопи од 20% по
одбитку
нормираних трошкова
20%,
„допринос за ПИО по стопи од 25,5% на терет
примаоца накнаде.
Доприноси за здравствено осигурање и за слу-
чај незапослености не плаћају се јер је лице оси-
гурано по другом основу. Прерачун уговореног
нето износа у бруто врши се по обрасцу: Бруто
накнада
= Нето накнада
/ 0,636.
Пример: Обрачун накнаде
за рад директора
по основу уговора о допунском раду
Ред.
бр. Опис Износ
1. Нето уговорена накнада
са директо-
ром по уговору о допунском раду 50.880,00
2. Коефицијент
за прерачун на бруто 0,636
3. Бруто уговорена накнада
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 80.000,00
4. Нормирани трошкови
(ред. бр. 3 × 20%) 16.000,00
5. Опорезиви приход
(ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 64.000,00
6. Порез (ред. бр. 5 × 20%) 12.800,00
7. Допринос за ПИО (ред. бр. 5 × 25,5%) 16.320,00
8. Нето накнада
за исплату (ред. бр. 3 –
ред. бр. 6 – ред. бр. 7) = ред. бр. 1 50.880,00
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 201
ЗАРАДЕ
Исплата и опорезивање примања
запослених и чланова
управе
привредног друштва по основу учешћа
у добити
У члану
14. Закона о раду предвиђено је да
уговором о раду или одлуком послодавца може
да се утврди учешће запосленог у добити оства-
реној у пословној години, у складу са законом
и општим
актом. Наведену категорију исплате
предвиђа и Закон о порезу, који у члану
85. став
1. тачка 14) прописује да се порез на друге при-
ходе плаћа на примања која, сагласно закону
који уређује рад, запослени оствари по основу
учешћа у добити оствареној у пословној години.
Предмет
расподеле добити је износ који је, по-
сле састављања
финансијских
извештаја за претходну
годину, у пословним књигама исказан на
рачуну 340 – Нераспоређени добитак ранијих
година. Износ по основу учешћа у добитку
може
да се уплати на жиро рачун, текући рачун или у
готовом.
При исплати учешћа у добити, са становишта
опорезивања, разликују се две ситуације:
1) ако се исплата по основу учешћа у добити врши
запосленима код послодавца, такво примање за-
посленог сматра се другим приходом из члан
85.
став 1. тачка 14) Закона о порезу, на који се плаћа:
„порез на друге приходе по стопи од 20% на опо-
резив приход који чини бруто приход умањен за
20% нормираних трошкова
и
„допринос за ПИО по стопи од 25,5%;
2) ако се исплата по основу учешћа у добити врши
члановима
управе код послодавца, такво прима-
ње сматра се другим приходом из члан
85. став 1.
тачка 5) Закона о порезу (примања чланова
органа
управе правног лица), на који се плаћа:
„порез на друге приходе по стопи од 20% на опо-
резив приход који чини бруто приход умањен за
20% нормираних трошкова
и
„допринос за ПИО по стопи од 25,5%,
„а у случају да члан
управе није осигуран по дру-
гом основу, на његову накнаду
обрачунава се и
допринос за здравствено осигурање по стопи од
10,30%.
Уколико је примање по основу учешћа у до-
бити најпре утврђено у нето износу, бруто износ
добија се применом коефицијента
0,636 (нето
износ дели се са овим коефицијентом).
Пример: Обрачун учешћа запосленог у добити
Утврђено је право запосленог по основу уче-
шћа у добити у нето износу од 60.000 динара.
Обрачун ове исплате је:
Ред.
бр. Опис Износ
1. Нето износ учешћа у добити 60.000
2. Бруто износ учешћа у добити
(ред. бр. 1 / 0,636) 94.340
3. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 2) 18.868
4. Пореска основица (ред. бр. 2 – ред. бр. 3) 75.472
5. Стопа пореза 20%
6. Износ пореза (ред. бр. 4 × 20%) 15.095
7. Износ доприноса за ПИО (25,5% × ред. бр. 4) 19.245
8. За исплату (ред. бр. 2 – ред. бр. 6 – ред. бр.
7) = ред. бр. 1. 60.000
Пример: Обрачун учешћа члана
надзорног
одбора у добити
Донета је одлука о исплати учешћа у добити
члану
надзорног одбора у нето износу од 55.360
динара. Члан
надзорног одбора није осигуран по
другом основу, па се нето износ његовог прима-
ња преводи у бруто дељењем са коефицијентом
0,5536. Обрачун је дат у наредној
табели:
Ред.
бр. Опис Износ
1 . Нето износ накнаде
55.360
2. Коефицијент
за прерачун на бруто 0,5536
3. Бруто учешће у добити
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 100.000
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 20.000
5. Пореска основица (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 80.000
6. Порез на друге приходе (ред. бр. 5 × 20%) 16.000
7. Допринос за ПИО (ред. бр. 5 × 25,5%) 20.400
8. Допринос за здравствено осигурање
(10,3% × ред. бр. 5) 8.240
9. Нето износ за исплату (ред. бр. 3 – ред. бр.
6 – ред. бр. 7 – ред. бр. 8) = ред. бр. 1 55.360
Обрачун накнаде
и пореских
обавеза
судском вештаку
Када ангажује по конкретном захтеву
судског
вештака, привредно
друштво са њим закључује
уговор о радном
ангажовању ван радног
односа,
конкретно уговор о делу, уз договорно утврђива-
ње накнаде
за рад. На ову накнаду
за рад посло-
давци плаћају пореске обавезе, и то:
1) аконтациони
порез на лична
примања по
стопи од 20% на основицу коју чини бруто уго-
ворен приход умањен за 20% нормираних трошкова;
202 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
2) допринос за ПИО на терет судског вештака
по стопи од 25,5% на основицу на коју се плаћа по-
рез на доходак грађана (не примењује се најнижа
основица);
3) допринос за здравствено осигурање на
терет судског вештака од 10,30% на основицу на
коју се плаћа порез на доходак грађана, и то само
ако ове послове обавља
судски вештак који није
осигуран по другом основу (незапослени), а ако
их обавља
већ осигурано лице (на пример запо-
слени или пензионер), нема обрачуна поменутог
доприноса.
