Predmet oporezivanja PDV-om su isporuka dobara i pružanje usluga (dalje: promet dobara i usluga) koje poreski obveznik izvrši u Republici Srbiji uz naknadu, u okviru obavljanja delatnosti, kao i uvoz dobara u Republiku Srbiju.
Skip to PDF content104 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
dipl. ekon. Tanja Đelkapić, mlađi savetnik u Ministarstvu finansija
Promet dobara bez naknade koji se
izjednačava sa prometom dobara uz
naknadu
Uvod
Predmet oporezivanja PDV-om su isporuka
dobara i pružanje usluga (dalje: promet dobara i
usluga) koje poreski obveznik izvrši u Republici
Srbiji uz naknadu, u okviru obavljanja delatnosti,
kao i uvoz dobara u Republiku Srbiju.
Prometom dobara bez naknade smatra se is-
ključivo promet dobara po osnovu kojeg obveznik
PDV-a nema nikakvo potraživanje. Međutim, po-
jedini promet dobara koji se vrši u Republici
Srbiji bez naknade poistovećuje se sa prometom
dobara uz naknadu, pa se na takav promet dobara
takođe obračunava i plaća PDV. U vezi sa nave-
denim, odredbe člana 4. stav 4. Zakona o porezu na
dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”, br. 84/04, 86/04
– ispravka, 61/05, 61/07, 93/12, 108/13, 68/14 – dr.
zakon, 142/14, 83/15, 108/16, 113/17, 30/18 i 72/19
– dalje: Zakon o PDV-u) govore o prometu dobara
bez naknade koji se izjednačava sa prometom doba-
ra uz naknadu. Promet dobara bez naknade koji se
izjednačava sa prometom dobara uz naknadu ure-
đen je Pravilnikom o utvrđivanju šta se smatra
uzimanjem i upotrebom dobara, drugim prometom
dobara i pružanjem usluga bez naknade, o utvr-
đivanju uobičajenih količina poslovnih uzora-
ka, reklamnim materijalom i drugim poklonima
manje vrednosti („Sl. glasnik RS” br. 118/12 –
Pravilnik).
Odredbom člana 4. stav 4. Zakona o PDV-u pro-
pisano je da se sa prometom dobara uz naknadu iz-
jednačava:
1) uzimanje dobara koja su deo poslovne imovine
poreskog obveznika za lične potrebe osnivača,
vlasnika, zaposlenih ili drugih lica;
2) svaki drugi promet dobara bez naknade;
3) iskazani rashod (kalo, rastur, kvar i lom) iznad
količine utvrđene aktom koji donosi Vlada Repu-
blike Srbije.
Uzimanje dobara, odnosno svaki drugi promet
dobara iz člana 4. stav 4. Zakona o PDV-u smatra se
prometom dobara uz naknadu pod uslovom da PDV
obračunat u prethodnoj fazi prometa na ta dobra
ili njihove sastavne delove može da se odbije u
potpunosti ili srazmerno, nezavisno od toga da li
je ostvareno pravo na odbitak prethodnog poreza.
ČLANAK POČINJE NIŽE NA STRANI
MAJ 2020. ● POSLOVNI SAVETNIK 105
POREZI
Prema tome, ako poreski obveznik vrši pro-
met dobara bez naknade, a prethodni porez na ta
dobra ili njihove sastavne delove nije mogao da
se odbije od PDV-a koji obveznik duguje, ne radi
se o prometu dobara kao predmetu oporezivanja
PDV-om. U suprotnom, ako se radi o prometu do-
bara bez naknade pri čijoj je nabavci obveznik
imao pravo na odbitak prethodnog poreza, ne-
zavisno od toga da li je to pravo i iskoristio,
obveznik je dužan da obračuna PDV jer se takav
promet dobara izjednačava sa prometom dobara
uz naknadu.
U Mišljenju Ministarstva finansija broj
011-00-00087/2019-04 od 27. maja 2019. godine, koje
se odnosi na poreski tretman nabavke teretnih
vozila koji vrši obveznik PDV-a – Crveni krst
Srbije za potrebe drugih lica, odnosno organi-
zacija Crvenog krsta u određenim opštinama u
cilju pružanja pomoći migrantima u tim opšti-
nama od strane pomenutih organizacija i prenosa
prava raspolaganja na navedenim teretnim vozi-
lima tim organizacijama, objavljeno je sledeće:
„Kada obveznik PDV − Crveni krst Srbije iz-
vrši nabavku teretnih vozila za potrebe drugih
lica − organizacija Crvenog krsta u određenim
opštinama u cilju pružanja pomoći migranti-
ma u tim opštinama od strane tih organizacija,
PDV iskazan u računu obveznika PDV − prodavca
teretnih vozila obveznik PDV − Crveni krst Sr-
bije nema pravo da odbije kao prethodni porez u
skladu sa Zakonom. Kada posle određenog vremena
obveznik PDV − Crveni krst Srbije izvrši bez
naknade prenos prava raspolaganja na navedenim
teretnim vozilima organizacijama Crvenog kr-
sta koje su ta teretna vozila koristila za potrebe
pružanja pomoći migrantima, PDV se ne obraču-
nava i ne plaća. Naime, s obzirom na to da obve-
znik PDV − Crveni krst Srbije nije imao pravo
na odbitak prethodnog poreza po osnovu nabavke
predmetnih dobara, prenos prava raspolaganja
bez naknade na tim dobrima ne izjednačava se
sa prometom dobara uz naknadu, tj. nije predmet
oporezivanja PDV.”
Ukoliko se ustanovi da je promet dobara bez
naknade oporeziv PDV-om, osnovicom za obra-
čunavanje PDV-a, u skladu sa članom 18. stav 1.
Zakona o PDV-u, smatra se nabavna cena, odnosno
cena koštanja tih ili sličnih dobara u momentu
prometa. Napominjemo da osnovicu za obračun
PDV-a ne predstavlja nabavna cena dobra, od-
nosno cena koštanja dobra u trenutku nabavke
dobara, već isključivo nabavna cena, odnosno
cena koštanja tih ili sličnih dobara u momen-
tu prometa.
Takođe ističemo da, prema odredbi člana 2.
stav 1. tačka 3) Pravilnika o određivanju slu-
čajeva u kojima nema obaveze izdavanja računa i o
računima kod kojih se mogu izostaviti pojedini
podaci („Sl. glasnik RS”, br. 123/12, 86/15, 52/18
i 94/19), obveznik PDV-a nema obavezu da izda ra-
čun iz člana 42. Zakona o PDV-u za promet dobara
i usluga bez naknade.
Izuzetno od stava 1. tačka 3) ovog člana Pra-
vilnika, obveznik PDV-a izdaje račun za promet
dobara i usluga bez naknade, i to za:
1) promet dobara i usluga iz člana 6. stav 1. tačka
1) Zakona o PDV-u;
2) promet dobara i usluga iz člana 6a Zakona o
PDV-u;
3) promet dobara i usluga za koji se, u skladu sa
čl. 11. i 12. Zakona o PDV-u, smatra da je izvršen u
inostranstvu.
Ministarstvo finansija u Mišljenju broj
430-00-99/2018-04 od 18. jula 2018. godine obja-
vilo je sledeće: „U slučaju kada obveznik PDV –
serviser uveze rezervne delove za vozove u cilju
zamene u garantnom roku i po osnovu predmetnog
uvoza plati PDV obračunat od strane nadležnog
carinskog organa, ali rezervne delove ne upotre-
bi za tu namenu, već ih po isteku ugovora čiji
je predmet pružanje servisnih usluga zaključe-
nog sa stranim licem – prodavcem vozova, preda
obvezniku PDV koji je kupio vozove od stranog
lica, na ime ugovorene kazne (tzv. penala) zbog
neispunjenih novčanih obaveza stranog lica
prema obvezniku PDV – kupcu vozova, pri čemu
po osnovu te predaje obveznik PDV – serviser ne
ostvaruje naknadu ni od stranog lica niti od
obveznika PDV – kupca vozova, reč je o prometu
dobara – rezervnih delova bez naknade za koji
postoji obaveza obračunavanja PDV u skladu sa
Zakonom. Kada obveznik PDV – serviser izvrši
uvoz rezervnih delova u svojstvu primaoca tih
dobara, uz napomenu da se, u skladu sa carinskim
propisima, u rubriku 8 (Primalac) jedinstvene
carinske isprave za stavljanje robe u slobodan
promet upisuju podaci o primaocu robe (pri
čemu je primalac, odnosno uvoznik robe defi-
106 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
nisan kao lice za čiji račun se podnosi dekla-
racija i koje je u vreme prihvatanja deklaracije
vlasnik robe ili ima slična prava raspolaganja
robom), sa aspekta Zakona smatra se da je obveznik
PDV – serviser vlasnik rezervnih delova koji
se uvoze. S tim u vezi, kako po osnovu navedenog
uvoza rezervnih delova obveznik PDV – serviser
ima pravo na odbitak PDV plaćenog pri uvozu
tih dobara, predaja rezervnih delova (prenos
prava raspolaganja) obvezniku PDV – kupcu va-
gona po isteku ugovora čiji je predmet pružanja
servisnih usluga zaključenog sa stranim licem
– prodavcem vozova, na ime ugovorene kazne (tzv.
penala) zbog neispunjenih novčanih obaveza
stranog lica prema obvezniku PDV – kupcu vo-
zova, po osnovu koje obveznik PDV – serviser ne
ostvaruje naknadu ni od stranog lica niti od ob-
veznika PDV – kupca vozova, smatra se prometom
dobara bez naknade za koji obveznik PDV – servi-
ser ima obavezu da obračuna PDV i da obračunati
PDV plati u skladu sa Zakonom. U ovom slučaju
osnovicu za obračunavanje PDV čini nabavna
cena rezervnih delova ili sličnih dobara u mo-
mentu prometa, odnosno predaje obvezniku PDV –
kupcu vagona, bez PDV. Pored toga, napominjemo
da za promet dobara bez naknade, koji obveznik
PDV – serviser vrši obvezniku PDV – kupcu
vozova u RS, ne postoji obaveza izdavanja raču-
na iz čl 42. Zakona, ali da obveznik PDV – ser-
viser može da izda račun za taj promet.”
