Izlaganje o plaćanju doprinosa za PIO na ugovorne poslove neosiguranim licima radi priznavanja staža osiguranja u ovom tekstu prevashodno se odnosi na rad po ugovoru o delu, po ugovoru o zastupanju i posredovanju i po ugovoru o stručnom osposobljavanju i usavršavanju.
Skip to PDF contentNOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 163
ZARADE
Uvod
Prema odredbama Zakona o penzijskom i
invalidskom osiguranju („Sl. glasnik RS”, br.
34/2003, 64/2004 – odluka USRS, 84/2004 – dr.
zakon, 85/2005, 101/2005 – dr. zakon, 63/2006 –
odluka USRS, 5/2009, 107/2009, 101/2010, 93/2012,
62/2013, 108/2013, 75/2014, 142/2014, 73/2018 i
46/2019 – dalje: Zakon), svojstvo osiguranika
stiče se danom početka, a prestaje danom pre-
stanka zaposlenja, obavljanja samostalne ili
poljoprivredne delatnosti, odnosno obavljanja
ugovorenih poslova i ne može se steći pre na-
vršenih 15 godina života. Pomenuto je sticanje
prava osiguranika jer su po Zakonu predviđene
sledeće vrste prava za lice kome se uplaćuju
doprinosi za penzijsko-invalidsko osiguranje
(dalje: doprinos za PIO):
1) za slučaj starosti – pravo na starosnu penziju;
2) za slučaj invalidnosti – pravo na invalidsku
penziju;
3) za slučaj smrti:
● pravo na porodičnu penziju,
● pravo na naknadu pogrebnih troškova;
Mr Željko Albaneze
Poslovi po ugovoru – doprinosi
za PIO i staž osiguranja
Izlaganje o plaćanju doprinosa za PIO na ugovorne poslove neosiguranim li-
cima radi priznavanja staža osiguranja u ovom tekstu prevashodno se odnosi
na rad po ugovoru o delu, po ugovoru o zastupanju i posredovanju i po ugovoru o
stručnom osposobljavanju i usavršavanju.
164 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
ZARADE
4) za slučaj telesnog oštećenja prouzrokovanog
povredom na radu ili profesionalnom bolešću
– pravo na novčanu naknadu za telesno oštećenje;
5) za slučaj potrebe za pomoći i negom drugog
lica – pravo na novčanu naknadu za pomoć i negu
drugog lica.
Drugim rečima, uplata doprinosa za PIO osi-
guranicima donosi očigledne koristi, zbog čega
za fizička lica nije svejedno da li im se i po
kom osnovu uplaćuje ovo osiguranje. Naime, Za-
konom su predviđene tri kategorije obavezno
osiguranih lica (član 10):
● zaposleni,
● lica koja samostalno obavljaju delatnost i
● poljoprivrednici.
Za lica koja istovremeno ispunjavaju
uslove za osiguranje po više osnova
utvrđen je prioritet osnova osiguranja prema
prethodno navedenom redosledu (zaposleni
– lica koja samostalno obavljaju delatnost –
poljoprivrednici), što znači da postojanje
zaposlenja isključuje osiguranje po osnovu is-
tovremenog obavljanja samostalne ili poljo-
privredne delatnosti.
Osim toga, svojstvo osiguranika na pen-
zijsko-invalidsko osiguranje i sva navedena
prava iz tog osiguranja stiču se i obavljanjem
ugovorenih poslova. Pri tome treba imati u
vidu da ugovorene poslove (van radnog odno-
sa) može da obavlja kako zaposleno, odnosno
već osigurano lice, tako i lice van osiguranja
(nezaposleno), pri čemu se u oba slučaja plaća
doprinos za PIO, ali to plaćeno osiguranje
nema isti efekat na prava lica koje ugovorene
poslove obavlja.
Obavljanje ugovornih poslova i
plaćanje doprinosa za PIO
„Ugovorni poslovi” je zbirni naziv za oba-
vljanje poslova po ugovorima van radnog odno-
sa, za koje se ostvaruje naknada koja je osnov za
obračun i plaćanje poreskih obaveza. U našoj
praksi, a shodno Zakonu o radu, najzastupljenije
je obavljanje ugovornih poslova (rad van radnog
odnosa) po osnovu:
● ugovora o delu,
● autorskog ugovora,
● ugovora o dopunskom radu,
● ugovora o zastupanju i posredovanju,
● ugovora o stručnom osposobljavanju i usavr-
šavanju i
● ugovora o dopunskom radu.
U ovom kontekstu ugovor o povremenim i pri-
vremenim poslovima ima poseban aspekt pošto,
po odredbama Zakona i poreskih propisa, neza-
posleno lice koje, u skladu sa Zakonom o radu,
obavlja privremene i povremene poslove, a nije
osigurano po drugom osnovu, stiče status osi-
guranika zaposlenog. Isto se odnosi i na lica
koja obavljaju privremene i povremene poslove
preko omladinskih zadruga, a imaju navršenih
26 godina života, odnosno bez obzira na godine
života ako nisu na školovanju, koja obavljanjem
ovih poslova postaju osiguranici zaposleni za
vreme dok te poslove obavljaju. Takođe, obavlja-
nje poslova po ugovoru o dopunskom radu ovde
neće biti pomenuto zato što, po članu 202. Za-
kona o radu, takve poslove može da obavlja samo
zaposleno lice koje već radi sa punim radnim
vremenom, dakle već ima status osiguranika za-
poslenog. Stoga ovo izlaganje o plaćanju dopri-
nosa za PIO na ugovorne poslove neosiguranim
licima radi priznavanja staža osiguranja može
da se odnosi, od svih navedenih vrsta ugovora
iz Zakona o radu za rad van radnog odnosa, samo
na rad po ugovoru o delu, po ugovoru o zastupanju
i posredovanju i po ugovoru o stručnom osposo-
bljavanju i usavršavanju.
U praksi su takođe značajno prisutni i ugo-
vorni poslovi po drugim propisima – autorski
ugovor, ugovor o primanju članova upravnog i
nadzornog odbora, ugovori o konsalting poslo-
vima, kao i razni drugi neimenovani ugovori za
koje se po osnovu rada ostvaruje naknada.
Po osnovu naknade za rad po ovim ugovorima
propisano je plaćanje poreskih obaveza. Među-
tim, sa tog stanovišta nije svejedno da li ove
poslove obavljaju prethodno osigurana (npr. zapo-
sleni) ili neosigurana lica (npr. nezaposleni).
Na primer, kada ugovor o delu obavlja
zaposleno lice (domaći državljanin),
na prihode po ugovoru o delu plaćaju se slede-
će poreske obaveze:
1) akontacioni porez na lična primanja po sto-
pi od 20% na osnovicu koju čini bruto ugovoren
prihod umanjen za 20% normiranih troškova;
2) doprinos za penzijsko i invalidsko osigu-
ranje na teret izvršioca poslova po stopi od
26% na osnovicu na koju se plaća porez na do-
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 165
ZARADE
hodak građana (ne primenjuje se najniža osno-
vica doprinosa).
Pošto je ovo lice već zaposleno, dakle oba-
vezno je osigurano po osnovu zaposlenja, dopri-
nos za PIO već mu se plaća iz zarade, a doprinos
za PIO koji se plaća iz naknade po ugovoru o delu
utiče na njegov penzijski osnov, a ne na staž osi-
guranja. Naime, kako je već rečeno u uvodu, za ovo
lice koje je osigurano po dva osnova (zarada po
zaposlenju i naknada po ugovoru van rada) prio-
ritetni osnov osiguranja je zaposlenje i po tom
osnovu ono ostvaruje prava na staž osiguranja.