Ако је по уговору накнада
судском вештаку
утврђена у нето износу, вештаку се гарантује
тај
износ исплате, уз обрачун свих прописаних пореских
обавеза. Ради превођења у бруто износ,
нето накнада
по уговору са вештаком дели се са
следећим коефицијентима:
1) ако се накнада
исплаћује вештаку за кога се
плаћају порез и допринос за ПИО, нето износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,636;
2) ако се накнада
исплаћује вештаку који је страни
држављанин,
за кога се плаћа само порез, нето
износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,84;
3) ако се накнада
исплаћује вештаку за кога се
плаћају порез и доприноси за ПИО и здравстве-
но осигурање, нето износ накнаде
дели се са
коефицијентом
0,5536.
Пример: Обрачун накнаде
судском вештаку
Ред.
бр. Опис
За лице за које
се плаћају порез
и допринос за
ПИО
Страни
држављанин
Лице за које се плаћају
порез, допринос за
ПИО и допринос за
здравствено осигурање
1. Нето износ уговорене накнаде
30.000,00 30.000,00 30.000,00
2. Коефицијент
за прерачун 0,636 0,84 0,5536
3. Бруто накнада
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 47.169,81 35.714,29 54.190,75
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 9.433,96 7.142,86 10.838,15
5. Основица за опорезивање (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 37.735,85 28.571,43 43.352,60
6. Порез на лична
примања (20% × ред. бр. 5) 7.547,17 5.714,29 8.670,52
7. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 5) 9.622,64 – 11.054,91
8. Допринос за здравствено осигурање (10,30% × ред. бр. 5) – – 4.465,32
9. Нето за исплату (ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 – ред.
бр. 8) = ред. бр. 1 30.000,00 30.000,00 30.000,00
ПС
Иновиране формуле за обрачун
примања по уговорима ван радног
односа
– од 1. јануара 2020. године због смањења
стопе доприноса за пензијско и инвалидско осигурање
Последњим изменама и допунама Закона о доприносима за обавезно социјално
осигурање (објављеним
у „Службеном гласнику РС” број 86/2019), између
осталог, умањена је и стопа доприноса за пензијско и инвалидско осигурање,
која се обрачунава на зараде и друга примања запослених и лица ван радног
односа.
Због тога се мењају и коефицијенти
који се користе за обрачун примања
по тим уговорима.
Увод
Иновираним одредбама члана
44. Закона о
доприносима за обавезно социјално осигурање
(„Сл. гласник РС”, бр. 84/2004, 61/2005, 62/2006,
5/2009, 52/2011, 101/2011, 47/2013, 108/2013, 57/2014,
68/2014 – др. закон, 112/2015, 113/2017, 95/2018 и
86/2019 – даље: Закон о доприносима) стопе по
којима се обрачунавају и плаћају доприноси од
1. 1. 2020. године јесу:
1) за обавезно пензијско и инвалидско осигурање
– 26% 25,5%;
2) за обавезно здравствено осигурање – 10,3%;
3) за осигурање за случај незапослености – 0,75%.
Као што се види, стопа доприноса за пензиј-
ско и инвалидско осигурање (даље: допринос за
ЧЛАНАК ПОЧИЊЕ НИЖЕ НА СТРАНИ
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 193
ЗАРАДЕ
ПИО) смањена је за 0,5%, што значи да се укупна
стопа овог доприноса са 26% смањује на 25,5%.
Збирна стопа доприноса за ПИО од 25,5% приме-
њује се пре свега на примања по уговорном обављању
послова ван радног
односа,
као и на нека
друга примања, па се од 1. јануара 2020. године
мења пореско оптерећење
за поменута прима-
ња, а тиме и формуле којима се уговорени нето
износи накнада
преводе у бруто износ.
Опорезивање прихода од ауторских
права
На накнаду
која се остварује од ауторских
и
сродних
права и права индустријске својине од 1.
јануара 2020. године плаћају се следеће фискал-
не обавезе:
1) порез на лична
примања по стопи од 20%;
2) допринос за ПИО на терет извршиоца послова
по стопи од 25,5% на основицу на коју се плаћа по-
рез на доходак грађана (опорезив приход);
3) допринос за здравствено осигурање на терет
извршиоца по стопи од 10,3% на основицу на коју
се плаћа порез на доходак грађана, и то само ако
ове послове обавља
лице које није осигурано по
другом основу.
Ако су примања по основу ауторских
и сродних
права и права индустријске својине угово-
рена у нето износу, морају да се преведу у бруто
износе ради обрачуна пореских
обавеза, а за мо-
гуће случајеве овог превођења у наставку је дато
више примера.
Формуле за прерачун са нето износа на бруто
– када се примењују нормирани трошкови
Према члану
56. Закона о порезу на доходак
грађана („Сл. гласник РС”, бр. 24/2001, 80/2002,
80/2002 – др. закон, 135/2004, 62/2006, 65/2006 –
испр., 31/2009, 44/2009, 18/2010, 50/2011, 91/2011 –
одлука УС, 93/2012, 114/2012 – одлука УС, 47/2013,
48/2013 – испр., 108/2013, 57/2014, 68/2014 – др.
закон, 112/2015, 113/2017, 95/2018 и 86/2019 – даље:
Закон о порезу), у зависности од ауторског дела,
нормирани трошкови
признају се у висини од 50%,
односно
43%, односно
34% од износа бруто накнаде.
Зависно од стопе нормираних трошкова,
иновирани коефицијенти
за превођење из нето
износа у бруто износ, са новом стопом доприно-
са за ПИО од 25,5%, од 1. јануара 2020. године су:
Ред.
бр.
Стопа нормираних
трошкова
Коефицијенти
за п рерачун
Лица која плаћају порез
и допринос за ПИО, а
не плаћају допринос за
здравствено осигурање
Лица која плаћају порез,
допринос за ПИО и допринос
за здравствено осигурање
Самостални уметници и
страни држављани
за које се
плаћа само порез
1. 50% 1,29449838 1,38696255 1,11111111
2. 43% 1,35016540 1,46640467 1,12866817
3. 34% 1,42918394 1,58297980 1,15207373
Пример: Обрачун уговорене накнаде
за ауторско дело када се признају нормирани трошкови
Претпоставка је да се уговорена нето накнада
односи
на ауторско дело за које су прописани нор-
мирани трошкови
од 50%.
Ред.