Takođe, ono što je važno istaći kada se govo-
ri o računu jeste to što je, prema odredbama člana
28. stav 2. Zakona o PDV-u, definisano da pravo
na odbitak prethodnog poreza obveznik može da
ostvari ako poseduje:
1) račun izdat od strane drugog obveznika u pro-
metu o iznosu prethodnog poreza, u skladu sa ovim
zakonom;
2) dokument o izvršenom uvozu dobara u kojem je
iskazan PDV i dokument kojim se potvrđuje da je
iskazani PDV plaćen prilikom uvoza.
Napominjemo da pravo na odbitak prethodnog
poreza nije uslovljeno plaćanjem dobara (isto
važi i za usluge), izuzev kada se radi o obvezniku
koji primenjuje sistem naplate, ali je posedovanje
validnog računa jedan od ključnih elemenata za
ostvarivanje prava na odbitak prethodnog poreza.
S tim u vezi preporuka je da obveznik PDV-a izdaje
račun, čak i u situaciji kada za to nije obavezan,
kada je primalac dobara obveznik PDV-a koji ima
pravo na odbitak prethodnog poreza.
1 Uzimanje dobara koja su deo
poslovne imovine poreskog obveznika
za lične potrebe osnivača, vlasnika,
zaposlenih ili drugih lica
U skladu sa odredbom člana 4. stav 4. tačka 1)
Zakona o PDV-u, sa prometom dobara uz naknadu
izjednačava se uzimanje dobara koja su deo poslov-
ne imovine poreskog obveznika za lične potrebe
osnivača, vlasnika, zaposlenih ili drugih lica,
uz ponovno isticanje da je to pod uslovom da obve-
znik PDV-a prilikom nabavke predmetnih dobara
nije imao pravo na odbitak prethodnog poreza u
potpunosti ili srazmerno.
Prema odredbi člana 2. stav 1. Pravilnika pro-
pisano je da se uzimanjem dobara u smislu člana 4.
stav 4. tačka 1) Zakona o PDV-u smatra uzimanje
dobara koja su deo poslovne imovine poreskog ob-
veznika za lične potrebe osnivača, vlasnika, za-
poslenih ili drugih lica.
Primer 1: Obveznik PDV-a, proizvođač ra-
čunara, dao je svom zaposlenom računar čija cena
iznosi 30.000,00 dinara. S obzirom na to da je
kao proizvođač računara imao pravo na odbitak
PDV-a kao prethodnog poreza, obračunatog od stra-
ne prethodnog učesnika u prometu na sve nabavke
koje je izvršio da bi proizveo predmetni računar,
ovaj obveznik dužan je da na cenu koštanja računa-
ra u momentu prometa obračuna PDV.
Primer 2: Obveznik PDV-a nabavio je putnič-
ki automobil za prevoz menadžera. Posle sedam me-
seci doneta je odluka o tome da se ovaj automobil
pokloni menadžeru. S obzirom na to da pri nabavci
putničkog automobila obveznik PDV-a nije imao
pravo na odbitak prethodnog poreza obračunatog
i iskazanog u računu prodavca automobila, pokla-
njanje automobila menadžeru ne smatra se predmetom
oporezivanja PDV-om, pa se na promet ovog dobra
ne obračunava i ne plaća PDV.
Napominjemo da se sopstvenom potrošnjom
smatra i manjak dobara, osim manjka koji može
da se pravda višom silom ili na drugi pro-
pisani način (elementarna nepogoda, krađa,
saobraćajni udes i dr.), utvrđen na osnovu akta
nadležnog organa, odnosno organizacije, kao i
da se sopstvenom potrošnjom ne smatra uzima-
nje dobara koja su deo poslovne imovine pore-
skog obveznika za poslovne svrhe tog poreskog
obveznika.
MAJ 2020. ● POSLOVNI SAVETNIK 107
POREZI
Primer: Poreski tretman manjka dobara
nastao usled krađe dobara u skladištu
skladištara
Manjak dobara po osnovu čije je nabavke, od-
nosno proizvodnje obveznik PDV-a imao pravo
na odbitak prethodnog poreza u potpunosti ili
srazmerno – bez obzira na to da li je to pravo i
ostvario (osim manjka koji može da se pravda vi-
šom silom ili na drugi propisan način, utvrđen
na osnovu akta nadležnog organa, odnosno orga-
nizacije), smatra se sopstvenom potrošnjom, što
znači da se na taj manjak PDV obračunava i plaća u
skladu sa propisima kojima se uređuje oporeziva-
nje potrošnje PDV-a. Na manjak dobara koji može
da se pravda višom silom ili na drugi propisani
način (elementarna nepogoda, krađa, saobraćajni
udes i dr.), utvrđen na osnovu akta nadležnog or-
gana, odnosno organizacije, PDV se ne obračunava
i ne plaća. S tim u vezi, na manjak dobara nastao
usled krađe dobara u skladištu skladištara, koji
je utvrđen na osnovu akta nadležnog organa ili
organizacije (npr. na osnovu zapisnika ili dru-
gog akta Ministarstva unutrašnjih poslova), ne
postoji obaveza obračunavanja i plaćanja PDV-a.
Ukoliko obveznik PDV-a ne poseduje akt na-
dležnog organa, odnosno organizacije, na utvr-
đeni manjak PDV se obračunava i plaća u skladu
sa Zakonom o PDV-u.
U Mišljenju Ministarstva finansija broj
011-00-9/2020-04 od 25. februara 2020. godine, u
vezi sa poreskim tretmanom prometa u slučaju
kada posle izvršenog uvoza dobara nadležni
organ utvrdi da je reč o dobrima koja se smatra-
ju zdravstveno neispravnim i naredi obvezniku
PDV-a da vrati dobra u inostranstvo ili da ih
uništi u skladu sa zakonom, objavljeno je sle-
deće: „Na manjak dobara koji se može pravdati
višom silom ili na drugi propisani način
(elementarna nepogoda, krađa, saobraćajni udes
i dr.), utvrđen na osnovu akta nadležnog orga-
na, odnosno organizacije, PDV se ne obračunava
i ne plaća. S tim u vezi, kada posle izvršenog
uvoza dobara nadležni organ, u konkretnom slu-
čaju Ministarstvo zdravlja, utvrdi da je reč o
dobrima koja se smatraju zdravstveno neisprav-
nim i naredi obvezniku PDV da vrati dobra u
inostranstvo ili da ih uništi u skladu sa za-
konom, PDV se ne obračunava i ne plaća. Naime,
ako obveznik PDV vrati dobra u inostranstvo,
reč je o prometu dobara za koji je propisano po-
resko oslobođenje sa pravom na odbitak prethod-
nog poreza u skladu sa Zakonom i Pravilnikom,
a ako se predmetna dobra unište, reč je o manj-
ku dobara koji se ne smatra sopstvenom potro-
šnjom imajući u vidu da je utvrđen na osnovu
akta nadležnog organa.”
Naročito ističemo da se uzimanje dobara u
poslovne svrhe od strane obveznika PDV-a ne
smatra predmetom oporezivanja PDV-om, pa po
tom osnovu (uzimanje dobara u poslovne svrhe) ob-
veznik PDV-a nema obavezu da obračuna i plati
PDV, nezavisno od činjenice da li je imao pravo
na odbitak prethodnog poreza po osnovu nabavke
predmetnih dobara.
Primer: Uzimanje dobara i korišćenje u
poslovne svrhe
Obveznik PDV-a, proizvođač računara, uzeo
je 10 proizvedenih računara za potrebe svoje fi-
nansijske službe. On je imao pravo na odbitak
prethodnog poreza iskazanog u računu prethodnog
učesnika u prometu koji je vezan za proizvodnju
predmetnih računara. S obzirom na to da predmet-
no uzimanje računara predstavlja uzimanje dobara
u poslovne svrhe obveznika PDV-a – proizvođača
računara, obveznik PDV-a – proizvođač računara
nije dužan da po tom osnovu obračuna i plati PDV.
Ovde su izrazito važne dve situacije:
● ukoliko obveznik PDV-a prilikom nabavke
pojedinih dobara nije imao pravo na odbitak
prethodnog poreza u potpunosti ili srazmerno,
uzimanje dobara za svrhe sopstvene potrošnje ne
smatra se predmetom oporezivanja PDV-om;
● sopstvenom potrošnjom ne smatra se uzimanje
dobara koja su deo poslovne imovine poreskog
obveznika u poslovne svrhe tog poreskog obve-
znika, nezavisno od toga da li je obveznik imao
ili ne pravo na odbitak prethodnog poreza.