Međutim, kada se ugovor o delu zaklju-
čuje sa nezaposlenim licem (domaći dr-
žavljanin), na prihode po ugovoru o delu (kao
i na prihode po ostalim ugovorima van radnog
odnosa) plaćaju se sledeće poreske obaveze:
1) akontacioni porez na lična primanja po sto-
pi od 20% na osnovicu koju čini bruto ugovoren
prihod umanjen za 20% normiranih troškova;
2) doprinos za PIO na teret izvršioca poslo-
va po stopi od 26% na osnovicu na koju se pla-
ća porez na dohodak građana (ne primenjuje se
najniža osnovica doprinosa), jer po članu 174.
stav 1. Zakona doprinos za PIO plaća i osigu-
ranik koji ostvaruje ugovorenu naknadu i kada
nema svojstvo osiguranika po tom osnovu;
3) doprinos za zdravstveno osiguranje na te-
ret izvršioca po stopi od 10,30% na osnovicu
na koju se plaća porez na dohodak građana.
Nezaposleno lice na primljenu naknadu pla-
ća doprinos za zdravstveno osiguranje pošto
nije osigurano po drugom osnovu. Međutim, in-
teresantnije je to što ovo lice na svoju naknadu
plaća i doprinos za PIO, pa je logično i pitanje
kakva ono prava iz penzijsko-invalidskog osi-
guranja ostvaruje po osnovu doprinosa za PIO
koji je plaćen iz naknade za rad van radnog od-
nosa.
Pri odgovoru na ovo pitanje treba imati u
vidu član 12. Zakona, koji reguliše „osiguranike
samostalnih delatnosti” koji su u uvodu pomenu-
ti kao jedna od kategorija obavezno osiguranih
lica. Prema ovim odredbama, osiguranici sa-
mostalnih delatnosti su:
1) lica koja, u skladu sa Zakonom, samostalno
obavljaju privrednu ili drugu delatnost, ako
nisu obavezno osigurana po osnovu zaposlenja;
2) lica koja su osnivači, odnosno članovi pri-
vrednih društava u skladu sa Zakonom, koja u
njima rade, bez obzira na to da li su u radnom
odnosu u privrednom društvu čiji su osnivač
odnosno član (pri čemu se radom smatra i pred-
stavljanje i zastupanje privrednih društava od
strane njihovih osnivača, odnosno članova na
osnovu upisa u registar nadležne organizacije);
3) lica koja obavljaju poslove po osnovu ugovora
o delu, odnosno autorskog ugovora, kao i poslo-
ve po osnovu drugih ugovora kod kojih za izvr-
šen posao ostvaruju naknadu (dalje: ugovorena
naknada), a nisu osigurana po drugom osnovu;
4) sveštenici i verski službenici ako nisu
obavezno osigurani po osnovu zaposlenja;
5) lica koja su prestala da obavljaju samostalnu
delatnost, dok ostvaruju novčanu naknadu prema
propisima o radu i zapošljavanju.
Kao što se vidi iz navedenih zakonskih
odredbi, nezaposlena lica, odnosno lica
koja nisu u osiguranju po nekom od propisa-
nih osnova, obavljajući poslove po nekom od
pomenutih ugovora van radnog odnosa za koje
ostvaruju naknadu, postaju osiguranici samo-
stalnih delatnosti. To konkretno znači da je
Zakonom uvedeno računanje staža osiguranja
po osnovu obavljanja ugovorenih poslova.
Drugim rečima, da bi nezaposleno lice po-
stalo osigurano lice, konkretno dobilo status
osiguranika samostalnih delatnosti, u skladu
sa navedenim odredbama člana 12. stav 1. tačka
3) Zakona, mora da ispuni tri uslova:
● da nije osigurano po drugom osnovu (konkret-
no da je nezaposleno);
● da obavlja poslove po osnovu ugovora o delu,
autorskog ugovora ili sličnog ugovora za rad
van radnog odnosa i
● da za izvršeni posao bude isplaćena ugovo-
rena naknada i, naravno, istovremeno plaćen
doprinos za PIO po propisanoj stopi i na pro-
pisanu osnovicu.
Shodno navedenom, lice koje obavlja
ugovore-
ne poslove i ostvaruje ugovorenu naknadu
stiče
svojstvo osiguranika samostalnih delatnosti
po
tom osnovu. To praktično znači da osiguranici
– zaposleni i osiguranici koji obavljaju samo-
stalnu ili poljoprivrednu delatnost, a isto-
vremeno obavljaju i poslove po osnovu ugovora
o delu, autorskog ugovora i drugih sličnih ugo-
166 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
ZARADE
vora, ne stiču svojstvo osiguranika samostalnih
delatnosti prema članu 12. stav 1. tačka 3) Zakona
(s obzirom na to da su to svojstvo već stekli po
osnovu zaposlenja, odnosno po osnovu bavljenja
samostalnom delatnošću ili poljoprivrednom
delatnošću), ali su obveznici plaćanja dopri-
nosa za PIO.
Iz navedenog proizlazi da svojstvo osi-
guranika samostalnih delatnosti oba-
vljanjem poslova po osnovu ugovora na koje se
plaća doprinos za PIO stiču:
● nezaposlena lica,
● korisnici penzije i
● strani državljani koji nisu osigurani po
drugom osnovu i korisnici penzije (bez obzi-
ra na to da li su iz države sa kojom Srbija ima
ili nema zaključen sporazumu o socijalnom
osiguranju), kao i strani državljani koji su
obavezno osigurani, ako su iz države sa kojom
Srbija nema zaključen sporazum o socijalnom
osiguranju.
U prethodnom delu teksta takođe je navede-
no da plaćanje ugovorene naknade nezaposlenom
licu nije vezano za najnižu osnovicu doprinosa,
kako to važi prilikom isplata zarada za zapo-
slene. Drugim rečima, za ceo mesec ugovorenog
rada, na primer po delu, naknada nezaposlenom
u bruto iznosu može biti i niža od najniže
osnovice doprinosa, koja za 2019. godinu izno-
si (bruto) 23.921,00 dinar, pa će ipak po osnovu
takve naknade nezaposlenom licu biti priznat
status osiguranika samostalnih delatnosti, od-
nosno osiguranog lica. Uz to, pod „ugovorenom
naknadom” podrazumeva se naknada koja se ugova-
ra između poslodavca i lica koje treba da obavi
ugovoreni posao i koja je kao takva uneta u tekst
ugovora.
Računanje staža osiguranja po osnovu
ugovornih poslova
Navedeno je da lice koje obavlja
ugovorene
poslove i ostvaruje ugovorenu naknadu
stiče
svojstvo osiguranika samostalnih delatnosti
po tom osnovu, a pitanje u vezi sa tim bilo bi ko-
liki staž osiguranja pomenuto lice ostvaruje
po osnovu ugovornog obavljanja poslova.
Način računanja staža osiguranja po osnovu
ugovornih poslova tokom kojih je izvršilac is-
tih stekao status osiguranika samostalnih de-
latnosti propisan je članom 50. Zakona. Prema
tim odredbama, licima koja obavljaju poslove
po osnovu ugovora o delu, odnosno autorskog
ugovora, kao i poslove po osnovu drugih ugovora
kod kojih se za izvršen posao ostvaruje ugovore-
na naknada, a nisu osigurana po drugom osnovu, u
staž osiguranja računa se vreme za koje je ostva-
rena naknada na koju je plaćen doprinos. Dakle,
članom 50. Zakona uređeno je računanje staža
osiguranja kada se radi o licima koja obavljaju
poslove po osnovu ugovora kod kojih za izvršen
posao ostvaruju ugovorenu naknadu, a nisu osi-
gurana po drugom osnovu. U datom slučaju staž
osiguranja računa se tako što se:
1) iznos ugovorene naknade na koji se plaća po-
rez, obračunat u skladu sa Zakonom kojim se ure-
đuje porez na dohodak građana,
2) deli sa najnižom mesečnom osnovicom za
plaćanje doprinosa iz člana 36. Zakona o dopri-
nosima za obavezno socijalno osiguranje, koja
važi u momentu uplate doprinosa, pa se tako
prema broju ostvarenih najnižih osnovica utvr-
đuje i broj meseci staža osiguranja.