бр. Опис
Када се плаћа
порез (20%) и
допринос за
ПИО (25,5%)
Када се плаћа порез
(20%), допринос за ПИО
(25,5%) и здравствено
осигурање (10,3%)
Када се плаћа
само порез (20%)
1. Уговорена нето накнада
40.000,00 40.000,00 40.000,00
2. Коефицијент
за прерачун са нето на бруто 1,29449838 1,38696255 1,11111111
3. Бруто накнада
(ред. бр. 1 × ред. бр. 2) 51.779,94 55.478,50 44.444,44
4. Нормирани трошкови
(ред. бр. 3 × 50%) 25.889,97 27.739,25 22.222,22
5. Опорезиви приход (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 25.889,97 27.739,25 22.222,22
6. Порез (ред. бр. 5 × 20%) 5.177,99 5.547,85 4.444,44
7. Допринос за ПИО (ред. бр. 5 × 25,5%) 6.601,94 7.073,51 –
8. Допринос за здравствено осигурање
(ред. бр. 5 × 10,3%) – 2.857,14 –
9. Нето за исплату (ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 –
ред. бр. 8) = ред. бр. 1 40.000,00 40.000,00 40.000,00
194 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
Формуле за прерачун са нето износа на бруто
– када се признају стварни трошкови
Аутори који имају право на признавање нор-
мираних трошкова
могу да поднесу
захтев
да
им се, уместо нормираних, признају стварни трошкови
које су имали при остваривању и очувању
прихода, ако за то поднесу
доказе (рачуне и сл.).
Ови аутори, као и остали којима се уз ауторско
дело признају нормирани трошкови,
на приходе
од ауторског дела плаћају порез по стопи од 20%,
допринос за ПИО по стопи од 25,5% и допринос
за здравствено осигурање по стопи од 10,3% (ако
нису осигурани по другом основу).
Пошто је уобичајено да се накнада
за ауторско
дело најпре утврђује у нето износу, при чему је
основица за обрачун пореза и доприноса бруто
износ те накнаде,
када се аутору признају ствар-
ни трошкови,
коефицијенти
за прерачун накнаде
са нето на бруто износ су:
1) када се плаћа порез од 20%, допринос за ПИО
од 25,5% и допринос за здравствено осигурање
од 10,3%, формула је: Бруто накнада
= стварни
трошкови
+ (нето накнада
/ 0,442);
2) када се плаћа порез од 20% и допринос за ПИО
од 25,5%, формула је: Бруто накнада
= стварни
трошкови
+ (нето накнада
/ 0,545);
3) када се плаћа само порез од 20%, формула је:
Бруто накнада
= стварни трошкови
+ (нето накнада
/ 0,80).
Пример: Обрачун уговорене накнаде
за
ауторско дело када се признају стварни
трошкови
Стварни трошкови
износе 10.000 динара, а
накнада
по ауторском уговору 50.000 динара
нето. Обрачун је приказан за сва три случаја.
Ред.
бр. Опис
Када се плаћа порез
(20%), допринос
за ПИО (25,5%) и
здравство (10,3%)
Када се плаћа порез
(20%) и допринос за
ПИО (25,5%)
Када се плаћа
само порез (20%)
1. Уговорена нето накнада
50.000,00 50.000,00 50.000,00
2. Стварни трошкови
10.000,00 10.000,00 10.000,00
3. Формула за прерачун са нето на бруто 10.000 +
(50.000 / 0,442)
10.000 +
(50.000 / 0,545)
10.000 +
(50.000 / 0,80)
4. Бруто накнада
(по формули са ред. бр. 3) 123.122,17 101.743,12 72.500,00
5. Опорезиви приход
(ред. бр. 4 – ред. бр. 2) 113.122,17 91.743,12 62.500,00
6. Порез (ред. бр. 5 × 20%) 22.624,43 18.348,62 12.500,00
7. Допринос за ПИО
(ред. бр. 5 × 25,5%) 28.846,15 23.394,50 –
8. Допринос за здравствено (ред. бр. 5 × 10,3%) 11.651,58 – –
9. Нето за исплату
(ред. бр. 4 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 – ред. бр. 8 – ред.
бр. 2) = ред. бр. 1 50.000,00 50.000,00 50.000,00
Формуле за прерачун са нето износа на бруто
– када се уз нормиране трошкове
признају и
трошкови
ауторске агенције
Према члану
57. став 1. Закона о порезу, обве-
зницима пореза на приходе од ауторских
права
као трошак у пуном износу признаје се накнада
коју плаћају за услуге одговарајућој ауторској
агенцији, организацији за заштиту музичког ау-
торског права и предузећима и другим правним
лицима овлашћеним за продају и наплату прихо-
да од ауторских
дела.
Пример: Обрачун уговорене накнаде
за
ауторско дело када се признају нормирани
трошкови
и трошкови
ауторске агенције
У примеру за овакав обрачун ауторске накнаде
полази се од тога да се на накнаду
плаћа по-
рез по стопи од 20%, допринос за ПИО по стопи
од 25,5% и допринос за здравствено осигурање
по стопи од 10,3%, при чему:
„агенцијска стопа прихода на услугу аутору из-
носи 7%, а
„нормирани трошкови
на конкретно ауторско
дело, сходно
Закону о порезу, износе 50%.
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 195
ЗАРАДЕ
Пошто је уобичајено да се накнада
за ауторско
дело најпре утврђује у нето износу, при чему је
основица за обрачун пореза и доприноса бруто
износ те накнаде,
када се аутору признају нор-
мирани трошкови
и трошкови
ауторске агенци-
је, општи
образац за прерачун накнаде
са нето
износа на бруто је:
Бруто накнада
= Нето накнада
/
(0,442 – 0,442 АГ + 0,558 НТ)
где су:
„коефицијент0,442
– утврђен на бази стопа по-
реза и доприноса по односу:
((20 + 25,5 + 10,3) –
100) / 100 = 0,442;
„коефицијент0,558
– утврђен на бази стопа по-
реза и доприноса по односу:
(20 + 25,5 + 10,3) /
100 = 0,568;
„АГ – стопа прихода ауторске агенције;
„НТ
– нормирани трошкови.