2 Svaki drugi promet dobara bez
naknade
Sa prometom dobara uz naknadu, u skladu sa
odredbama člana 4. stav 4. tačka 2) i stav 5. Zakona
o PDV-u, izjednačava se svaki drugi promet doba-
ra bez naknade, pod uslovom da PDV obračunat u
prethodnoj fazi prometa na ta dobra ili njihove
sastavne delove može da se odbije u potpunosti ili
108 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
srazmerno, nezavisno od toga da li je ostvareno
pravo na odbitak prethodnog poreza.
Primer 1: Poreski tretman prometa bez
naknade (poklona) ambulantnih vozila
zdravstvenim ustanovama od strane obveznika
PDV-a koji se bavi prometom motornih vozila
Kada obveznik PDV-a koji se bavi prometom
motornih vozila donese odluku da će da uveze i
pokloni ambulantna vozila zdravstvenim usta-
novama, pri čemu je ta odluka doneta ppe izvrše-
nog uvoza predmetnih dobara, nema pravo da PDV
plaćen pri uvozu tih dobara odbije kao prethodni
porez, s obzirom na to da uvoz ambulantnih vozila
nije izvršen u svrhu obavljanja delatnosti, kao i u
okviru te delatnosti za promet po osnovu kojeg po-
stoji pravo na odbitak prethodnog poreza u skladu
sa Zakonom o PDV-u. S tim u vezi, promet bez nak-
nade (poklon) ambulantnih vozila zdravstvenim
ustanovama u konkretnom slučaju ne izjednačava se
sa prometom dobara koji se vrši uz naknadu u smi-
slu Zakona o PDV-u, tj. nije predmet oporezivanja
PDV-om.
Primer 2: Poklanjanje dobara distributeru
Kada obveznik PDV-a koji proizvodi i uvozi
seme kukuruza radi daljeg prometa (dalje: obveznik
PDV-a – proizvođač), pored prodaje, još i poklanja
seme kukuruza svom distributeru (u istim pakova-
njima pojedinačne vrednosti veće od 2.000 dinara,
bez PDV-a) u zavisnosti od rezultata prodaje i
tačnosti plaćanja, pri čemu distributer seme ku-
kuruza stečeno bez naknade takođe daje bez nakna-
de kupcima semena, obveznik PDV-a − proizvođač
dužan je da na predmetni promet obračuna PDV u
skladu sa Zakonom o PDV-u. U tom slučaju osnovicu
za obračunavanje PDV-a za promet semena kukuru-
za koji se vrši uz naknadu čini iznos naknade (u
novcu, stvarima i uslugama) koju obveznik PDV-a
prima ili treba da primi za isporučena dobra
od primaoca dobara ili trećeg lica, uključujući
subvencije i druga primanja, u koju nije uključen
PDV, dok osnovicu za obračunavanje PDV-a za pro-
met semena kukuruza koji se vrši bez naknade čini
nabavna cena, odnosno cena koštanja tih ili slič-
nih dobara u momentu prometa, u koju nije uklju-
čen PDV. Obračunati PDV plaća se na propisani
način.
Svakim drugim prometom dobara bez naknade,
u smislu člana 4. stav 4. tačka 2) Zakona o PDV-u,
smatra se poklanjanje dobara, osim poklanjanja po-
slovnih uzoraka, reklamnog materijala i drugih
poklona manje vrednosti iz čl. 6–9. Pravilnika.
U skladu sa navedenim, odredba člana 3. Pravilni-
ka, prema kojoj se promet uz naknadu izjednačava sa
svakim drugim prometom dobara bez naknade, odno-
si se prevashodno na poklanjanje dobara.
Ministarstvo finansija u Mišljenju broj
631-00-1/2017-04 od 5. oktobra 2017. godine, koje se
odnosi na poreski tretman prenosa prava raspola-
ganja bez naknade na umetničkim delima od strane
obveznika PDV-a − privrednog subjekta „A” Gale-
riji Matice srpske, navelo je sledeće: „Poreski
tretman prenosa prava raspolaganja bez naknade
na umetničkim delima od strane obveznika PDV
− privrednog subjekta „A” Galeriji Matice srpske,
sa aspekta Zakona, opredeljuje se, pre svega, u zavi-
snosti od toga da li je obveznik PDV − privredni
subjekt „A” nabavio umetnička dela pre 1. januara
2005. godine, tj. pre početka primene Zakona ili od
1. januara 2005. godine.
1. Ako je obveznik PDV − privredni subjekt „A”
nabavio umetnička dela pre 1. januara 2005. godi-
ne, tj. pre početka primene Zakona, prenos prava
raspolaganja bez naknade na predmetnim dobrima
oporezuje se PDV po opštoj poreskoj stopi od 20%.
Naime, s obzirom na to da se, u skladu sa Zakonom,
prenos prava raspolaganja na dobrima, koji obve-
znik PDV vrši bez naknade (bez bilo kakvog po-
traživanja od primaoca dobara ili trećeg lica),
poistovećuje sa prometom dobara uz naknadu, odno-
sno predstavlja predmet oporezivanja PDV, samo
ako se PDV obračunat u prethodnoj fazi prometa
na ta dobra ili njihove sastavne delove može odbi-
ti u potpunosti ili srazmerno, nezavisno od toga
da li je ostvareno pravo na odbitak prethodnog
poreza, a da se za promet dobara koji je izvršen
pre 1. januara 2005. godine PDV nije obračunavao i
plaćao, prenos prava raspolaganja na dobrima bez
naknade koji se vrši od 1. januara 2005. godine, a
koja su nabavljena pre ovog datuma, predmet je opo-
rezivanja PDV čiji se poreski tretman utvrđuje u
skladu sa Zakonom.
2. Ako je obveznik PDV − privredni subjekt „A”
nabavio umetnička dela od 1. januara 2005. godine,
prenos prava raspolaganja bez naknade na predmet-
nim dobrima, a u zavisnosti od prava na odbitak
prethodnog poreza po osnovu njihove nabavke, pred-
met je oporezivanja PDV ili nije predmet opore-
zivanja PDV, u skladu sa Zakonom. Naime, ako je
obveznik PDV − privredni subjekt „A” imao pravo
da po osnovu nabavke umetničkih dela PDV obra-
MAJ 2020. ● POSLOVNI SAVETNIK 109
POREZI
čunat i iskazan u računu obveznika PDV − pret-
hodnog učesnika u prometu, odnosno plaćen pri
uvozu, odbije kao prethodni porez u skladu sa Zako-
nom, prenos prava raspolaganja na tim dobrima bez
naknade Galeriji Matice srpske predmet je opore-
zivanja PDV za koji postoji obaveza obračunavanja
PDV po opštoj poreskoj stopi od 20%. Obračunati
PDV plaća se u skladu sa Zakonom. Ako obveznik
PDV − privredni subjekt „A” po osnovu nabavke
umetničkih dela PDV obračunat i iskazan u računu
obveznika PDV − prethodnog učesnika u prometu,
odnosno plaćen pri uvozu, nije imao pravo da od-
bije kao prethodni porez u skladu sa Zakonom, pre-
nos prava raspolaganja na tim dobrima bez naknade
Galeriji Matice srpske nije predmet oporezivanja
PDV. Pored toga, ako je obveznik PDV − privred-
ni subjekt „A” nabavio umetnička dela od 1. januara
2005. godine od lica koje nije obveznik PDV, pre-
nos prava raspolaganja na tim dobrima oporezuje se
PDV po opštoj poreskoj stopi od 20%.”
Ističemo da, ako obveznik PDV-a poklanja do-
bra koja predstavljaju deo njegove poslovne imo-
vine i za koja je prilikom njihove nabavke imao
pravo na odbitak prethodnog poreza u potpunosti
ili srazmerno, ukoliko se ne radi o poklanjanju
poslovnih uzoraka, reklamnog materijala i poklo-
na manje vrednosti, to poklanjanje dobara smatra se
prometom uz naknadu za koji postoji obaveza opo-
rezivanja PDV-om. U takvom slučaju osnovicu za
obračun PDV-a predstavlja nabavna cena, odnosno
cena koštanja dobara u momentu prometa. Napo-
minjemo da, ukoliko pak prilikom nabavke dobara
koja se poklanjaju obveznik PDV-a nije imao pravo
na odbitak prethodnog poreza, poklanjanje tih do-
bara nije predmet oporezivanja PDV-om.
U Mišljenju Ministarstva finansija broj
011-00-267/2017-04 od 5. februara 2018. godine, u
vezi sa prometom namenski izrađenih koverata,
koji bez naknade vrši JP „Pošta Srbije” građa-
nima − potencijalnim učesnicima nagradne igre
„Uzmi račun i pobedi”, kao i u vezi sa prometom
poštanskih usluga koje se odnose na realizaci-
ju pomenute nagradne igre, objavljeno je sledeće:
„Kada obveznik PDV − JP „Pošta Srbije” izvrši
promet namenski izrađenih koverata građanima –
potencijalnim učesnicima nagradne igre „Uzmi
račun i pobedi” i poštanskih usluga u vezi sa re-
alizacijom te nagradne igre, bez naknade, PDV se
ne obračunava i ne plaća. Naime, s obzirom na to
da obveznik PDV − JP „Pošta Srbije” nema pravo
na odbitak prethodnog poreza po osnovu nabavki
dobara i usluga za potrebe realizacije nagradne
igre „Uzmi račun i pobedi”, promet bez naknade
namenski izrađenih koverata građanima − poten-
cijalnim učesnicima nagradne igre „Uzmi račun
i pobedi” ne izjednačava se sa prometom dobara
koji se vrši uz naknadu u smislu člana 4. stav 4.
tačka 2) i stav 5. Zakona.”