U smislu ovih odredbi, oporeziv prihod
čini ugovoren bruto prihod umanjen za normi-
rane troškove.
Napomena: Ovde je u računicu uzet „iznos
ugovorene naknade na koji se plaća porez” zato
što je taj iznos, osim za obračun poreza, ujedno
i osnovica za obračun doprinosa za PIO.
Na primer, fizičko lice je u toku 2019. godi-
ne po jednom ugovoru o delu ostvarilo ukupnu
ugovorenu naknadu u neto iznosu od 150.000,00
dinara. Obračun poreskih obaveza po ovoj nak-
nadi je sledeći:
Red.
br. Pozicija Iznos
1. Neto iznos ugovorene naknade 150.000,00
2. Koeficijent za preračun u bruto 0,5496
3. Bruto naknada (red. br. 1 x red. br. 2) 272.925,76
4. Normirani troškovi (20% na red. br. 3) 54.585,15
5. Osnovica za oporezivanje (red. br. 3 – red.
br. 4) (osnovica na koju se plaća porez) 218.340,61
6. Porez na lična primanja (20% na red. br. 5) 43.668,12
7. Doprinos za penzijsko i invalidsko
osiguranje (26% na red. br. 5) 56.768,56
8. Doprinos za zdravstveno osiguranje
(10,30% na red. br. 5) 22.489,08
9. Neto za isplatu (red. br. 3 – red. br. 6 –
red. br. 7 – red. br. 8) 150.000,00
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 167
ZARADE
Prema metodologiji iz člana 50. Zakona, za
računanje staža osiguranja ovom licu u 2019. go-
dini uzimaju se:
1) osnovica na koju je plaćen porez – 218.340,61
dinar;
2) najniža mesečna osnovica za plaćanje dopri-
nosa u 2019. godini – 23.921,00 dinar.
Deljenjem ova dva iznosa (218.340,61 /
23.921,00) utvrđuje se da će ovaj osiguranik po
osnovu navedenog ugovora imati 9 meseci staža
osiguranja.
Ovde postoji potreba da se ukaže na to da će
se ovakav obračun sprovoditi i za državljane
Srbije koji obavljaju ugovorne poslove za fir-
me iz inostranstva koje nemaju sedište u Srbi-
ji, što je sve više prisutno u poslednje vreme
prema zapažanjima ministarstva nadležnog za
penzijsko i invalidsko osiguranje (dalje: Mini-
starstvo).
Konkretno, u svojoj predstavci ovom mini-
starstvu fizičko lice navodi da je ugovor o radu
zaključilo sa firmom čije je sedište u Velikoj
Britaniji, koja nema registrovano predstavni-
štvo u Republici Srbiji, pa traži da mu se odo-
bri sticanje svojstva osiguranika zaposlenog, sa
pozivom na odredbu člana 2. Zakona o radu, koja
predviđa da se odredbe ovog zakona primenjuju
na zaposlene koji rade na teritoriji Republike
Srbije, kod domaćeg ili stranog pravnog, odno-
sno fizičkog lica.
U odgovoru Ministarstva navodi se da taj ugo-
vor nije zaključen u skladu sa propisima o radu
Republike Srbije, pa isti ne može biti osnov za
sticanje svojstva osiguranika zaposlenog. Dakle,
za sticanje svojstva osiguranika zaposlenog na
osnovu odredaba Zakona o penzijskom i invalid-
skom osiguranju potrebno je da je radni odnos
zasnovan sa poslodavcem (pravno ili fizičko
lice) koji je registrovan u Republici Srbiji i da
ugovor o radu sadrži sve bitne elemente pred-
viđene domaćim propisima o radu.
Ovo je tipičan primer kada dolazi do prime-
ne odredbe člana 12. stav 1. tačka 3) Zakona, kojom
je utvrđeno da su osiguranici samostalnih de-
latnosti lica koja obavljaju poslove po osnovu
ugovora kod kojih za izvršen posao ostvaruju
naknadu, a nisu osigurana po drugom osnovu. Ugo-
vor koji je podnosilac zaključio sa firmom iz
Velike Britanije upravo predstavlja obavljanje
poslova po osnovu ugovora iz ovog člana jer se
podnosilac ne može smatrati osiguranim ni
po jednom drugom zakonskom osnovu. Dakle, ovo
lice može da ima samo svojstvo osiguranika sa-
mostalnih delatnosti, što ni na koji način ne
predstavlja kršenje zakona, već naprotiv, način
da se tumačenjem zakona u korist podnosioca
prevaziđe postojeća pravna praznina i da se, s
obzirom na specifičnost radnog angažovanja
podnosioca, istom obezbedi adekvatna pravna
zaštita i uživanje svih prava iz obaveznog soci-
jalnog osiguranja. Pri tome, visina iznosa ugovo-
rene naknade ostvarena u toku jedne kalendarske
godine ima direktan uticaj prilikom određiva-
nja godišnjeg ličnog koeficijenta, kao elemen-
ta za određivanje visine prava iz penzijskog i
invalidskog osiguranja. Navedeno znači da će
dužina staža osiguranja biti srazmerna vre-
menskom periodu ostvarivanja ugovorene nak-
nade i visini iste, kao i da će visina ugovorene
naknade biti uzeta u obzir pri utvrđivanju visi-
ne prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja.
Iz navedenog proizlazi da je, po kvalitetu, ovaj
staž osiguranja izjednačen sa stažom osiguranja
koji je navršen po osnovu radnog odnosa, pa je
u odnosu na samog osiguranika nevažno po kom
zakonskom osnovu ostvaruje prava iz penzijskog
i invalidskog osiguranja, s obzirom na to da
osnov osiguranja ne utiče na vrstu i obim prava.
Bitno je još istaći odredbu stava 3. člana
50. Zakona, po kojoj staž osiguranja ostvaren po
osnovu obavljanja poslova po osnovu navedenih
ugovora u jednoj kalendarskoj godini može da
iznosi najviše 12 meseci.
Takođe treba istaći da za ove osiguranike
utvrđeni staž osiguranja po osnovu ugovorenih
poslova upisuje Republički fond PIO.
Podnošenje prijave na osiguranje
za nezaposleno lice koje obavlja
ugovorne poslove van radnog odnosa
Kao što je već izneto, nezaposlena lica, kada
obavljaju ugovorne poslove van radnog odnosa,
„ulaze” u osiguranje, tj. postaju osigurana lica u
statusu „osiguranika samostalnih delatnosti”.
Poslodavcima je to bitno kako bi znali u kom
su statusu lica koja angažuju, jer od toga da li
se radi o zaposlenim (osiguranim) ili nezapo-
slenim (neosiguranim) licima zavisi i kakva će
biti obaveza podnošenja prijave na osiguranje
i kako će se usmeravati doprinosi za obavezno
socijalno osiguranje prilikom isplate naknade.
168 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
ZARADE
Prijave podataka za matičnu evidenciju za
nezaposleno lice koje je obveznik plaćanja do-
prinosa za PIO na ugovorenu naknadu, a nije osi-
gurano po drugom osnovu, podnosi isplatilac
ugovorene naknade, i to:
1) prijavu na osiguranje, prijavu odjave osigura-
nja, prijavu promene podataka – na obrascu M i
2) prijavu o uplati doprinosa po osnovu ugovo-
rene naknade, kao i visinu te naknade na obra-
scu M-UN i obrascu M-UNK.
U nastavku sledi nekoliko detalja u vezi sa
podnošenjem navedenih prijava.
Podnošenje obrasca M
Saglasno članu 14. stav 2. Zakona, svojstvo osi-
guranika utvrđuje se na osnovu prijave na osigu-
ranje, odnosno odjave osiguranja.