Будући да у примеру агенцијска стопа прихо-
да на услугу аутору износи 7%, а нормирани трошкови
на конкретно ауторско дело 50%, образац
за прерачун накнаде
са нето на бруто износ је:
Бруто накнада
= Нето накнада
/ (0,442 – (0,442 ×
0,07) + (0,558 × 0,5),
Бруто накнада
= Нето накнада
/ 0,69006.
Ако је у примеру уговорена ауторска накнада
у нето износу од 50.000 динара, обрачун је сле-
дећи:
Ред.
бр. Опис Износ
1. Уговорена нето накнада
50.000,00
2. Агенцијска стопа 7% (коеф. 0,07)
3. Нормирани трошкови
50% (коеф. 0,50)
4. Формула за прерачун са нето на
бруто Б = Н / 0,69006
5. Бруто накнада
(по формули са ред. бр. 4) 72.457,47
6. Агенцијска накнада
(7% × ред. бр. 5) 5.072,02
7. Нормирани трошкови
(50% × ред. бр. 5) 36.228,73
8. Опорезиви приход (ред. бр. 5 –
ред. бр. 6 – ред. бр. 7) 31.156,72
9. Порез (ред. бр. 8 × 20%) 6.231,34
10. Допринос за ПИО
(ред. бр. 8 × 25,5%) 7.944,96
11. Допринос за здравство
(ред. бр. 8 × 10,3%) 3.209,14
12. Нето за исплату
(ред. бр. 5 – ред. бр. 6 – ред. бр. 9 –
ред. бр. 10 – ред. бр. 11) = ред. бр. 1 50.000,00
Опорезивање накнаде
по уговору о
делу
На накнаду
по уговору о делу плаћају се:
1) аконтациони
порез на лична
примања по
стопи од 20% на основицу коју чини бруто уго-
ворен приход умањен за 20% нормираних трошкова;
2) допринос за ПИО на терет извршиоца по-
слова по стопи од 25,5% на основицу на коју се
плаћа порез на доходак грађана (не примењује
се најнижа основица);
3) допринос за здравствено осигурање на те-
рет извршиоца по стопи од 10,30% на основицу на
коју се плаћа порез на доходак грађана, и то само
ако ове послове обавља
лице које није осигурано
по другом основу.
Ако је накнада
по уговору о делу уговорена
у нето износу, ради превођења у бруто износ,
због смањења стопе доприноса за ПИО са 26
на 25,5%, нето накнада
по уговору о делу дели
се са следећим новим коефицијентима
од 1.
јануара 2020. године:
1) ако се накнада
по уговору о делу односи
на извршиоца за кога се плаћају порез и до-
принос за ПИО, нето износ накнаде
дели се са
коефицијентом
0,636;
2) ако се накнада
по уговору о делу односи
на извршиоца страног држављанина
или на самосталног уметника за кога се пла-
ћа само порез, нето износ накнаде
дели се са
коефицијентом
0,84;
3) ако се накнада
по уговору о делу односи
на извршиоца за кога се плаћају порез и допри-
носи за ПИО и здравствено осигурање, нето из-
нос накнаде
дели се са коефицијентом
0,5536.
Поставите нам питање
путем обрасца на страници
poslovnisavetnik.net
196 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
Пример: Обрачун накнаде
по основу уговора о делу
Ред.
бр. Опис
За лице за
које се плаћају
порез и
допринос за
ПИО
За страног
држављанина
и самосталног
уметника –
само порез
Лице за које се
плаћају порез,
допринос за
ПИО и допринос
за здравствено
осигурање
1. Нето износ уговорене накнаде
30.000,00 30.000,00 30.000,00
2. Коефицијент
за прерачун 0,636 0,84 0,5536
3. Бруто накнада
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 47.169,81 35.714,29 54.190,75
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 9.433,96 7.142,86 10.838,15
5. Основица за опорезивање (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 37.735,85 28.571,43 43.352,60
6. Порез на лична
примања (20% × ред. бр. 5) 7.547,17 5.714,29 8.670,52
7. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 5) 9.622,64 – 11.054,91
8. Допринос за здравствено осигурање (10,30% × ред. бр. 5) – – 4.465,32
9. Нето за исплату (ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 – ред. бр. 8)
= ред. бр. 1 30.000,00 30.000,00 30.000,00
FИсти начин обрачуна и исте наведене
формуле примењују се и приликом опо-
резивања накнаде
по уговору о заступању и по
уговору о посредовању, који су дефинисани
Законом о облигационим односима.
Опорезивање накнаде
за обављање
послова по уговору о допунском раду
На накнаду
коју физичко лице остварује за
обављање
послова по уговору о допунском раду
(сходно
Закону о раду, Закону о здравственој за-
штити и Закону о високом образовању) плаћају
се следеће пореске обавезе:
1) порез на лична
примања по стопи од 20% на
основицу коју чини бруто уговорен приход ума-
њен за 20% нормираних трошкова;
2) допринос за ПИО на терет извршиоца по-
слова по стопи од 25,5% на основицу на коју се
плаћа порез на доходак грађана.
Уколико је накнада
за допунски рад уговоре-
на у нето износу, од 1. јануара 2020. године прево-
ди се у бруто износ дељењем са коефицијентом
0,636.
Пример: Обрачун накнаде
по уговору о
допунском раду
Орган пословођења високошколске
установе
закључио је уговор о допунском раду са гостују-
ћим професором, при чему је уговорена месечна
нето накнада
од 50.000 динара. Обрачун овог
примање је:
Ред.
бр. Опис Износ
1. Нето накнада
50.000,00
2. Коефицијент
за прерачун у бруто 0,636
3. БРУТО НАКнАДА
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 78.616,35
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 15.723,27
5. ОПОРЕЗИВИ ПРИХОД
(ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 62.893,08
6. Порез (20% × ред. бр. 5) 12.578,62
7. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 5) 16.037,73
8. За исплату (ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред.
бр. 7) = ред. бр. 1 50.000,00
Накнаде
трошкова
и друге исплате
лицима која нису у радном
односу
код
исплатиоца
Према одредби члана
85. став 1. тачка 13) За-
кона о порезу, када послодавац – исплатилац
прихода надокнађује
трошкове
и друге расходе
физичким лицима која нису запослена код ис-
платиоца, таква накнада
има карактер осталих
прихода и опорезује се по одредбама члана
85.