U pogledu navedenog mišljenja ističemo da je
promet poštanskih usluga u vezi sa realizacijom
nagradne igre „Uzmi račun i pobedi”, koji bez nak-
nade vrši obveznik PDV-a − JP „Pošta Srbije”
građanima − potencijalnim učesnicima te nagrad-
ne igre, oslobođen PDV-a bez prava na odbitak
prethodnog poreza u skladu sa članom 25. stav 2.
tačka 6) Zakona o PDV-u.
3 Iskazani rashod (kalo, rastur, kvar
i lom)
Odredbom člana 4. stav 4. tačka 3) Zakona pro-
pisano je da se sa prometom dobara uz naknadu iz-
jednačava iskazani rashod (kalo, rastur, kvar i
lom) iznad količine utvrđene aktom koji donosi
Vlada Republike Srbije.
Količina rashoda (kalo, rastur, kvar i lom) na
koji se ne plaća PDV utvrđena je Uredbom o koli-
čini rashoda (kalo, rastur, kvar i lom) na koji se
ne plaća porez na dodatu vrednost („Sl. glasnik
RS” broj 124/2004 – dalje: Uredba o količini ras-
hoda). Sa prometom dobara uz naknadu izjednačava
se iskazani rashod (kalo, rastur, kvar i lom) iznad
količine utvrđene aktom koji donosi Vlada Repu-
blike Srbije.
Primer: Povlačenje robe iz prodaje (ne zbog
isteka roka trajanja)
U slučaju kada obveznik PDV-a povlači proi-
zvode iz svojih prodajnih objekata pre isteka roka
trajanja koji je utisnut odštampavanjem, odnosno
koji je na drugi način određen od strane proizvo-
đača (primera radi na osnovu internog akta kojim
je određen rok do kojeg će se proizvodi prodavati),
a zatim ih otpisuje i predaje licu ovlašćenom za
zbrinjavanje i tretman otpada (u cilju uništava-
nja), nije reč o rashodu na koji se primenjuje Uredba
o količini rashoda, što znači da se po tom osno-
vu PDV obračunava i plaća u skladu sa Zakonom o
PDV-u.
Ovde treba napomenuti da se na rashod nastao
zbog isteka roka trajanja dobara PDV ne obračuna-
va i ne plaća pod sledećim uslovima:
110 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
hhako je rok trajanja utisnut odštampavanjem na
dobrima ili je na drugi način određen od strane
proizvođača;
hhako je pri utvrđivanju rashoda bio prisutan
predstavnik Poreske uprave, uz napomenu da, ako
se predstavnik Poreske uprave u roku od pet dana
od dana podnošenja zahteva nije odazvao pozivu
obveznika, priznaju utvrđene količine iskazane
u zapisniku obveznika.
Obveznik PDV-a utvrđuje rashod neposredno
pošto je određeni rashod nastao ili redovnim
ili vanrednim popisom robe u skladištu, stova-
rištu, magacinu, prodavnici ili drugom sličnom
objektu. Rashod se utvrđuje u poreskom periodu
primenom procenta predviđenog Normativom za
utvrđivanje rashoda na koji se na plaća porez na
dodatu vrednost (dalje: Normativ rashoda), odno-
sno normativom obveznika, na količinu robe (do-
bara) koja je u tom poreskom periodu nabavljena,
prerađena, proizvedena ili prodata. Kada je reč
o rashodu robe (dobara) koja je obuhvaćena Norma-
tivom rashoda, PDV se ne obračunava i ne plaća do
količine utvrđene prema pomenutom normativu.
Ministarstvo finansija u Mišljenju broj 430-
00-350/2019-04 od 20. novembra 2019. godine, koje
se odnosi na Normativ rashoda za osvežavajuća
bezalkoholna pića, objavilo je sledeće: „Norma-
tivom rashoda obuhvaćena su osvežavajuća bezal-
koholna pića. S tim u vezi, a u konkretnom slučaju,
obveznik PDV koji proizvodi navedena dobra, i
to: negaziranu vodu, gaziranu vodu i druga bezal-
koholna gazirana pića, nema obavezu da obračuna i
plati PDV na rashod nastao u poreskom periodu u
procesu proizvodnje do količine utvrđene prime-
nom procenta predviđenog Normativom rashoda
− za sirovine i reprodukcioni materijal 0,50%,
za ambalažu − flaše 0,30% i za gotove proizvode
0,30%. Ako obveznik PDV − proizvođač obavlja i
delatnost trgovine na veliko, kao i delatnost tr-
govine na malo, na rashod bezalkoholnih pića u
flašama i drugom pakovanju nastao pri obavljanju
delatnosti trgovine na veliko PDV se ne obraču-
nava do količine utvrđene primenom procenta
od 0,35%, dok se na rashod tih dobara, nastao pri
obavljanju delatnosti trgovine na malo, PDV ne
obračunava do količine utvrđene primenom pro-
centa od 0,70%. Pored toga napominjemo, u proce-
su proizvodnje osvežavajućih bezalkoholnih pića
procenti predviđeni Normativom rashoda za
sirovine, reprodukcioni materijal i ambalažu
ne mogu se primeniti na količinu proizvedenih
osvežavajućih bezalkoholnih pića u određenom
poreskom periodu. Primera radi, a pod uslovom
da je rashod sirovine, reprodukcionog materijala
i ambalaže zaista i nastao u određenom poreskom
periodu, navedeni procenti mogu se primeniti na
količinu sirovine, reprodukcionog materijala
i ambalaže koja je nabavljena u tom poreskom pe-
riodu.”
4 Iskazivanje podataka u obrascu
POPDV
U polju 8a.3 obrasca POPDV iskazuju se podaci
o iznosu osnovice i iznosu obračunatog PDV-a za
nabavljena dobra i usluge bez naknade – promet do-
bara i usluga za koji je poreski dužnik obveznik
PDV-a koji vrši taj promet. Reč je prometu dobara
i usluga koji se vrši bez naknade, koji se, u skladu
sa članom 4. st. 4. i 5. i članom 5. st. 4. i 5. Zakona
o PDV-u, izjednačava sa prometom uz naknadu. Po-
daci se iskazuju u odgovarajućim kolonama u zavi-
snosti od toga da li je reč o prometu za koji postoji
obaveza obračunavanja PDV-a po opštoj, odnosno
posebnoj stopi PDV-a.
Podaci o iznosu osnovice i iznosu obračuna-
tog PDV-a iskazuju se u polju 8a.3 obrasca POPDV,
nezavisno od toga da li obveznik PDV-a po osno-
vu nabavke dobara i usluga ima pravo na odbitak
prethodnog poreza.
Ako za promet dobara i usluga bez naknade pret-
hodni učesnik u prometu nije izdao račun, pri-
malac dobara i usluga utvrđuje podatak o iznosu
osnovice procenom tog iznosa shodnom primenom
člana 18. st. 1–3. Zakona o PDV-u, pa se u tom slu-
čaju iznos PDV-a ne iskazuje u ovom polju. Važno je
istaći da podaci u polju 8a.3 obrasca POPDV ne
mogu biti sa predznakom „minus”.
Primer: U poreskom periodu januar 2020. godi-
ne obveznik PDV-a – lice H primilo je na poklon
10 kompjutera od obveznika PDV-a – lica Y, koje
za taj promet nije izdalo račun, ali je dostavilo
obaveštenje poklonoprimcu da je po osnovu na-
bavke kompjutera koristilo odbitak prethodnog
poreza. Lice H procenilo je da nabavna vrednost
kompjutera (bez PDV-a) na dan poklanjanja iznosi
200.000 dinara.
U obrascu POPDV za poreski period januar
2020. godine, u polju 8a.3, obveznik PDV-a – lice
H iznos od 200.000 dinara iskazuje u koloni koja
se odnosi na osnovicu za promet po opštoj stopi
PDV-a.
MAJ 2020. ● POSLOVNI SAVETNIK 111
POREZI
8. NABAVKA DOBARA I USLUGA, OSIM NABAVKE DOBARA I USLUGA OD POLJOPRIVREDNIKA
8a Nabavka dobara i usluga u Republici od obveznika PDV-a – promet za koji je poreski dužnik isporučilac
dobara, odnosno pružalac usluga
Opšta stopa Posebna stopa
Osnovica PDV Osnovica PDV
8a.1 Prvi prenos prava raspolaganja na novoizgrađenim građevinskim objektima
8a.2 Dobra i usluge, osim dobara iz tačke 8a.1
8a.3 Dobra i usluge bez naknade 200.000
8a.4 Izmena osnovice za nabavljena dobra i usluge i ispravka odbitka prethodnog poreza po
osnovu izmene osnovice – povećanje
8a.5 Izmena osnovice za nabavljena dobra i usluge i ispravka odbitka prethodnog poreza po
osnovu izmene osnovice – smanjenje
8a.6 Ukupna osnovica za nabavljena dobra i usluge (8a.1 + 8a.2 + 8a.3 + 8a.4 + 8a.5) 200.000
8a.7 Naknada ili deo naknade koji je plaćen pre izvršenog prometa i PDV po tom osnovu (avans)
8a.8 Ukupno obračunati PDV od strane obveznika PDV-a – prethodnog učesnika u prometu
(8a.1 + 8a.2 + 8a.3 + 8a.4 + 8a.5 + 8a.7)
PS
POREZI
dipl. ekon. Tanja Đelkapić, mlađi savetnik u Ministarstvu finansija
Promet dobara bez naknade koji se
izjednačava sa prometom dobara uz
naknadu
Uvod
Predmet oporezivanja PDV-om su isporuka
dobara i pružanje usluga (dalje: promet dobara i
usluga) koje poreski obveznik izvrši u Republici
Srbiji uz naknadu, u okviru obavljanja delatnosti,
kao i uvoz dobara u Republiku Srbiju.