Prijava na osiguranje podnosi se na obrascu
M – Prijava, promena i odjava na obavezno so-
cijalno osiguranje. Bliža sadržina ove prija-
ve, način podnošenja i dokazi koji se uz prijavu
podnose propisani su Uredbom o sadržini, ob-
rascu i načinu podnošenja jedinstvene prijave
na obavezno socijalno osiguranje, jedinstvenim
metodološkim principima i jedinstvenom ko-
deksu šifara za unos podataka u Jedinstvenu
bazu Centralnog registra obaveznog socijalnog
osiguranja („Sl. glasnik RS”, br. 54/2010, 124/2012
i 119/2013).
Za lica koja obavljaju poslove po osnovu
ugovora za koje ostvaruju naknadu, a nisu osi-
gurana po drugom osnovu (nezaposleni, pen-
zioneri), obrazac M podnosi se na portalu
Centralnog registra obaveznog socijalnog
osiguranja (dalje: Centralni registar), u elek-
tronskom obliku, u roku od 3 radna dana od
dana zaključenja ugovora o obavljanju poslova,
shodno članu 12. Zakona o Centralnom registru
obaveznog socijalnog osiguranja („Sl. glasnik
RS” broj 95/2018).
Centralni registar, po prihvatanju prijave
i registracije u svojoj bazi, podnosiocu jedin-
stvene prijave izdaje potvrdu o izvršenoj prija-
vi – obrazac M-A. Obveznik podnošenja prijave
dužan je da u roku od tri dana kopiju potvrde o
izvršenoj prijavi – obrazac M-A dostavi osigu-
raniku – izvršiocu ugovornih poslova.
Prilikom podnošenja jedinstvene prijave
podnose se, odnosno potvrđuju dokazi na osnovu
kojih se utvrđuje svojstvo osiguranika, odnosno
osiguranog lica, i to:
● datum početka osiguranja – upisuje se datum
početka obavljanja ugovorenih poslova, kao da-
tum početka osiguranja, a to je datum zaključenja
ugovora ili datum naveden u ugovoru kao datum
početka obavljanja ugovorenog posla (kao dokaz
podnosi se ugovor o obavljanju poslova);
● osnov osiguranja – upisuje se da se radi o oba-
vljanju poslova po osnovu ugovora za lice koje
za izvršen posao po osnovu ugovora van radnog
odnosa ostvaruje naknadu, a nije osigurano po
drugom osnovu (kao dokaz podnosi se ugovor o
obavljanju poslova);
● datum prestanka osiguranja – upisuje se da-
tum prestanka svojstva osiguranika, odnosno za
prestanak obavljanja ugovorenih poslova – dan
prestanka obavljanja ugovorenih poslova, odno-
sno poslednji dan staža po osnovu isplaćene ugo-
vorene naknade po ugovoru bez ugovorenog roka
trajanja (kao dokaz podnosi se potvrda isplati-
oca o prestanku obavljanja ugovornih poslova);
● osnov prestanka osiguranja – upisuje se „pre-
stanak obavljanja ugovorenih poslova”, kao ra-
zlog za prestanak osiguranja po ovom osnovu (kao
dokaz podnosi se ugovor ili odluka, odnosno po-
tvrda isplatioca naknade).
Podnošenje prijave o uplati doprinosa
Poslodavac ne samo da treba da prijavi na
osiguranje lice koje je angažovano po ugovoru
van radnog odnosa, već je dužan i da prilikom
svake isplate ugovorene naknade podnese prija-
vu o uplati doprinosa. Prema tome, za osigura-
nike koji obavljaju ugovorne poslove po osnovu
kojih su obveznici plaćanja doprinosa za PIO
isplatilac naknade podnosi prijavu o uplati
doprinosa:
1) na obrascima koji su propisani Odlukom
o obrascima prijava podataka za matičnu evi-
denciju o osiguranicima i korisnicima prava
iz penzijskog i invalidskog osiguranja („Sl. gla-
snik RS”, br. 118/2003, 11/2006, 54/2010 – dr. pro-
pis i 44/2018), a to su:
● obrazac M-UN – Prijava o uplati doprinosa
po osnovu ugovorene naknade, odnosno naknade
po osnovu ugovora o dopunskom radu i visini te
naknade – ako se prijava podnosi za jedno lice,
● obrazac M-UNK – Prijava o uplati doprinosa
za više lica po osnovu ugovorene naknade, odno-
sno naknade po osnovu ugovora o dopunskom radu
i visini te naknade – ako se prijava podnosi za
više lica;
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 169
ZARADE
2) u roku od 3 dana od dana uplate doprinosa
Republičkom fondu PIO, i to:
a) prema sedištu isplatioca naknade – za osigu-
ranike koji obavljaju ugovorene poslove, a obave-
zno su osigurani po osnovu obavljanja tih poslova,
b) prema nadležnosti fonda kod koga su obave-
zno osigurani po drugom osnovu – za osiguranike
koji obavljaju ugovorene poslove, a nisu obave-
zno osigurani po osnovu obavljanja tih poslova.
Uz uredno popunjenu prijavu M-UN ili M-UNK
(ako se isplata vrši većem broju lica), poslo-
davac kao isplatilac ugovorene naknade mora
da dostavi na uvid:
● izvod iz pojedinačne poreske prijave za porez
i doprinose po odbitku (izvod obrasca PPP-PD);
● obaveštenje Poreske uprave o uspešnom pri-
jemu poreske prijave PPP-PD;
● ugovor na osnovu koga se vrši isplata ugovo-
rene naknade;
● izvod poslovne banke iz kog može da se utvrdi
da su porez i doprinosi po odbitku po osnovu
konkretne prijave plaćeni na jedinstveni uplat-
ni račun.
Trajanje osiguranja po osnovu
ugovornog obavljanja poslova
Nezaposleno lice koje počinje da obavlja ugo-
vorne poslove van radnog odnosa poslodavac
prijavljuje na osiguranje. Shodno članu 14. stav
1. Zakona, svojstvo osiguranika stiče se na dan
početka, a prestaje na dan prestanka obavljanja
ugovorenih poslova, dakle nezaposleno i ne-
osigurano lice svojstvo osiguranika stiče na
dan početka obavljanja ugovorenih poslova, a to
svojstvo prestaje mu na dan prestanka obavljanja
ugovorenih poslova.
Pritom, kao datum početka i prestanka oba-
vljanja ovih poslova uzimaju se datumi navede-
ni u ugovoru o obavljanju ugovorenih poslova.
Ukoliko u ugovoru ovi datumi nisu navedeni, a
nije ih moguće ni utvrditi, kao datum početka
obavljanja poslova uzima se datum zaključenja
ugovora, a kao datum prestanka obavljanja po-
slova poslednji dan perioda za koji je utvrđen
staž osiguranja po osnovu obavljanja poslova.
Ovo se navodi shodno članu 14. stav 5. Zakona,
u kom se propisuje da osiguranici iz člana 12.
stav 1. tačka 3) Zakona (osiguranici samostal-
nih delatnosti po osnovu obavljanja ugovore-
nih poslova) mogu da steknu, odnosno može da
im prestane svojstvo osiguranika prema utvr-
đenom stažu osiguranja ukoliko ne može da se
utvrdi početak odnosno prestanak obavljanja
ovih poslova.
Po ovom pitanju takođe treba imati u vidu i
odredbu člana 50. stav 1. Zakona, koja propisuje
da se u staž osiguranja računa vreme za koje je
osiguranik iz člana 12. stav 1. tačka 3) Zakona
(lice koje je steklo status osiguranika samo-
stalnih delatnosti po osnovu obavljanja ugo-
vornih poslova) ostvario ugovorenu naknadu za
koju je plaćen doprinos. Staž osiguranja ostva-
ren po ovom osnovu u jednoj kalendarskoj godini
može da iznosi najviše 12 meseci.
Prema tome, licima koja obavljaju poslove po
osnovu ugovora van radnog odnosa u staž osigu-
ranja računa se vreme za koje je ostvarena nakna-
da na koju je plaćen doprinos.