Закона. Ова одредба Закона употребљава се
када послодавци ангажују физичка лица „са стра-
не” за обављање
различитих послова у оквиру
своје делатности. На пример, када послодавац –
исплатилац упућује лице које није код њега запо-
слено на службени пут у земљи или иностранству
и надокнађује
му трошкове
за време проведено
на службеном путу (дневница,
путни трошкови
и
трошкови
преноћишта). Та лица ван радног
односа
могу бити ангажована по различитим осно-
вима, на пример по основу уговорних послова
ван радног
односа
(уговор о делу, привремени и
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 197
ЗАРАДЕ
повремени послови и др.) или по основу ангажо-
вања у управном и надзорном одбору.
Наведеним лицима за рад се обезбеђује
накнада,
али осим те накнаде,
могу да им се
исплаћују и покрића трошкова
које остварују у
оквиру обављања
послова за које их је посло-
давац ангажовао.
Накнада
трошкова
на службеном путу
лицима која нису запослена код послодавца
Као што је већ речено, лицима ангажованим
за обављање
одређених послова код послодавца
ван радног
односа,
у случају потребе посла, по-
слодавац обезбеђује
накнаду
трошкова
службе-
ног путовања. Ради се, на пример, о случају када
послодавац на службени пут упути физичко лице
које није у радном
односу
код њега ради обављања
одређених послова за потребе послодав-
ца који га је упутио или када том физичком лицу
да овлашћење да за његове потребе обави неке
службене послове. Наведени трошкови
имају ка-
рактер осталих прихода на које се плаћа:
1) порез по стопи од 20% на основицу умањену за
20% по основу нормираних трошкова
и
2) допринос за ПИО по новој стопи од 25,5%.
Изузетно од ових пореских
обавеза:
1) ако се накнада
исплаћује лицу које је поднело
доказ да је у току године ослобођено плаћања
доприноса за ПИО јер је уплатило допринос на
највиши износ годишње основице, на накнаде
трошкова
обрачунава се само порез по стопи од
20% на основицу умањену за 20% нормираних трошкова;
2) ако се накнада
трошкова
исплаћује страном
држављанину,
послодавац треба да обрати па-
жњу на следеће алтернативе:
„ако је страни држављанин
из државе са којом
имамо закључен споразум о социјалном осигура-
њу, послодавац у Србији дужан је да за ово лице
плаћа допринос за ПИО само ако оно није обаве-
зно осигурано у матичној
страној држави,
„ако је страни држављанин
из државе са којом
немамо закључен споразум о социјалном оси-
гурању, послодавац у Србији дужан је да за ово
лице плаћа допринос за ПИО за сва лица, без об-
зира на то да ли су или нису обавезно осигурана
у матичној
страној држави,
„ако је страни држављанин
пензионисано лице,
послодавац у Србији дужан је да за ово лице пла-
ћа допринос за ПИО, без обзира на то да ли са
његовом матичном
страном државом Србија има
закључен споразум о социјалном осигурању.
Да би се наведене пореске обавезе обрачуна-
ле на накнаду
трошкова
службеног путовања лицу
ван радног
односа,
износи трошкова
морају да се
преведу у бруто, тако да се извршиоцу гарантује
покриће учињених трошкова,
уз обрачун свих
прописаних пореских
обавеза. Ради превођења у
бруто износ, исказани трошкови
службеног пута
деле се са следећим коефицијентима:
1) ако се накнада
трошкова
плаћа лицу које је об-
везник и пореза и доприноса за ПИО, нето износ
накнаде
дели се са коефицијентом
0,636;
2) ако се накнада
трошкова
односи
на извршиоца
који није обвезник доприноса за ПИО, за кога се
плаћа само порез, нето износ накнаде
дели се са
коефицијентом
0,84.
Пример: Обрачун накнаде
трошкова
службеног пута за лица која нису
запослена код исплатиоца
Друштво је на службени пут упутило два лица
– једно
које је запослено код другог правног лица
у Србији и друго које је странац обавезно осигу-
ран у страној држави са којом имамо закључен
споразум о социјалном осигурању. По окончању
службеног путовања поменута лица поднела
су
следећи трошковник:
„за дневнице
– 6.000 динара;
„за преноћиште – укупно
10.000 динара, од чега
се на трошкове
ноћења односи
9.000 динара, а
на трошкове
доручка 1.000 динара;
„за превоз – 4.000 динара.
Овим лицима накнађују
се само трошкови
слу-
жбеног пута, а обрачун је следећи:
Ред.
бр. Износ
За запосленог
код другог
правног лица
За странца
1. Дневнице
6.000,00 6.000,00
2. Трошкови
преноћишта 10.000,00 10.000,00
3. Трошкови
превоза 4.000,00 4.000,00
4. Трошкови
који се накнађују
(1 + 2 + 3) 20.000,00 20.000,00
5. Коефицијент
за
прерачун 0,636 0,84
6. Бруто накнада
(ред.
бр. 4 / ред. бр. 5) 31.446,54 23.809,52
7. Нормирани трошкови
(20% на ред. бр. 6) 6.289,31 4.761,90
8. Основица за
опорезивање (ред. бр.
6 – ред. бр. 7) 25.157,23 19.047,62
198 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
Ред.
бр. Износ
За запосленог
код другог
правног лица
За странца
9. Порез на лична
примања (20% × ред.
бр. 8) 5.031,45 3.809,52
10. Допринос за ПИО
(25,5% × ред. бр. 8) 6.415,09 –
11. Нето за исплату (ред.
бр. 6 – ред. бр. 9 – ред.
бр. 10) = ред. бр. 4 20.000,00 20.000,00
Обрачун трошкова
службеног путовања за
лица која остварују накнаду
за рад
Ако је службени пут везан за обављање
кон-
кретног посла, уз наведени обрачун трошкова
службеног пута обично
се обрачунава и накнада
за рад коју је послодавац уговорио са ангажова-
ним лицем. У таквом случају обрачуна физичком
лицу које није запослено код послодавца врши
се сабирање накнаде
трошкова
и накнаде
за рад,
као и њихово превођење у бруто износ, а затим
се одбијају нормирани трошкови,
утврђује опо-
резив приход и обрачунавају пореске обавезе.
Законом о порезу није прописана могућност из-
узимања неопорезивог износа из дневнице
која
се исплаћује физичком лицу ангажованом по ау-
торском уговору, већ се на цео износ исплаћене
дневнице
плаћају порез и доприноси по стопама
које се примењују и на уговорену накнаду
за рад
која се том лицу исплаћује.