Prometom dobara bez naknade smatra se is-
ključivo promet dobara po osnovu kojeg obveznik
PDV-a nema nikakvo potraživanje. Međutim, po-
jedini promet dobara koji se vrši u Republici
Srbiji bez naknade poistovećuje se sa prometom
dobara uz naknadu, pa se na takav promet dobara
takođe obračunava i plaća PDV. U vezi sa nave-
denim, odredbe člana 4. stav 4. Zakona o porezu na
dodatu vrednost („Sl. glasnik RS”, br. 84/04, 86/04
– ispravka, 61/05, 61/07, 93/12, 108/13, 68/14 – dr.
zakon, 142/14, 83/15, 108/16, 113/17, 30/18 i 72/19
– dalje: Zakon o PDV-u) govore o prometu dobara
bez naknade koji se izjednačava sa prometom doba-
ra uz naknadu. Promet dobara bez naknade koji se
izjednačava sa prometom dobara uz naknadu ure-
đen je Pravilnikom o utvrđivanju šta se smatra
uzimanjem i upotrebom dobara, drugim prometom
dobara i pružanjem usluga bez naknade, o utvr-
đivanju uobičajenih količina poslovnih uzora-
ka, reklamnim materijalom i drugim poklonima
manje vrednosti („Sl. glasnik RS” br. 118/12 –
Pravilnik).
Odredbom člana 4. stav 4. Zakona o PDV-u pro-
pisano je da se sa prometom dobara uz naknadu iz-
jednačava:
1) uzimanje dobara koja su deo poslovne imovine
poreskog obveznika za lične potrebe osnivača,
vlasnika, zaposlenih ili drugih lica;
2) svaki drugi promet dobara bez naknade;
3) iskazani rashod (kalo, rastur, kvar i lom) iznad
količine utvrđene aktom koji donosi Vlada Repu-
blike Srbije.
Uzimanje dobara, odnosno svaki drugi promet
dobara iz člana 4. stav 4. Zakona o PDV-u smatra se
prometom dobara uz naknadu pod uslovom da PDV
obračunat u prethodnoj fazi prometa na ta dobra
ili njihove sastavne delove može da se odbije u
potpunosti ili srazmerno, nezavisno od toga da li
je ostvareno pravo na odbitak prethodnog poreza.
ČLANAK POČINJE NIŽE NA STRANI
MAJ 2020. ● POSLOVNI SAVETNIK 105
POREZI
Prema tome, ako poreski obveznik vrši pro-
met dobara bez naknade, a prethodni porez na ta
dobra ili njihove sastavne delove nije mogao da
se odbije od PDV-a koji obveznik duguje, ne radi
se o prometu dobara kao predmetu oporezivanja
PDV-om. U suprotnom, ako se radi o prometu do-
bara bez naknade pri čijoj je nabavci obveznik
imao pravo na odbitak prethodnog poreza, ne-
zavisno od toga da li je to pravo i iskoristio,
obveznik je dužan da obračuna PDV jer se takav
promet dobara izjednačava sa prometom dobara
uz naknadu.
U Mišljenju Ministarstva finansija broj
011-00-00087/2019-04 od 27. maja 2019. godine, koje
se odnosi na poreski tretman nabavke teretnih
vozila koji vrši obveznik PDV-a – Crveni krst
Srbije za potrebe drugih lica, odnosno organi-
zacija Crvenog krsta u određenim opštinama u
cilju pružanja pomoći migrantima u tim opšti-
nama od strane pomenutih organizacija i prenosa
prava raspolaganja na navedenim teretnim vozi-
lima tim organizacijama, objavljeno je sledeće:
„Kada obveznik PDV − Crveni krst Srbije iz-
vrši nabavku teretnih vozila za potrebe drugih
lica − organizacija Crvenog krsta u određenim
opštinama u cilju pružanja pomoći migranti-
ma u tim opštinama od strane tih organizacija,
PDV iskazan u računu obveznika PDV − prodavca
teretnih vozila obveznik PDV − Crveni krst Sr-
bije nema pravo da odbije kao prethodni porez u
skladu sa Zakonom. Kada posle određenog vremena
obveznik PDV − Crveni krst Srbije izvrši bez
naknade prenos prava raspolaganja na navedenim
teretnim vozilima organizacijama Crvenog kr-
sta koje su ta teretna vozila koristila za potrebe
pružanja pomoći migrantima, PDV se ne obraču-
nava i ne plaća. Naime, s obzirom na to da obve-
znik PDV − Crveni krst Srbije nije imao pravo
na odbitak prethodnog poreza po osnovu nabavke
predmetnih dobara, prenos prava raspolaganja
bez naknade na tim dobrima ne izjednačava se
sa prometom dobara uz naknadu, tj. nije predmet
oporezivanja PDV.”
Ukoliko se ustanovi da je promet dobara bez
naknade oporeziv PDV-om, osnovicom za obra-
čunavanje PDV-a, u skladu sa članom 18. stav 1.
Zakona o PDV-u, smatra se nabavna cena, odnosno
cena koštanja tih ili sličnih dobara u momentu
prometa. Napominjemo da osnovicu za obračun
PDV-a ne predstavlja nabavna cena dobra, od-
nosno cena koštanja dobra u trenutku nabavke
dobara, već isključivo nabavna cena, odnosno
cena koštanja tih ili sličnih dobara u momen-
tu prometa.
Takođe ističemo da, prema odredbi člana 2.
stav 1. tačka 3) Pravilnika o određivanju slu-
čajeva u kojima nema obaveze izdavanja računa i o
računima kod kojih se mogu izostaviti pojedini
podaci („Sl. glasnik RS”, br. 123/12, 86/15, 52/18
i 94/19), obveznik PDV-a nema obavezu da izda ra-
čun iz člana 42. Zakona o PDV-u za promet dobara
i usluga bez naknade.
Izuzetno od stava 1. tačka 3) ovog člana Pra-
vilnika, obveznik PDV-a izdaje račun za promet
dobara i usluga bez naknade, i to za:
1) promet dobara i usluga iz člana 6. stav 1. tačka
1) Zakona o PDV-u;
2) promet dobara i usluga iz člana 6a Zakona o
PDV-u;
3) promet dobara i usluga za koji se, u skladu sa
čl. 11. i 12. Zakona o PDV-u, smatra da je izvršen u
inostranstvu.
Ministarstvo finansija u Mišljenju broj
430-00-99/2018-04 od 18. jula 2018. godine obja-
vilo je sledeće: „U slučaju kada obveznik PDV –
serviser uveze rezervne delove za vozove u cilju
zamene u garantnom roku i po osnovu predmetnog
uvoza plati PDV obračunat od strane nadležnog
carinskog organa, ali rezervne delove ne upotre-
bi za tu namenu, već ih po isteku ugovora čiji
je predmet pružanje servisnih usluga zaključe-
nog sa stranim licem – prodavcem vozova, preda
obvezniku PDV koji je kupio vozove od stranog
lica, na ime ugovorene kazne (tzv. penala) zbog
neispunjenih novčanih obaveza stranog lica
prema obvezniku PDV – kupcu vozova, pri čemu
po osnovu te predaje obveznik PDV – serviser ne
ostvaruje naknadu ni od stranog lica niti od
obveznika PDV – kupca vozova, reč je o prometu
dobara – rezervnih delova bez naknade za koji
postoji obaveza obračunavanja PDV u skladu sa
Zakonom. Kada obveznik PDV – serviser izvrši
uvoz rezervnih delova u svojstvu primaoca tih
dobara, uz napomenu da se, u skladu sa carinskim
propisima, u rubriku 8 (Primalac) jedinstvene
carinske isprave za stavljanje robe u slobodan
promet upisuju podaci o primaocu robe (pri
čemu je primalac, odnosno uvoznik robe defi-
106 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
nisan kao lice za čiji račun se podnosi dekla-
racija i koje je u vreme prihvatanja deklaracije
vlasnik robe ili ima slična prava raspolaganja
robom), sa aspekta Zakona smatra se da je obveznik
PDV – serviser vlasnik rezervnih delova koji
se uvoze. S tim u vezi, kako po osnovu navedenog
uvoza rezervnih delova obveznik PDV – serviser
ima pravo na odbitak PDV plaćenog pri uvozu
tih dobara, predaja rezervnih delova (prenos
prava raspolaganja) obvezniku PDV – kupcu va-
gona po isteku ugovora čiji je predmet pružanja
servisnih usluga zaključenog sa stranim licem
– prodavcem vozova, na ime ugovorene kazne (tzv.
penala) zbog neispunjenih novčanih obaveza
stranog lica prema obvezniku PDV – kupcu vo-
zova, po osnovu koje obveznik PDV – serviser ne
ostvaruje naknadu ni od stranog lica niti od ob-
veznika PDV – kupca vozova, smatra se prometom
dobara bez naknade za koji obveznik PDV – servi-
ser ima obavezu da obračuna PDV i da obračunati
PDV plati u skladu sa Zakonom. U ovom slučaju
osnovicu za obračunavanje PDV čini nabavna
cena rezervnih delova ili sličnih dobara u mo-
mentu prometa, odnosno predaje obvezniku PDV –
kupcu vagona, bez PDV. Pored toga, napominjemo
da za promet dobara bez naknade, koji obveznik
PDV – serviser vrši obvezniku PDV – kupcu
vozova u RS, ne postoji obaveza izdavanja raču-
na iz čl 42. Zakona, ali da obveznik PDV – ser-
viser može da izda račun za taj promet.”