Ovde se radi o računanju staža osiguranja bez
obzira na to koliko traje obavljanje poslova po
osnovu nekog ugovora, uz uslov da ovako utvrđen
staž osiguranja ne može da iznosi više od 12
meseci u jednoj kalendarskoj godini. PS
ZARADE
Uvod
Prema odredbama Zakona o penzijskom i
invalidskom osiguranju („Sl. glasnik RS”, br.
34/2003, 64/2004 – odluka USRS, 84/2004 – dr.
zakon, 85/2005, 101/2005 – dr. zakon, 63/2006 –
odluka USRS, 5/2009, 107/2009, 101/2010, 93/2012,
62/2013, 108/2013, 75/2014, 142/2014, 73/2018 i
46/2019 – dalje: Zakon), svojstvo osiguranika
stiče se danom početka, a prestaje danom pre-
stanka zaposlenja, obavljanja samostalne ili
poljoprivredne delatnosti, odnosno obavljanja
ugovorenih poslova i ne može se steći pre na-
vršenih 15 godina života. Pomenuto je sticanje
prava osiguranika jer su po Zakonu predviđene
sledeće vrste prava za lice kome se uplaćuju
doprinosi za penzijsko-invalidsko osiguranje
(dalje: doprinos za PIO):
1) za slučaj starosti – pravo na starosnu penziju;
2) za slučaj invalidnosti – pravo na invalidsku
penziju;
3) za slučaj smrti:
● pravo na porodičnu penziju,
● pravo na naknadu pogrebnih troškova;
Mr Željko Albaneze
Poslovi po ugovoru – doprinosi
za PIO i staž osiguranja
Izlaganje o plaćanju doprinosa za PIO na ugovorne poslove neosiguranim li-
cima radi priznavanja staža osiguranja u ovom tekstu prevashodno se odnosi
na rad po ugovoru o delu, po ugovoru o zastupanju i posredovanju i po ugovoru o
stručnom osposobljavanju i usavršavanju.
164 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
ZARADE
4) za slučaj telesnog oštećenja prouzrokovanog
povredom na radu ili profesionalnom bolešću
– pravo na novčanu naknadu za telesno oštećenje;
5) za slučaj potrebe za pomoći i negom drugog
lica – pravo na novčanu naknadu za pomoć i negu
drugog lica.
Drugim rečima, uplata doprinosa za PIO osi-
guranicima donosi očigledne koristi, zbog čega
za fizička lica nije svejedno da li im se i po
kom osnovu uplaćuje ovo osiguranje. Naime, Za-
konom su predviđene tri kategorije obavezno
osiguranih lica (član 10):
● zaposleni,
● lica koja samostalno obavljaju delatnost i
● poljoprivrednici.
Za lica koja istovremeno ispunjavaju
uslove za osiguranje po više osnova
utvrđen je prioritet osnova osiguranja prema
prethodno navedenom redosledu (zaposleni
– lica koja samostalno obavljaju delatnost –
poljoprivrednici), što znači da postojanje
zaposlenja isključuje osiguranje po osnovu is-
tovremenog obavljanja samostalne ili poljo-
privredne delatnosti.
Osim toga, svojstvo osiguranika na pen-
zijsko-invalidsko osiguranje i sva navedena
prava iz tog osiguranja stiču se i obavljanjem
ugovorenih poslova. Pri tome treba imati u
vidu da ugovorene poslove (van radnog odno-
sa) može da obavlja kako zaposleno, odnosno
već osigurano lice, tako i lice van osiguranja
(nezaposleno), pri čemu se u oba slučaja plaća
doprinos za PIO, ali to plaćeno osiguranje
nema isti efekat na prava lica koje ugovorene
poslove obavlja.
Obavljanje ugovornih poslova i
plaćanje doprinosa za PIO
„Ugovorni poslovi” je zbirni naziv za oba-
vljanje poslova po ugovorima van radnog odno-
sa, za koje se ostvaruje naknada koja je osnov za
obračun i plaćanje poreskih obaveza. U našoj
praksi, a shodno Zakonu o radu, najzastupljenije
je obavljanje ugovornih poslova (rad van radnog
odnosa) po osnovu:
● ugovora o delu,
● autorskog ugovora,
● ugovora o dopunskom radu,
● ugovora o zastupanju i posredovanju,
● ugovora o stručnom osposobljavanju i usavr-
šavanju i
● ugovora o dopunskom radu.
U ovom kontekstu ugovor o povremenim i pri-
vremenim poslovima ima poseban aspekt pošto,
po odredbama Zakona i poreskih propisa, neza-
posleno lice koje, u skladu sa Zakonom o radu,
obavlja privremene i povremene poslove, a nije
osigurano po drugom osnovu, stiče status osi-
guranika zaposlenog. Isto se odnosi i na lica
koja obavljaju privremene i povremene poslove
preko omladinskih zadruga, a imaju navršenih
26 godina života, odnosno bez obzira na godine
života ako nisu na školovanju, koja obavljanjem
ovih poslova postaju osiguranici zaposleni za
vreme dok te poslove obavljaju. Takođe, obavlja-
nje poslova po ugovoru o dopunskom radu ovde
neće biti pomenuto zato što, po članu 202. Za-
kona o radu, takve poslove može da obavlja samo
zaposleno lice koje već radi sa punim radnim
vremenom, dakle već ima status osiguranika za-
poslenog. Stoga ovo izlaganje o plaćanju dopri-
nosa za PIO na ugovorne poslove neosiguranim
licima radi priznavanja staža osiguranja može
da se odnosi, od svih navedenih vrsta ugovora
iz Zakona o radu za rad van radnog odnosa, samo
na rad po ugovoru o delu, po ugovoru o zastupanju
i posredovanju i po ugovoru o stručnom osposo-
bljavanju i usavršavanju.
U praksi su takođe značajno prisutni i ugo-
vorni poslovi po drugim propisima – autorski
ugovor, ugovor o primanju članova upravnog i
nadzornog odbora, ugovori o konsalting poslo-
vima, kao i razni drugi neimenovani ugovori za
koje se po osnovu rada ostvaruje naknada.
Po osnovu naknade za rad po ovim ugovorima
propisano je plaćanje poreskih obaveza. Među-
tim, sa tog stanovišta nije svejedno da li ove
poslove obavljaju prethodno osigurana (npr. zapo-
sleni) ili neosigurana lica (npr. nezaposleni).
Na primer, kada ugovor o delu obavlja
zaposleno lice (domaći državljanin),
na prihode po ugovoru o delu plaćaju se slede-
će poreske obaveze:
1) akontacioni porez na lična primanja po sto-
pi od 20% na osnovicu koju čini bruto ugovoren
prihod umanjen za 20% normiranih troškova;
2) doprinos za penzijsko i invalidsko osigu-
ranje na teret izvršioca poslova po stopi od
26% na osnovicu na koju se plaća porez na do-
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 165
ZARADE
hodak građana (ne primenjuje se najniža osno-
vica doprinosa).
Pošto je ovo lice već zaposleno, dakle oba-
vezno je osigurano po osnovu zaposlenja, dopri-
nos za PIO već mu se plaća iz zarade, a doprinos
za PIO koji se plaća iz naknade po ugovoru o delu
utiče na njegov penzijski osnov, a ne na staž osi-
guranja. Naime, kako je već rečeno u uvodu, za ovo
lice koje je osigurano po dva osnova (zarada po
zaposlenju i naknada po ugovoru van rada) prio-
ritetni osnov osiguranja je zaposlenje i po tom
osnovu ono ostvaruje prava na staž osiguranja.