Пример: Обрачун уговорене накнаде
и
трошкова службеног пута
Трошкови
службеног путовања у укупном
из-
носу од 10.000,00 динара надокнађују
се лицу
упућеном на службени пут у вези са извршењем
ауторског дела, за које му се исплаћује накнада
у износу од 30.000,00 динара. Приликом обрачу-
на накнаде
признају му се нормирани трошкови
од 50%. Ради се о лицу које је резидент
Срби-
је запослен код другог правног лица. Пошто су
овде нормирани трошкови
50%, коефицијент
за
превођење нето износа примања у бруто износи
0,7725. Укупан обрачун његових примања и пореских
обавеза је:
Ред.
бр. Опис Износ
1. Дневнице
3.600,00
2. Трошкови
преноћишта 5.000,00
3. Трошкови
превоза 1.400,00
Ред.
бр. Опис Износ
4. Трошкови
који се накнађују
по службе-
ном путу (ред. бр. 1 + ред. бр. 2 + ред.
бр. 3) 10.000,00
5. Уговорена накнада
по ауторском делу 30.000,00
6. Укупно
за исплату (ред. бр. 4 + ред. бр.
5) 40.000,00
7. Коефицијент
за прерачун 0,7725
8. Бруто накнада
(ред. бр. 6 / 0,7725) 51.779,94
9. Нормирани трошкови
(50% × ред. бр. 8) 25.889,97
10. Основица за опорезивање (ред. бр. 6 –
ред. бр. 7) 25.889,97
11. Порез (20% × ред. бр. 10) 5.177,99
12. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 10) 6.601,94
13. Нето за исплату (ред. бр. 8 – ред. бр. 11 –
ред. бр. 12) = ред. бр. 6 40.000,00
Опорезивање примања чланова
органа
управе и надзора правних лица
Према одредбама Закона о порезу, примања
чланова
органа управе правног лица (то могу
бити чланови
скупштине,
чланови
извршног
од-
бора, чланови
комисије за ревизију, чланови
управног и надзорног одбора, чланови
других
сталних комисија) имају карактер осталих при-
хода физичких лица на које се плаћа порез на
доходак грађана (члан
85. став 1. тачка 5) Закона
– примања чланова
органа управе правног лица).
На примања чланова
органа управе правног
лица плаћа се:
1) порез на доходак грађана по стопи од 20% на
основицу коју чини бруто приход умањен за 20%
по основу нормираних трошкова;
2) допринос за ПИО по стопи од 25,50% на осно-
вицу коју чини опорезиви приход од уговорене
накнаде
(пошто примања чланова
управног, над-
зорног, извршног
и других органа управе и контроле
у правним лицима представљају
уговорену
накнаду
за рад у тим органима, а обавеза обра-
чуна и уплате доприноса за ПИО постоји у свим
случајевима, без обзира на статус лица – запо-
слен, пензионер, незапослено лице, осигураник
самосталних делатности);
3) допринос за здравствено осигурање по стопи
од 10,30%, али уколико лице које остварује ту накнаду
није осигурано по другом основу.
Ако је накнада
уговорена у нето износу, члану
органа управе правног лица гарантује
се тај износ
исплате, уз обрачун свих прописаних пореских
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 199
ЗАРАДЕ
обавеза. Ради превођења у бруто износ, нето
накнада
дели се са следећим коефицијентима:
1) ако се накнада
члану
органа управе односи
на
извршиоца за кога се плаћају порез и допринос за
ПИО – нето износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,636;
2) ако се накнада
односи
на члана
одбора који је
страни држављанин
или самостални уметник, за
кога се плаћа само порез – нето износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,84;
3) ако се накнада
односи
на члана
одбора за кога
се плаћају порез и доприноси за ПИО и здравстве-
но осигурање (на пример за незапослено лице)
– нето износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,5536.
Пример: Обрачун прихода чланова
органа управе
Ред.
бр. Износ
За лице за које
се плаћају порез
и допринос за
ПИО
За лице за које
се плаћа само
порез
За лице за које
се плаћа порез,
допринос за ПИО
и за здравствено
осигурање
1. Нето износ утврђене накнаде
30.000,00 30.000,00 30.000,00
2. Коефицијент
за прерачун 0,636 0,84 0,5536
3. Бруто накнада
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 47.169,81 35.714,29 54.190,75
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 9.433,96 7.142,86 10.838,15
5. Основица за опорезивање (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 37.735,85 28.571,43 43.352,60
6. Порез на лична
примања (20% × ред. бр. 5) 7.547,17 5.714,29 8.670,52
7. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 5) 9.622,64 – 11.054,89
8. Допринос за здравствено осигурање (10,30% × ред. бр. 5) – – 4.465,32
9. Нето за исплату
(ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 – ред. бр. 8) = ред. бр. 1 30.000,00 30.000,00 30.000,00
Обрачун примања директора
привредног друштва који те послове
обавља
ван радног
односа
– примена
члана
48. Закона о раду
У складу
са одредбама
члана
48. Закона
о
раду, послови
директора
могу
да се обављају:
1) заснивањем
радног
односа
на неодређено
или одређено
време,
2) закључивањем
посебног
уговора
о правима
и обавезама
директора
без заснивања
радног
односа.
У случају
када
се послови
директора
обављају
без заснивања
радног
односа,
међусобна
права,
обавезе
и одговорности
директора
и послодав-
ца уређују
се посебним
уговором
(став 4. члана
48. Закона о раду). То није
уговор
о раду
јер се
не заснива
радни
однос,
већ уговор
којим
се
уређују
међусобна
права
и обавезе
између
лица
које
је постављено
за директора
и послодавца.
Сагласно ставу 5. члана
48. Закона о раду, лице
које
обавља
послове
директора
у привредном
друштву
ван радног
односа
за то своје
ангажовање
има право
на накнаду
за рад. Са пореског
становишта, накнада
за рад директору
који
своје
послове
обавља
по уговору
о правима и обаве-
зама директора ван радног
односа
има карактер
другог
прихода.