Takođe, ono što je važno istaći kada se govo-
ri o računu jeste to što je, prema odredbama člana
28. stav 2. Zakona o PDV-u, definisano da pravo
na odbitak prethodnog poreza obveznik može da
ostvari ako poseduje:
1) račun izdat od strane drugog obveznika u pro-
metu o iznosu prethodnog poreza, u skladu sa ovim
zakonom;
2) dokument o izvršenom uvozu dobara u kojem je
iskazan PDV i dokument kojim se potvrđuje da je
iskazani PDV plaćen prilikom uvoza.
Napominjemo da pravo na odbitak prethodnog
poreza nije uslovljeno plaćanjem dobara (isto
važi i za usluge), izuzev kada se radi o obvezniku
koji primenjuje sistem naplate, ali je posedovanje
validnog računa jedan od ključnih elemenata za
ostvarivanje prava na odbitak prethodnog poreza.
S tim u vezi preporuka je da obveznik PDV-a izdaje
račun, čak i u situaciji kada za to nije obavezan,
kada je primalac dobara obveznik PDV-a koji ima
pravo na odbitak prethodnog poreza.
1 Uzimanje dobara koja su deo
poslovne imovine poreskog obveznika
za lične potrebe osnivača, vlasnika,
zaposlenih ili drugih lica
U skladu sa odredbom člana 4. stav 4. tačka 1)
Zakona o PDV-u, sa prometom dobara uz naknadu
izjednačava se uzimanje dobara koja su deo poslov-
ne imovine poreskog obveznika za lične potrebe
osnivača, vlasnika, zaposlenih ili drugih lica,
uz ponovno isticanje da je to pod uslovom da obve-
znik PDV-a prilikom nabavke predmetnih dobara
nije imao pravo na odbitak prethodnog poreza u
potpunosti ili srazmerno.
Prema odredbi člana 2. stav 1. Pravilnika pro-
pisano je da se uzimanjem dobara u smislu člana 4.
stav 4. tačka 1) Zakona o PDV-u smatra uzimanje
dobara koja su deo poslovne imovine poreskog ob-
veznika za lične potrebe osnivača, vlasnika, za-
poslenih ili drugih lica.
Primer 1: Obveznik PDV-a, proizvođač ra-
čunara, dao je svom zaposlenom računar čija cena
iznosi 30.000,00 dinara. S obzirom na to da je
kao proizvođač računara imao pravo na odbitak
PDV-a kao prethodnog poreza, obračunatog od stra-
ne prethodnog učesnika u prometu na sve nabavke
koje je izvršio da bi proizveo predmetni računar,
ovaj obveznik dužan je da na cenu koštanja računa-
ra u momentu prometa obračuna PDV.
Primer 2: Obveznik PDV-a nabavio je putnič-
ki automobil za prevoz menadžera. Posle sedam me-
seci doneta je odluka o tome da se ovaj automobil
pokloni menadžeru. S obzirom na to da pri nabavci
putničkog automobila obveznik PDV-a nije imao
pravo na odbitak prethodnog poreza obračunatog
i iskazanog u računu prodavca automobila, pokla-
njanje automobila menadžeru ne smatra se predmetom
oporezivanja PDV-om, pa se na promet ovog dobra
ne obračunava i ne plaća PDV.
Napominjemo da se sopstvenom potrošnjom
smatra i manjak dobara, osim manjka koji može
da se pravda višom silom ili na drugi pro-
pisani način (elementarna nepogoda, krađa,
saobraćajni udes i dr.), utvrđen na osnovu akta
nadležnog organa, odnosno organizacije, kao i
da se sopstvenom potrošnjom ne smatra uzima-
nje dobara koja su deo poslovne imovine pore-
skog obveznika za poslovne svrhe tog poreskog
obveznika.
MAJ 2020. ● POSLOVNI SAVETNIK 107
POREZI
Primer: Poreski tretman manjka dobara
nastao usled krađe dobara u skladištu
skladištara
Manjak dobara po osnovu čije je nabavke, od-
nosno proizvodnje obveznik PDV-a imao pravo
na odbitak prethodnog poreza u potpunosti ili
srazmerno – bez obzira na to da li je to pravo i
ostvario (osim manjka koji može da se pravda vi-
šom silom ili na drugi propisan način, utvrđen
na osnovu akta nadležnog organa, odnosno orga-
nizacije), smatra se sopstvenom potrošnjom, što
znači da se na taj manjak PDV obračunava i plaća u
skladu sa propisima kojima se uređuje oporeziva-
nje potrošnje PDV-a. Na manjak dobara koji može
da se pravda višom silom ili na drugi propisani
način (elementarna nepogoda, krađa, saobraćajni
udes i dr.), utvrđen na osnovu akta nadležnog or-
gana, odnosno organizacije, PDV se ne obračunava
i ne plaća. S tim u vezi, na manjak dobara nastao
usled krađe dobara u skladištu skladištara, koji
je utvrđen na osnovu akta nadležnog organa ili
organizacije (npr. na osnovu zapisnika ili dru-
gog akta Ministarstva unutrašnjih poslova), ne
postoji obaveza obračunavanja i plaćanja PDV-a.
Ukoliko obveznik PDV-a ne poseduje akt na-
dležnog organa, odnosno organizacije, na utvr-
đeni manjak PDV se obračunava i plaća u skladu
sa Zakonom o PDV-u.
U Mišljenju Ministarstva finansija broj
011-00-9/2020-04 od 25. februara 2020. godine, u
vezi sa poreskim tretmanom prometa u slučaju
kada posle izvršenog uvoza dobara nadležni
organ utvrdi da je reč o dobrima koja se smatra-
ju zdravstveno neispravnim i naredi obvezniku
PDV-a da vrati dobra u inostranstvo ili da ih
uništi u skladu sa zakonom, objavljeno je sle-
deće: „Na manjak dobara koji se može pravdati
višom silom ili na drugi propisani način
(elementarna nepogoda, krađa, saobraćajni udes
i dr.), utvrđen na osnovu akta nadležnog orga-
na, odnosno organizacije, PDV se ne obračunava
i ne plaća. S tim u vezi, kada posle izvršenog
uvoza dobara nadležni organ, u konkretnom slu-
čaju Ministarstvo zdravlja, utvrdi da je reč o
dobrima koja se smatraju zdravstveno neisprav-
nim i naredi obvezniku PDV da vrati dobra u
inostranstvo ili da ih uništi u skladu sa za-
konom, PDV se ne obračunava i ne plaća. Naime,
ako obveznik PDV vrati dobra u inostranstvo,
reč je o prometu dobara za koji je propisano po-
resko oslobođenje sa pravom na odbitak prethod-
nog poreza u skladu sa Zakonom i Pravilnikom,
a ako se predmetna dobra unište, reč je o manj-
ku dobara koji se ne smatra sopstvenom potro-
šnjom imajući u vidu da je utvrđen na osnovu
akta nadležnog organa.”
Naročito ističemo da se uzimanje dobara u
poslovne svrhe od strane obveznika PDV-a ne
smatra predmetom oporezivanja PDV-om, pa po
tom osnovu (uzimanje dobara u poslovne svrhe) ob-
veznik PDV-a nema obavezu da obračuna i plati
PDV, nezavisno od činjenice da li je imao pravo
na odbitak prethodnog poreza po osnovu nabavke
predmetnih dobara.
Primer: Uzimanje dobara i korišćenje u
poslovne svrhe
Obveznik PDV-a, proizvođač računara, uzeo
je 10 proizvedenih računara za potrebe svoje fi-
nansijske službe. On je imao pravo na odbitak
prethodnog poreza iskazanog u računu prethodnog
učesnika u prometu koji je vezan za proizvodnju
predmetnih računara. S obzirom na to da predmet-
no uzimanje računara predstavlja uzimanje dobara
u poslovne svrhe obveznika PDV-a – proizvođača
računara, obveznik PDV-a – proizvođač računara
nije dužan da po tom osnovu obračuna i plati PDV.
Ovde su izrazito važne dve situacije:
● ukoliko obveznik PDV-a prilikom nabavke
pojedinih dobara nije imao pravo na odbitak
prethodnog poreza u potpunosti ili srazmerno,
uzimanje dobara za svrhe sopstvene potrošnje ne
smatra se predmetom oporezivanja PDV-om;
● sopstvenom potrošnjom ne smatra se uzimanje
dobara koja su deo poslovne imovine poreskog
obveznika u poslovne svrhe tog poreskog obve-
znika, nezavisno od toga da li je obveznik imao
ili ne pravo na odbitak prethodnog poreza.