Međutim, kada se ugovor o delu zaklju-
čuje sa nezaposlenim licem (domaći dr-
žavljanin), na prihode po ugovoru o delu (kao
i na prihode po ostalim ugovorima van radnog
odnosa) plaćaju se sledeće poreske obaveze:
1) akontacioni porez na lična primanja po sto-
pi od 20% na osnovicu koju čini bruto ugovoren
prihod umanjen za 20% normiranih troškova;
2) doprinos za PIO na teret izvršioca poslo-
va po stopi od 26% na osnovicu na koju se pla-
ća porez na dohodak građana (ne primenjuje se
najniža osnovica doprinosa), jer po članu 174.
stav 1. Zakona doprinos za PIO plaća i osigu-
ranik koji ostvaruje ugovorenu naknadu i kada
nema svojstvo osiguranika po tom osnovu;
3) doprinos za zdravstveno osiguranje na te-
ret izvršioca po stopi od 10,30% na osnovicu
na koju se plaća porez na dohodak građana.
Nezaposleno lice na primljenu naknadu pla-
ća doprinos za zdravstveno osiguranje pošto
nije osigurano po drugom osnovu. Međutim, in-
teresantnije je to što ovo lice na svoju naknadu
plaća i doprinos za PIO, pa je logično i pitanje
kakva ono prava iz penzijsko-invalidskog osi-
guranja ostvaruje po osnovu doprinosa za PIO
koji je plaćen iz naknade za rad van radnog od-
nosa.
Pri odgovoru na ovo pitanje treba imati u
vidu član 12. Zakona, koji reguliše „osiguranike
samostalnih delatnosti” koji su u uvodu pomenu-
ti kao jedna od kategorija obavezno osiguranih
lica. Prema ovim odredbama, osiguranici sa-
mostalnih delatnosti su:
1) lica koja, u skladu sa Zakonom, samostalno
obavljaju privrednu ili drugu delatnost, ako
nisu obavezno osigurana po osnovu zaposlenja;
2) lica koja su osnivači, odnosno članovi pri-
vrednih društava u skladu sa Zakonom, koja u
njima rade, bez obzira na to da li su u radnom
odnosu u privrednom društvu čiji su osnivač
odnosno član (pri čemu se radom smatra i pred-
stavljanje i zastupanje privrednih društava od
strane njihovih osnivača, odnosno članova na
osnovu upisa u registar nadležne organizacije);
3) lica koja obavljaju poslove po osnovu ugovora
o delu, odnosno autorskog ugovora, kao i poslo-
ve po osnovu drugih ugovora kod kojih za izvr-
šen posao ostvaruju naknadu (dalje: ugovorena
naknada), a nisu osigurana po drugom osnovu;
4) sveštenici i verski službenici ako nisu
obavezno osigurani po osnovu zaposlenja;
5) lica koja su prestala da obavljaju samostalnu
delatnost, dok ostvaruju novčanu naknadu prema
propisima o radu i zapošljavanju.
Kao što se vidi iz navedenih zakonskih
odredbi, nezaposlena lica, odnosno lica
koja nisu u osiguranju po nekom od propisa-
nih osnova, obavljajući poslove po nekom od
pomenutih ugovora van radnog odnosa za koje
ostvaruju naknadu, postaju osiguranici samo-
stalnih delatnosti. To konkretno znači da je
Zakonom uvedeno računanje staža osiguranja
po osnovu obavljanja ugovorenih poslova.
Drugim rečima, da bi nezaposleno lice po-
stalo osigurano lice, konkretno dobilo status
osiguranika samostalnih delatnosti, u skladu
sa navedenim odredbama člana 12. stav 1. tačka
3) Zakona, mora da ispuni tri uslova:
● da nije osigurano po drugom osnovu (konkret-
no da je nezaposleno);
● da obavlja poslove po osnovu ugovora o delu,
autorskog ugovora ili sličnog ugovora za rad
van radnog odnosa i
● da za izvršeni posao bude isplaćena ugovo-
rena naknada i, naravno, istovremeno plaćen
doprinos za PIO po propisanoj stopi i na pro-
pisanu osnovicu.
Shodno navedenom, lice koje obavlja
ugovore-
ne poslove i ostvaruje ugovorenu naknadu
stiče
svojstvo osiguranika samostalnih delatnosti
po
tom osnovu. To praktično znači da osiguranici
– zaposleni i osiguranici koji obavljaju samo-
stalnu ili poljoprivrednu delatnost, a isto-
vremeno obavljaju i poslove po osnovu ugovora
o delu, autorskog ugovora i drugih sličnih ugo-
166 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
ZARADE
vora, ne stiču svojstvo osiguranika samostalnih
delatnosti prema članu 12. stav 1. tačka 3) Zakona
(s obzirom na to da su to svojstvo već stekli po
osnovu zaposlenja, odnosno po osnovu bavljenja
samostalnom delatnošću ili poljoprivrednom
delatnošću), ali su obveznici plaćanja dopri-
nosa za PIO.
Iz navedenog proizlazi da svojstvo osi-
guranika samostalnih delatnosti oba-
vljanjem poslova po osnovu ugovora na koje se
plaća doprinos za PIO stiču:
● nezaposlena lica,
● korisnici penzije i
● strani državljani koji nisu osigurani po
drugom osnovu i korisnici penzije (bez obzi-
ra na to da li su iz države sa kojom Srbija ima
ili nema zaključen sporazumu o socijalnom
osiguranju), kao i strani državljani koji su
obavezno osigurani, ako su iz države sa kojom
Srbija nema zaključen sporazum o socijalnom
osiguranju.
U prethodnom delu teksta takođe je navede-
no da plaćanje ugovorene naknade nezaposlenom
licu nije vezano za najnižu osnovicu doprinosa,
kako to važi prilikom isplata zarada za zapo-
slene. Drugim rečima, za ceo mesec ugovorenog
rada, na primer po delu, naknada nezaposlenom
u bruto iznosu može biti i niža od najniže
osnovice doprinosa, koja za 2019. godinu izno-
si (bruto) 23.921,00 dinar, pa će ipak po osnovu
takve naknade nezaposlenom licu biti priznat
status osiguranika samostalnih delatnosti, od-
nosno osiguranog lica. Uz to, pod „ugovorenom
naknadom” podrazumeva se naknada koja se ugova-
ra između poslodavca i lica koje treba da obavi
ugovoreni posao i koja je kao takva uneta u tekst
ugovora.
Računanje staža osiguranja po osnovu
ugovornih poslova
Navedeno je da lice koje obavlja
ugovorene
poslove i ostvaruje ugovorenu naknadu
stiče
svojstvo osiguranika samostalnih delatnosti
po tom osnovu, a pitanje u vezi sa tim bilo bi ko-
liki staž osiguranja pomenuto lice ostvaruje
po osnovu ugovornog obavljanja poslova.
Način računanja staža osiguranja po osnovu
ugovornih poslova tokom kojih je izvršilac is-
tih stekao status osiguranika samostalnih de-
latnosti propisan je članom 50. Zakona. Prema
tim odredbama, licima koja obavljaju poslove
po osnovu ugovora o delu, odnosno autorskog
ugovora, kao i poslove po osnovu drugih ugovora
kod kojih se za izvršen posao ostvaruje ugovore-
na naknada, a nisu osigurana po drugom osnovu, u
staž osiguranja računa se vreme za koje je ostva-
rena naknada na koju je plaćen doprinos. Dakle,
članom 50. Zakona uređeno je računanje staža
osiguranja kada se radi o licima koja obavljaju
poslove po osnovu ugovora kod kojih za izvršen
posao ostvaruju ugovorenu naknadu, a nisu osi-
gurana po drugom osnovu. U datom slučaju staž
osiguranja računa se tako što se:
1) iznos ugovorene naknade na koji se plaća po-
rez, obračunat u skladu sa Zakonom kojim se ure-
đuje porez na dohodak građana,
2) deli sa najnižom mesečnom osnovicom za
plaćanje doprinosa iz člana 36. Zakona o dopri-
nosima za obavezno socijalno osiguranje, koja
važi u momentu uplate doprinosa, pa se tako
prema broju ostvarenih najnižih osnovica utvr-
đuje i broj meseci staža osiguranja.
U smislu ovih odredbi, oporeziv prihod
čini ugovoren bruto prihod umanjen za normi-
rane troškove.