То значи
да се на поменуту накнаду
плаћају:
1) порез
на лична
примања
по стопи
од 20% на
основицу
коју
чини
бруто
уговорена
накнада
за
рад умањена за проценат
нормираних
трошкова
од 20%;
2) допринос
за ПИО на терет
извршиоца
послова
директора по стопи
од 25,5% на основицу
на коју
се плаћа
порез
на доходак
грађана
(опорезив
приход);
3) допринос
за здравствено
осигурање
на терет
извршиоца
послова директора по стопи
од
10,3% на основицу
на коју
се плаћа
порез
на доходак
грађана,
и то само
ако послове
директора
обавља
лице
које
није
осигурано
по другом
основу,
а ако ове послове
обавља
већ осигурано
лице
(на пример
запослени
са непуним радним
временом или пензионер),
нема
обрачуна
овог
доприноса.
Ако је накнада
за рад директору уговорена
у
нето
износу,
она мора
да се преведе
у бруто
ради
правилног
обрачуна
пореза
и доприноса.
Превођење
у бруто
врши
се по формули:
1) ако је директор осигуран по другом основу
(плаћа се порез и допринос за ПИО): Бруто
износ
= (Нето
износ
/ 0,636);
200 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
2) ако директор није осигуран по другом
основу (плаћа се порез и допринос за ПИО и
здравствено): Бруто
износ
= (Нето
износ
/ 0,5536).
Дакле,
приликом обрачуна
месечне
накнаде
за рад директору
ван радног
односа
послодавац
ће поступити
на следећи
начин
(у зависности од
тога да ли је директор осигуран
или није по другом
основу):
Ред.
бр. Опис Директор је осигуран
по другом основу
Директор није осигуран
по другом основу
1. Нето износ
уговорене
накнаде
за рад директора 95.400,00 83.040,00
2. Формула за превођење у бруто Нето / 0,636 Нето / 0,5536
3. Бруто износ уговорене накнаде
директора 150.000,00 150.000,00
4. Нормирани
трошкови
(20% × ред. бр. 3) 30.000,00 30.000,00
5. Опорезив
приход
(ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 120.000,00 120.000,00
6. Порез
(20% × ред. бр. 5) 24.000,00 24.000,00
7. Основица
за плаћање
доприноса
120.000,00 120.000,00
8. Допринос
за ПИО (25,5% × ред. бр. 7) 30.600,00 30.600,00
9. Допринос за здравствено осигурање (10,3% × ред. бр. 7) – 12.360,00
10. За исплату
(ред. бр. 3 – ред. бр. 8 – ред. бр. 9) = ред. бр. 1 95.400,00 83.040,00
У пракси
постоје
разни
облици
ангажовања
директора
ван радног
односа,
а у наставку
ће
бити споменута два.
Пензионисано лице обавља
послове
директора
Ако пензионисано лице обавља
послове ди-
ректора по уговору о међусобним правима, оба-
везама и одговорностима без заснивања радног
односа,
на накнаду
директора, корисника ста-
росне пензије, приликом исплате послодавац је
дужан да обрачуна и уплати:
а) порез на друге приходе по члану
85. Закона о
порезу, по стопи од 20% по одбитку
20% нормира-
них трошкова,
и
б) допринос за ПИО – 25,5% на основицу на коју
се плаћа порез.
Допринос за здравствено и допринос за случај
незапослености не плаћају се на уговорену накнаду
директора који је пензионисано лице и ради
по уговору без заснивања радног
односа,
јер је
осигуран по другом основу (пензионер је осигу-
рано лице по основу пензије).
Ако је накнада
за рад директору – пензиониса-
ном лицу уговорена
у нето
износу,
преводи
се у бруто
по формули:
Бруто
износ
= Нето
износ
/ 0,636.
Директор ради по уговору о допунском раду
Ако је актом
послодавца
предвиђено
да послови
директора
могу
да се обављају
са једном
трећином
пуног
радног
времена,
нема
законских
сметњи
да лице
које
је у радном
односу
са
пуним
радним
временом
буде
постављено
код
другог
послодавца
да обавља
послове
директора
са једном
трећином пуног
радног
времена.
У овом случају, када се закључује уговор о
допунском раду, лице које обавља
послове ди-
ректора остварује уговорену накнаду,
на коју се
обрачунавају и плаћају:
„порез на доходак грађана по стопи од 20% по
одбитку
нормираних трошкова
20%,
„допринос за ПИО по стопи од 25,5% на терет
примаоца накнаде.
Доприноси за здравствено осигурање и за слу-
чај незапослености не плаћају се јер је лице оси-
гурано по другом основу. Прерачун уговореног
нето износа у бруто врши се по обрасцу: Бруто
накнада
= Нето накнада
/ 0,636.
Пример: Обрачун накнаде
за рад директора
по основу уговора о допунском раду
Ред.
бр. Опис Износ
1. Нето уговорена накнада
са директо-
ром по уговору о допунском раду 50.880,00
2. Коефицијент
за прерачун на бруто 0,636
3. Бруто уговорена накнада
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 80.000,00
4. Нормирани трошкови
(ред. бр. 3 × 20%) 16.000,00
5. Опорезиви приход
(ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 64.000,00
6. Порез (ред. бр. 5 × 20%) 12.800,00
7. Допринос за ПИО (ред. бр. 5 × 25,5%) 16.320,00
8. Нето накнада
за исплату (ред. бр. 3 –
ред. бр. 6 – ред. бр. 7) = ред. бр. 1 50.880,00
ЈАНУАР 2020. ● ПОСЛОВНИ САВЕТНИК 201
ЗАРАДЕ
Исплата и опорезивање примања
запослених и чланова
управе
привредног друштва по основу учешћа
у добити
У члану
14. Закона о раду предвиђено је да
уговором о раду или одлуком послодавца може
да се утврди учешће запосленог у добити оства-
реној у пословној години, у складу са законом
и општим
актом. Наведену категорију исплате
предвиђа и Закон о порезу, који у члану
85. став
1. тачка 14) прописује да се порез на друге при-
ходе плаћа на примања која, сагласно закону
који уређује рад, запослени оствари по основу
учешћа у добити оствареној у пословној години.
Предмет
расподеле добити је износ који је, по-
сле састављања
финансијских
извештаја за претходну
годину, у пословним књигама исказан на
рачуну 340 – Нераспоређени добитак ранијих
година. Износ по основу учешћа у добитку
може
да се уплати на жиро рачун, текући рачун или у
готовом.