2 Svaki drugi promet dobara bez
naknade
Sa prometom dobara uz naknadu, u skladu sa
odredbama člana 4. stav 4. tačka 2) i stav 5. Zakona
o PDV-u, izjednačava se svaki drugi promet doba-
ra bez naknade, pod uslovom da PDV obračunat u
prethodnoj fazi prometa na ta dobra ili njihove
sastavne delove može da se odbije u potpunosti ili
108 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
srazmerno, nezavisno od toga da li je ostvareno
pravo na odbitak prethodnog poreza.
Primer 1: Poreski tretman prometa bez
naknade (poklona) ambulantnih vozila
zdravstvenim ustanovama od strane obveznika
PDV-a koji se bavi prometom motornih vozila
Kada obveznik PDV-a koji se bavi prometom
motornih vozila donese odluku da će da uveze i
pokloni ambulantna vozila zdravstvenim usta-
novama, pri čemu je ta odluka doneta ppe izvrše-
nog uvoza predmetnih dobara, nema pravo da PDV
plaćen pri uvozu tih dobara odbije kao prethodni
porez, s obzirom na to da uvoz ambulantnih vozila
nije izvršen u svrhu obavljanja delatnosti, kao i u
okviru te delatnosti za promet po osnovu kojeg po-
stoji pravo na odbitak prethodnog poreza u skladu
sa Zakonom o PDV-u. S tim u vezi, promet bez nak-
nade (poklon) ambulantnih vozila zdravstvenim
ustanovama u konkretnom slučaju ne izjednačava se
sa prometom dobara koji se vrši uz naknadu u smi-
slu Zakona o PDV-u, tj. nije predmet oporezivanja
PDV-om.
Primer 2: Poklanjanje dobara distributeru
Kada obveznik PDV-a koji proizvodi i uvozi
seme kukuruza radi daljeg prometa (dalje: obveznik
PDV-a – proizvođač), pored prodaje, još i poklanja
seme kukuruza svom distributeru (u istim pakova-
njima pojedinačne vrednosti veće od 2.000 dinara,
bez PDV-a) u zavisnosti od rezultata prodaje i
tačnosti plaćanja, pri čemu distributer seme ku-
kuruza stečeno bez naknade takođe daje bez nakna-
de kupcima semena, obveznik PDV-a − proizvođač
dužan je da na predmetni promet obračuna PDV u
skladu sa Zakonom o PDV-u. U tom slučaju osnovicu
za obračunavanje PDV-a za promet semena kukuru-
za koji se vrši uz naknadu čini iznos naknade (u
novcu, stvarima i uslugama) koju obveznik PDV-a
prima ili treba da primi za isporučena dobra
od primaoca dobara ili trećeg lica, uključujući
subvencije i druga primanja, u koju nije uključen
PDV, dok osnovicu za obračunavanje PDV-a za pro-
met semena kukuruza koji se vrši bez naknade čini
nabavna cena, odnosno cena koštanja tih ili slič-
nih dobara u momentu prometa, u koju nije uklju-
čen PDV. Obračunati PDV plaća se na propisani
način.
Svakim drugim prometom dobara bez naknade,
u smislu člana 4. stav 4. tačka 2) Zakona o PDV-u,
smatra se poklanjanje dobara, osim poklanjanja po-
slovnih uzoraka, reklamnog materijala i drugih
poklona manje vrednosti iz čl. 6–9. Pravilnika.
U skladu sa navedenim, odredba člana 3. Pravilni-
ka, prema kojoj se promet uz naknadu izjednačava sa
svakim drugim prometom dobara bez naknade, odno-
si se prevashodno na poklanjanje dobara.
Ministarstvo finansija u Mišljenju broj
631-00-1/2017-04 od 5. oktobra 2017. godine, koje se
odnosi na poreski tretman prenosa prava raspola-
ganja bez naknade na umetničkim delima od strane
obveznika PDV-a − privrednog subjekta „A” Gale-
riji Matice srpske, navelo je sledeće: „Poreski
tretman prenosa prava raspolaganja bez naknade
na umetničkim delima od strane obveznika PDV
− privrednog subjekta „A” Galeriji Matice srpske,
sa aspekta Zakona, opredeljuje se, pre svega, u zavi-
snosti od toga da li je obveznik PDV − privredni
subjekt „A” nabavio umetnička dela pre 1. januara
2005. godine, tj. pre početka primene Zakona ili od
1. januara 2005. godine.
1. Ako je obveznik PDV − privredni subjekt „A”
nabavio umetnička dela pre 1. januara 2005. godi-
ne, tj. pre početka primene Zakona, prenos prava
raspolaganja bez naknade na predmetnim dobrima
oporezuje se PDV po opštoj poreskoj stopi od 20%.
Naime, s obzirom na to da se, u skladu sa Zakonom,
prenos prava raspolaganja na dobrima, koji obve-
znik PDV vrši bez naknade (bez bilo kakvog po-
traživanja od primaoca dobara ili trećeg lica),
poistovećuje sa prometom dobara uz naknadu, odno-
sno predstavlja predmet oporezivanja PDV, samo
ako se PDV obračunat u prethodnoj fazi prometa
na ta dobra ili njihove sastavne delove može odbi-
ti u potpunosti ili srazmerno, nezavisno od toga
da li je ostvareno pravo na odbitak prethodnog
poreza, a da se za promet dobara koji je izvršen
pre 1. januara 2005. godine PDV nije obračunavao i
plaćao, prenos prava raspolaganja na dobrima bez
naknade koji se vrši od 1. januara 2005. godine, a
koja su nabavljena pre ovog datuma, predmet je opo-
rezivanja PDV čiji se poreski tretman utvrđuje u
skladu sa Zakonom.
2. Ako je obveznik PDV − privredni subjekt „A”
nabavio umetnička dela od 1. januara 2005. godine,
prenos prava raspolaganja bez naknade na predmet-
nim dobrima, a u zavisnosti od prava na odbitak
prethodnog poreza po osnovu njihove nabavke, pred-
met je oporezivanja PDV ili nije predmet opore-
zivanja PDV, u skladu sa Zakonom. Naime, ako je
obveznik PDV − privredni subjekt „A” imao pravo
da po osnovu nabavke umetničkih dela PDV obra-
MAJ 2020. ● POSLOVNI SAVETNIK 109
POREZI
čunat i iskazan u računu obveznika PDV − pret-
hodnog učesnika u prometu, odnosno plaćen pri
uvozu, odbije kao prethodni porez u skladu sa Zako-
nom, prenos prava raspolaganja na tim dobrima bez
naknade Galeriji Matice srpske predmet je opore-
zivanja PDV za koji postoji obaveza obračunavanja
PDV po opštoj poreskoj stopi od 20%. Obračunati
PDV plaća se u skladu sa Zakonom. Ako obveznik
PDV − privredni subjekt „A” po osnovu nabavke
umetničkih dela PDV obračunat i iskazan u računu
obveznika PDV − prethodnog učesnika u prometu,
odnosno plaćen pri uvozu, nije imao pravo da od-
bije kao prethodni porez u skladu sa Zakonom, pre-
nos prava raspolaganja na tim dobrima bez naknade
Galeriji Matice srpske nije predmet oporezivanja
PDV. Pored toga, ako je obveznik PDV − privred-
ni subjekt „A” nabavio umetnička dela od 1. januara
2005. godine od lica koje nije obveznik PDV, pre-
nos prava raspolaganja na tim dobrima oporezuje se
PDV po opštoj poreskoj stopi od 20%.”
Ističemo da, ako obveznik PDV-a poklanja do-
bra koja predstavljaju deo njegove poslovne imo-
vine i za koja je prilikom njihove nabavke imao
pravo na odbitak prethodnog poreza u potpunosti
ili srazmerno, ukoliko se ne radi o poklanjanju
poslovnih uzoraka, reklamnog materijala i poklo-
na manje vrednosti, to poklanjanje dobara smatra se
prometom uz naknadu za koji postoji obaveza opo-
rezivanja PDV-om. U takvom slučaju osnovicu za
obračun PDV-a predstavlja nabavna cena, odnosno
cena koštanja dobara u momentu prometa. Napo-
minjemo da, ukoliko pak prilikom nabavke dobara
koja se poklanjaju obveznik PDV-a nije imao pravo
na odbitak prethodnog poreza, poklanjanje tih do-
bara nije predmet oporezivanja PDV-om.
U Mišljenju Ministarstva finansija broj
011-00-267/2017-04 od 5. februara 2018. godine, u
vezi sa prometom namenski izrađenih koverata,
koji bez naknade vrši JP „Pošta Srbije” građa-
nima − potencijalnim učesnicima nagradne igre
„Uzmi račun i pobedi”, kao i u vezi sa prometom
poštanskih usluga koje se odnose na realizaci-
ju pomenute nagradne igre, objavljeno je sledeće:
„Kada obveznik PDV − JP „Pošta Srbije” izvrši
promet namenski izrađenih koverata građanima –
potencijalnim učesnicima nagradne igre „Uzmi
račun i pobedi” i poštanskih usluga u vezi sa re-
alizacijom te nagradne igre, bez naknade, PDV se
ne obračunava i ne plaća. Naime, s obzirom na to
da obveznik PDV − JP „Pošta Srbije” nema pravo
na odbitak prethodnog poreza po osnovu nabavki
dobara i usluga za potrebe realizacije nagradne
igre „Uzmi račun i pobedi”, promet bez naknade
namenski izrađenih koverata građanima − poten-
cijalnim učesnicima nagradne igre „Uzmi račun
i pobedi” ne izjednačava se sa prometom dobara
koji se vrši uz naknadu u smislu člana 4. stav 4.
tačka 2) i stav 5. Zakona.”