Napomena: Ovde je u računicu uzet „iznos
ugovorene naknade na koji se plaća porez” zato
što je taj iznos, osim za obračun poreza, ujedno
i osnovica za obračun doprinosa za PIO.
Na primer, fizičko lice je u toku 2019. godi-
ne po jednom ugovoru o delu ostvarilo ukupnu
ugovorenu naknadu u neto iznosu od 150.000,00
dinara. Obračun poreskih obaveza po ovoj nak-
nadi je sledeći:
Red.
br. Pozicija Iznos
1. Neto iznos ugovorene naknade 150.000,00
2. Koeficijent za preračun u bruto 0,5496
3. Bruto naknada (red. br. 1 x red. br. 2) 272.925,76
4. Normirani troškovi (20% na red. br. 3) 54.585,15
5. Osnovica za oporezivanje (red. br. 3 – red.
br. 4) (osnovica na koju se plaća porez) 218.340,61
6. Porez na lična primanja (20% na red. br. 5) 43.668,12
7. Doprinos za penzijsko i invalidsko
osiguranje (26% na red. br. 5) 56.768,56
8. Doprinos za zdravstveno osiguranje
(10,30% na red. br. 5) 22.489,08
9. Neto za isplatu (red. br. 3 – red. br. 6 –
red. br. 7 – red. br. 8) 150.000,00
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 167
ZARADE
Prema metodologiji iz člana 50. Zakona, za
računanje staža osiguranja ovom licu u 2019. go-
dini uzimaju se:
1) osnovica na koju je plaćen porez – 218.340,61
dinar;
2) najniža mesečna osnovica za plaćanje dopri-
nosa u 2019. godini – 23.921,00 dinar.
Deljenjem ova dva iznosa (218.340,61 /
23.921,00) utvrđuje se da će ovaj osiguranik po
osnovu navedenog ugovora imati 9 meseci staža
osiguranja.
Ovde postoji potreba da se ukaže na to da će
se ovakav obračun sprovoditi i za državljane
Srbije koji obavljaju ugovorne poslove za fir-
me iz inostranstva koje nemaju sedište u Srbi-
ji, što je sve više prisutno u poslednje vreme
prema zapažanjima ministarstva nadležnog za
penzijsko i invalidsko osiguranje (dalje: Mini-
starstvo).
Konkretno, u svojoj predstavci ovom mini-
starstvu fizičko lice navodi da je ugovor o radu
zaključilo sa firmom čije je sedište u Velikoj
Britaniji, koja nema registrovano predstavni-
štvo u Republici Srbiji, pa traži da mu se odo-
bri sticanje svojstva osiguranika zaposlenog, sa
pozivom na odredbu člana 2. Zakona o radu, koja
predviđa da se odredbe ovog zakona primenjuju
na zaposlene koji rade na teritoriji Republike
Srbije, kod domaćeg ili stranog pravnog, odno-
sno fizičkog lica.
U odgovoru Ministarstva navodi se da taj ugo-
vor nije zaključen u skladu sa propisima o radu
Republike Srbije, pa isti ne može biti osnov za
sticanje svojstva osiguranika zaposlenog. Dakle,
za sticanje svojstva osiguranika zaposlenog na
osnovu odredaba Zakona o penzijskom i invalid-
skom osiguranju potrebno je da je radni odnos
zasnovan sa poslodavcem (pravno ili fizičko
lice) koji je registrovan u Republici Srbiji i da
ugovor o radu sadrži sve bitne elemente pred-
viđene domaćim propisima o radu.
Ovo je tipičan primer kada dolazi do prime-
ne odredbe člana 12. stav 1. tačka 3) Zakona, kojom
je utvrđeno da su osiguranici samostalnih de-
latnosti lica koja obavljaju poslove po osnovu
ugovora kod kojih za izvršen posao ostvaruju
naknadu, a nisu osigurana po drugom osnovu. Ugo-
vor koji je podnosilac zaključio sa firmom iz
Velike Britanije upravo predstavlja obavljanje
poslova po osnovu ugovora iz ovog člana jer se
podnosilac ne može smatrati osiguranim ni
po jednom drugom zakonskom osnovu. Dakle, ovo
lice može da ima samo svojstvo osiguranika sa-
mostalnih delatnosti, što ni na koji način ne
predstavlja kršenje zakona, već naprotiv, način
da se tumačenjem zakona u korist podnosioca
prevaziđe postojeća pravna praznina i da se, s
obzirom na specifičnost radnog angažovanja
podnosioca, istom obezbedi adekvatna pravna
zaštita i uživanje svih prava iz obaveznog soci-
jalnog osiguranja. Pri tome, visina iznosa ugovo-
rene naknade ostvarena u toku jedne kalendarske
godine ima direktan uticaj prilikom određiva-
nja godišnjeg ličnog koeficijenta, kao elemen-
ta za određivanje visine prava iz penzijskog i
invalidskog osiguranja. Navedeno znači da će
dužina staža osiguranja biti srazmerna vre-
menskom periodu ostvarivanja ugovorene nak-
nade i visini iste, kao i da će visina ugovorene
naknade biti uzeta u obzir pri utvrđivanju visi-
ne prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja.
Iz navedenog proizlazi da je, po kvalitetu, ovaj
staž osiguranja izjednačen sa stažom osiguranja
koji je navršen po osnovu radnog odnosa, pa je
u odnosu na samog osiguranika nevažno po kom
zakonskom osnovu ostvaruje prava iz penzijskog
i invalidskog osiguranja, s obzirom na to da
osnov osiguranja ne utiče na vrstu i obim prava.
Bitno je još istaći odredbu stava 3. člana
50. Zakona, po kojoj staž osiguranja ostvaren po
osnovu obavljanja poslova po osnovu navedenih
ugovora u jednoj kalendarskoj godini može da
iznosi najviše 12 meseci.
Takođe treba istaći da za ove osiguranike
utvrđeni staž osiguranja po osnovu ugovorenih
poslova upisuje Republički fond PIO.
Podnošenje prijave na osiguranje
za nezaposleno lice koje obavlja
ugovorne poslove van radnog odnosa
Kao što je već izneto, nezaposlena lica, kada
obavljaju ugovorne poslove van radnog odnosa,
„ulaze” u osiguranje, tj. postaju osigurana lica u
statusu „osiguranika samostalnih delatnosti”.
Poslodavcima je to bitno kako bi znali u kom
su statusu lica koja angažuju, jer od toga da li
se radi o zaposlenim (osiguranim) ili nezapo-
slenim (neosiguranim) licima zavisi i kakva će
biti obaveza podnošenja prijave na osiguranje
i kako će se usmeravati doprinosi za obavezno
socijalno osiguranje prilikom isplate naknade.
168 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
ZARADE
Prijave podataka za matičnu evidenciju za
nezaposleno lice koje je obveznik plaćanja do-
prinosa za PIO na ugovorenu naknadu, a nije osi-
gurano po drugom osnovu, podnosi isplatilac
ugovorene naknade, i to:
1) prijavu na osiguranje, prijavu odjave osigura-
nja, prijavu promene podataka – na obrascu M i
2) prijavu o uplati doprinosa po osnovu ugovo-
rene naknade, kao i visinu te naknade na obra-
scu M-UN i obrascu M-UNK.
U nastavku sledi nekoliko detalja u vezi sa
podnošenjem navedenih prijava.
Podnošenje obrasca M
Saglasno članu 14. stav 2. Zakona, svojstvo osi-
guranika utvrđuje se na osnovu prijave na osigu-
ranje, odnosno odjave osiguranja.
Prijava na osiguranje podnosi se na obrascu
M – Prijava, promena i odjava na obavezno so-
cijalno osiguranje. Bliža sadržina ove prija-
ve, način podnošenja i dokazi koji se uz prijavu
podnose propisani su Uredbom o sadržini, ob-
rascu i načinu podnošenja jedinstvene prijave
na obavezno socijalno osiguranje, jedinstvenim
metodološkim principima i jedinstvenom ko-
deksu šifara za unos podataka u Jedinstvenu
bazu Centralnog registra obaveznog socijalnog
osiguranja („Sl. glasnik RS”, br. 54/2010, 124/2012
i 119/2013).