При исплати учешћа у добити, са становишта
опорезивања, разликују се две ситуације:
1) ако се исплата по основу учешћа у добити врши
запосленима код послодавца, такво примање за-
посленог сматра се другим приходом из члан
85.
став 1. тачка 14) Закона о порезу, на који се плаћа:
„порез на друге приходе по стопи од 20% на опо-
резив приход који чини бруто приход умањен за
20% нормираних трошкова
и
„допринос за ПИО по стопи од 25,5%;
2) ако се исплата по основу учешћа у добити врши
члановима
управе код послодавца, такво прима-
ње сматра се другим приходом из члан
85. став 1.
тачка 5) Закона о порезу (примања чланова
органа
управе правног лица), на који се плаћа:
„порез на друге приходе по стопи од 20% на опо-
резив приход који чини бруто приход умањен за
20% нормираних трошкова
и
„допринос за ПИО по стопи од 25,5%,
„а у случају да члан
управе није осигуран по дру-
гом основу, на његову накнаду
обрачунава се и
допринос за здравствено осигурање по стопи од
10,30%.
Уколико је примање по основу учешћа у до-
бити најпре утврђено у нето износу, бруто износ
добија се применом коефицијента
0,636 (нето
износ дели се са овим коефицијентом).
Пример: Обрачун учешћа запосленог у добити
Утврђено је право запосленог по основу уче-
шћа у добити у нето износу од 60.000 динара.
Обрачун ове исплате је:
Ред.
бр. Опис Износ
1. Нето износ учешћа у добити 60.000
2. Бруто износ учешћа у добити
(ред. бр. 1 / 0,636) 94.340
3. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 2) 18.868
4. Пореска основица (ред. бр. 2 – ред. бр. 3) 75.472
5. Стопа пореза 20%
6. Износ пореза (ред. бр. 4 × 20%) 15.095
7. Износ доприноса за ПИО (25,5% × ред. бр. 4) 19.245
8. За исплату (ред. бр. 2 – ред. бр. 6 – ред. бр.
7) = ред. бр. 1. 60.000
Пример: Обрачун учешћа члана
надзорног
одбора у добити
Донета је одлука о исплати учешћа у добити
члану
надзорног одбора у нето износу од 55.360
динара. Члан
надзорног одбора није осигуран по
другом основу, па се нето износ његовог прима-
ња преводи у бруто дељењем са коефицијентом
0,5536. Обрачун је дат у наредној
табели:
Ред.
бр. Опис Износ
1 . Нето износ накнаде
55.360
2. Коефицијент
за прерачун на бруто 0,5536
3. Бруто учешће у добити
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 100.000
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 20.000
5. Пореска основица (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 80.000
6. Порез на друге приходе (ред. бр. 5 × 20%) 16.000
7. Допринос за ПИО (ред. бр. 5 × 25,5%) 20.400
8. Допринос за здравствено осигурање
(10,3% × ред. бр. 5) 8.240
9. Нето износ за исплату (ред. бр. 3 – ред. бр.
6 – ред. бр. 7 – ред. бр. 8) = ред. бр. 1 55.360
Обрачун накнаде
и пореских
обавеза
судском вештаку
Када ангажује по конкретном захтеву
судског
вештака, привредно
друштво са њим закључује
уговор о радном
ангажовању ван радног
односа,
конкретно уговор о делу, уз договорно утврђива-
ње накнаде
за рад. На ову накнаду
за рад посло-
давци плаћају пореске обавезе, и то:
1) аконтациони
порез на лична
примања по
стопи од 20% на основицу коју чини бруто уго-
ворен приход умањен за 20% нормираних трошкова;
202 ПОСЛОВНИ САВЕТНИК ● poslovnisavetnik.net
ЗАРАДЕ
2) допринос за ПИО на терет судског вештака
по стопи од 25,5% на основицу на коју се плаћа по-
рез на доходак грађана (не примењује се најнижа
основица);
3) допринос за здравствено осигурање на
терет судског вештака од 10,30% на основицу на
коју се плаћа порез на доходак грађана, и то само
ако ове послове обавља
судски вештак који није
осигуран по другом основу (незапослени), а ако
их обавља
већ осигурано лице (на пример запо-
слени или пензионер), нема обрачуна поменутог
доприноса.
Ако је по уговору накнада
судском вештаку
утврђена у нето износу, вештаку се гарантује
тај
износ исплате, уз обрачун свих прописаних пореских
обавеза. Ради превођења у бруто износ,
нето накнада
по уговору са вештаком дели се са
следећим коефицијентима:
1) ако се накнада
исплаћује вештаку за кога се
плаћају порез и допринос за ПИО, нето износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,636;
2) ако се накнада
исплаћује вештаку који је страни
држављанин,
за кога се плаћа само порез, нето
износ накнаде
дели се са коефицијентом
0,84;
3) ако се накнада
исплаћује вештаку за кога се
плаћају порез и доприноси за ПИО и здравстве-
но осигурање, нето износ накнаде
дели се са
коефицијентом
0,5536.
Пример: Обрачун накнаде
судском вештаку
Ред.
бр. Опис
За лице за које
се плаћају порез
и допринос за
ПИО
Страни
држављанин
Лице за које се плаћају
порез, допринос за
ПИО и допринос за
здравствено осигурање
1. Нето износ уговорене накнаде
30.000,00 30.000,00 30.000,00
2. Коефицијент
за прерачун 0,636 0,84 0,5536
3. Бруто накнада
(ред. бр. 1 / ред. бр. 2) 47.169,81 35.714,29 54.190,75
4. Нормирани трошкови
(20% × ред. бр. 3) 9.433,96 7.142,86 10.838,15
5. Основица за опорезивање (ред. бр. 3 – ред. бр. 4) 37.735,85 28.571,43 43.352,60
6. Порез на лична
примања (20% × ред. бр. 5) 7.547,17 5.714,29 8.670,52
7. Допринос за ПИО (25,5% × ред. бр. 5) 9.622,64 – 11.054,91
8. Допринос за здравствено осигурање (10,30% × ред. бр. 5) – – 4.465,32
9. Нето за исплату (ред. бр. 3 – ред. бр. 6 – ред. бр. 7 – ред.
бр. 8) = ред. бр. 1 30.000,00 30.000,00 30.000,00
ПС