U pogledu navedenog mišljenja ističemo da je
promet poštanskih usluga u vezi sa realizacijom
nagradne igre „Uzmi račun i pobedi”, koji bez nak-
nade vrši obveznik PDV-a − JP „Pošta Srbije”
građanima − potencijalnim učesnicima te nagrad-
ne igre, oslobođen PDV-a bez prava na odbitak
prethodnog poreza u skladu sa članom 25. stav 2.
tačka 6) Zakona o PDV-u.
3 Iskazani rashod (kalo, rastur, kvar
i lom)
Odredbom člana 4. stav 4. tačka 3) Zakona pro-
pisano je da se sa prometom dobara uz naknadu iz-
jednačava iskazani rashod (kalo, rastur, kvar i
lom) iznad količine utvrđene aktom koji donosi
Vlada Republike Srbije.
Količina rashoda (kalo, rastur, kvar i lom) na
koji se ne plaća PDV utvrđena je Uredbom o koli-
čini rashoda (kalo, rastur, kvar i lom) na koji se
ne plaća porez na dodatu vrednost („Sl. glasnik
RS” broj 124/2004 – dalje: Uredba o količini ras-
hoda). Sa prometom dobara uz naknadu izjednačava
se iskazani rashod (kalo, rastur, kvar i lom) iznad
količine utvrđene aktom koji donosi Vlada Repu-
blike Srbije.
Primer: Povlačenje robe iz prodaje (ne zbog
isteka roka trajanja)
U slučaju kada obveznik PDV-a povlači proi-
zvode iz svojih prodajnih objekata pre isteka roka
trajanja koji je utisnut odštampavanjem, odnosno
koji je na drugi način određen od strane proizvo-
đača (primera radi na osnovu internog akta kojim
je određen rok do kojeg će se proizvodi prodavati),
a zatim ih otpisuje i predaje licu ovlašćenom za
zbrinjavanje i tretman otpada (u cilju uništava-
nja), nije reč o rashodu na koji se primenjuje Uredba
o količini rashoda, što znači da se po tom osno-
vu PDV obračunava i plaća u skladu sa Zakonom o
PDV-u.
Ovde treba napomenuti da se na rashod nastao
zbog isteka roka trajanja dobara PDV ne obračuna-
va i ne plaća pod sledećim uslovima:
110 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
POREZI
hhako je rok trajanja utisnut odštampavanjem na
dobrima ili je na drugi način određen od strane
proizvođača;
hhako je pri utvrđivanju rashoda bio prisutan
predstavnik Poreske uprave, uz napomenu da, ako
se predstavnik Poreske uprave u roku od pet dana
od dana podnošenja zahteva nije odazvao pozivu
obveznika, priznaju utvrđene količine iskazane
u zapisniku obveznika.
Obveznik PDV-a utvrđuje rashod neposredno
pošto je određeni rashod nastao ili redovnim
ili vanrednim popisom robe u skladištu, stova-
rištu, magacinu, prodavnici ili drugom sličnom
objektu. Rashod se utvrđuje u poreskom periodu
primenom procenta predviđenog Normativom za
utvrđivanje rashoda na koji se na plaća porez na
dodatu vrednost (dalje: Normativ rashoda), odno-
sno normativom obveznika, na količinu robe (do-
bara) koja je u tom poreskom periodu nabavljena,
prerađena, proizvedena ili prodata. Kada je reč
o rashodu robe (dobara) koja je obuhvaćena Norma-
tivom rashoda, PDV se ne obračunava i ne plaća do
količine utvrđene prema pomenutom normativu.
Ministarstvo finansija u Mišljenju broj 430-
00-350/2019-04 od 20. novembra 2019. godine, koje
se odnosi na Normativ rashoda za osvežavajuća
bezalkoholna pića, objavilo je sledeće: „Norma-
tivom rashoda obuhvaćena su osvežavajuća bezal-
koholna pića. S tim u vezi, a u konkretnom slučaju,
obveznik PDV koji proizvodi navedena dobra, i
to: negaziranu vodu, gaziranu vodu i druga bezal-
koholna gazirana pića, nema obavezu da obračuna i
plati PDV na rashod nastao u poreskom periodu u
procesu proizvodnje do količine utvrđene prime-
nom procenta predviđenog Normativom rashoda
− za sirovine i reprodukcioni materijal 0,50%,
za ambalažu − flaše 0,30% i za gotove proizvode
0,30%. Ako obveznik PDV − proizvođač obavlja i
delatnost trgovine na veliko, kao i delatnost tr-
govine na malo, na rashod bezalkoholnih pića u
flašama i drugom pakovanju nastao pri obavljanju
delatnosti trgovine na veliko PDV se ne obraču-
nava do količine utvrđene primenom procenta
od 0,35%, dok se na rashod tih dobara, nastao pri
obavljanju delatnosti trgovine na malo, PDV ne
obračunava do količine utvrđene primenom pro-
centa od 0,70%. Pored toga napominjemo, u proce-
su proizvodnje osvežavajućih bezalkoholnih pića
procenti predviđeni Normativom rashoda za
sirovine, reprodukcioni materijal i ambalažu
ne mogu se primeniti na količinu proizvedenih
osvežavajućih bezalkoholnih pića u određenom
poreskom periodu. Primera radi, a pod uslovom
da je rashod sirovine, reprodukcionog materijala
i ambalaže zaista i nastao u određenom poreskom
periodu, navedeni procenti mogu se primeniti na
količinu sirovine, reprodukcionog materijala
i ambalaže koja je nabavljena u tom poreskom pe-
riodu.”
4 Iskazivanje podataka u obrascu
POPDV
U polju 8a.3 obrasca POPDV iskazuju se podaci
o iznosu osnovice i iznosu obračunatog PDV-a za
nabavljena dobra i usluge bez naknade – promet do-
bara i usluga za koji je poreski dužnik obveznik
PDV-a koji vrši taj promet. Reč je prometu dobara
i usluga koji se vrši bez naknade, koji se, u skladu
sa članom 4. st. 4. i 5. i članom 5. st. 4. i 5. Zakona
o PDV-u, izjednačava sa prometom uz naknadu. Po-
daci se iskazuju u odgovarajućim kolonama u zavi-
snosti od toga da li je reč o prometu za koji postoji
obaveza obračunavanja PDV-a po opštoj, odnosno
posebnoj stopi PDV-a.
Podaci o iznosu osnovice i iznosu obračuna-
tog PDV-a iskazuju se u polju 8a.3 obrasca POPDV,
nezavisno od toga da li obveznik PDV-a po osno-
vu nabavke dobara i usluga ima pravo na odbitak
prethodnog poreza.
Ako za promet dobara i usluga bez naknade pret-
hodni učesnik u prometu nije izdao račun, pri-
malac dobara i usluga utvrđuje podatak o iznosu
osnovice procenom tog iznosa shodnom primenom
člana 18. st. 1–3. Zakona o PDV-u, pa se u tom slu-
čaju iznos PDV-a ne iskazuje u ovom polju. Važno je
istaći da podaci u polju 8a.3 obrasca POPDV ne
mogu biti sa predznakom „minus”.
Primer: U poreskom periodu januar 2020. godi-
ne obveznik PDV-a – lice H primilo je na poklon
10 kompjutera od obveznika PDV-a – lica Y, koje
za taj promet nije izdalo račun, ali je dostavilo
obaveštenje poklonoprimcu da je po osnovu na-
bavke kompjutera koristilo odbitak prethodnog
poreza. Lice H procenilo je da nabavna vrednost
kompjutera (bez PDV-a) na dan poklanjanja iznosi
200.000 dinara.
U obrascu POPDV za poreski period januar
2020. godine, u polju 8a.3, obveznik PDV-a – lice
H iznos od 200.000 dinara iskazuje u koloni koja
se odnosi na osnovicu za promet po opštoj stopi
PDV-a.
MAJ 2020. ● POSLOVNI SAVETNIK 111
POREZI
8. NABAVKA DOBARA I USLUGA, OSIM NABAVKE DOBARA I USLUGA OD POLJOPRIVREDNIKA
8a Nabavka dobara i usluga u Republici od obveznika PDV-a – promet za koji je poreski dužnik isporučilac
dobara, odnosno pružalac usluga
Opšta stopa Posebna stopa
Osnovica PDV Osnovica PDV
8a.1 Prvi prenos prava raspolaganja na novoizgrađenim građevinskim objektima
8a.2 Dobra i usluge, osim dobara iz tačke 8a.1
8a.3 Dobra i usluge bez naknade 200.000
8a.4 Izmena osnovice za nabavljena dobra i usluge i ispravka odbitka prethodnog poreza po
osnovu izmene osnovice – povećanje
8a.5 Izmena osnovice za nabavljena dobra i usluge i ispravka odbitka prethodnog poreza po
osnovu izmene osnovice – smanjenje
8a.6 Ukupna osnovica za nabavljena dobra i usluge (8a.1 + 8a.2 + 8a.3 + 8a.4 + 8a.5) 200.000
8a.7 Naknada ili deo naknade koji je plaćen pre izvršenog prometa i PDV po tom osnovu (avans)
8a.8 Ukupno obračunati PDV od strane obveznika PDV-a – prethodnog učesnika u prometu
(8a.1 + 8a.2 + 8a.3 + 8a.4 + 8a.5 + 8a.7)
PS