Za lica koja obavljaju poslove po osnovu
ugovora za koje ostvaruju naknadu, a nisu osi-
gurana po drugom osnovu (nezaposleni, pen-
zioneri), obrazac M podnosi se na portalu
Centralnog registra obaveznog socijalnog
osiguranja (dalje: Centralni registar), u elek-
tronskom obliku, u roku od 3 radna dana od
dana zaključenja ugovora o obavljanju poslova,
shodno članu 12. Zakona o Centralnom registru
obaveznog socijalnog osiguranja („Sl. glasnik
RS” broj 95/2018).
Centralni registar, po prihvatanju prijave
i registracije u svojoj bazi, podnosiocu jedin-
stvene prijave izdaje potvrdu o izvršenoj prija-
vi – obrazac M-A. Obveznik podnošenja prijave
dužan je da u roku od tri dana kopiju potvrde o
izvršenoj prijavi – obrazac M-A dostavi osigu-
raniku – izvršiocu ugovornih poslova.
Prilikom podnošenja jedinstvene prijave
podnose se, odnosno potvrđuju dokazi na osnovu
kojih se utvrđuje svojstvo osiguranika, odnosno
osiguranog lica, i to:
● datum početka osiguranja – upisuje se datum
početka obavljanja ugovorenih poslova, kao da-
tum početka osiguranja, a to je datum zaključenja
ugovora ili datum naveden u ugovoru kao datum
početka obavljanja ugovorenog posla (kao dokaz
podnosi se ugovor o obavljanju poslova);
● osnov osiguranja – upisuje se da se radi o oba-
vljanju poslova po osnovu ugovora za lice koje
za izvršen posao po osnovu ugovora van radnog
odnosa ostvaruje naknadu, a nije osigurano po
drugom osnovu (kao dokaz podnosi se ugovor o
obavljanju poslova);
● datum prestanka osiguranja – upisuje se da-
tum prestanka svojstva osiguranika, odnosno za
prestanak obavljanja ugovorenih poslova – dan
prestanka obavljanja ugovorenih poslova, odno-
sno poslednji dan staža po osnovu isplaćene ugo-
vorene naknade po ugovoru bez ugovorenog roka
trajanja (kao dokaz podnosi se potvrda isplati-
oca o prestanku obavljanja ugovornih poslova);
● osnov prestanka osiguranja – upisuje se „pre-
stanak obavljanja ugovorenih poslova”, kao ra-
zlog za prestanak osiguranja po ovom osnovu (kao
dokaz podnosi se ugovor ili odluka, odnosno po-
tvrda isplatioca naknade).
Podnošenje prijave o uplati doprinosa
Poslodavac ne samo da treba da prijavi na
osiguranje lice koje je angažovano po ugovoru
van radnog odnosa, već je dužan i da prilikom
svake isplate ugovorene naknade podnese prija-
vu o uplati doprinosa. Prema tome, za osigura-
nike koji obavljaju ugovorne poslove po osnovu
kojih su obveznici plaćanja doprinosa za PIO
isplatilac naknade podnosi prijavu o uplati
doprinosa:
1) na obrascima koji su propisani Odlukom
o obrascima prijava podataka za matičnu evi-
denciju o osiguranicima i korisnicima prava
iz penzijskog i invalidskog osiguranja („Sl. gla-
snik RS”, br. 118/2003, 11/2006, 54/2010 – dr. pro-
pis i 44/2018), a to su:
● obrazac M-UN – Prijava o uplati doprinosa
po osnovu ugovorene naknade, odnosno naknade
po osnovu ugovora o dopunskom radu i visini te
naknade – ako se prijava podnosi za jedno lice,
● obrazac M-UNK – Prijava o uplati doprinosa
za više lica po osnovu ugovorene naknade, odno-
sno naknade po osnovu ugovora o dopunskom radu
i visini te naknade – ako se prijava podnosi za
više lica;
NOVEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 169
ZARADE
2) u roku od 3 dana od dana uplate doprinosa
Republičkom fondu PIO, i to:
a) prema sedištu isplatioca naknade – za osigu-
ranike koji obavljaju ugovorene poslove, a obave-
zno su osigurani po osnovu obavljanja tih poslova,
b) prema nadležnosti fonda kod koga su obave-
zno osigurani po drugom osnovu – za osiguranike
koji obavljaju ugovorene poslove, a nisu obave-
zno osigurani po osnovu obavljanja tih poslova.
Uz uredno popunjenu prijavu M-UN ili M-UNK
(ako se isplata vrši većem broju lica), poslo-
davac kao isplatilac ugovorene naknade mora
da dostavi na uvid:
● izvod iz pojedinačne poreske prijave za porez
i doprinose po odbitku (izvod obrasca PPP-PD);
● obaveštenje Poreske uprave o uspešnom pri-
jemu poreske prijave PPP-PD;
● ugovor na osnovu koga se vrši isplata ugovo-
rene naknade;
● izvod poslovne banke iz kog može da se utvrdi
da su porez i doprinosi po odbitku po osnovu
konkretne prijave plaćeni na jedinstveni uplat-
ni račun.
Trajanje osiguranja po osnovu
ugovornog obavljanja poslova
Nezaposleno lice koje počinje da obavlja ugo-
vorne poslove van radnog odnosa poslodavac
prijavljuje na osiguranje. Shodno članu 14. stav
1. Zakona, svojstvo osiguranika stiče se na dan
početka, a prestaje na dan prestanka obavljanja
ugovorenih poslova, dakle nezaposleno i ne-
osigurano lice svojstvo osiguranika stiče na
dan početka obavljanja ugovorenih poslova, a to
svojstvo prestaje mu na dan prestanka obavljanja
ugovorenih poslova.
Pritom, kao datum početka i prestanka oba-
vljanja ovih poslova uzimaju se datumi navede-
ni u ugovoru o obavljanju ugovorenih poslova.
Ukoliko u ugovoru ovi datumi nisu navedeni, a
nije ih moguće ni utvrditi, kao datum početka
obavljanja poslova uzima se datum zaključenja
ugovora, a kao datum prestanka obavljanja po-
slova poslednji dan perioda za koji je utvrđen
staž osiguranja po osnovu obavljanja poslova.
Ovo se navodi shodno članu 14. stav 5. Zakona,
u kom se propisuje da osiguranici iz člana 12.
stav 1. tačka 3) Zakona (osiguranici samostal-
nih delatnosti po osnovu obavljanja ugovore-
nih poslova) mogu da steknu, odnosno može da
im prestane svojstvo osiguranika prema utvr-
đenom stažu osiguranja ukoliko ne može da se
utvrdi početak odnosno prestanak obavljanja
ovih poslova.
Po ovom pitanju takođe treba imati u vidu i
odredbu člana 50. stav 1. Zakona, koja propisuje
da se u staž osiguranja računa vreme za koje je
osiguranik iz člana 12. stav 1. tačka 3) Zakona
(lice koje je steklo status osiguranika samo-
stalnih delatnosti po osnovu obavljanja ugo-
vornih poslova) ostvario ugovorenu naknadu za
koju je plaćen doprinos. Staž osiguranja ostva-
ren po ovom osnovu u jednoj kalendarskoj godini
može da iznosi najviše 12 meseci.
Prema tome, licima koja obavljaju poslove po
osnovu ugovora van radnog odnosa u staž osigu-
ranja računa se vreme za koje je ostvarena nakna-
da na koju je plaćen doprinos.
Ovde se radi o računanju staža osiguranja bez
obzira na to koliko traje obavljanje poslova po
osnovu nekog ugovora, uz uslov da ovako utvrđen
staž osiguranja ne može da iznosi više od 12
meseci u jednoj kalendarskoj godini. PS