U članku su istaknute specifičnosti u vezi sa vršenjem popisa imovine i obaveza za 2019. godinu kod mikro pravnih lica, preduzetnika koji knjige vode po sistemu dvojnog ili prostog knjigovodstva i preduzetnika koji porez na prihode od samostalne delatnosti plaćaju na paušalno utvrđen prihod.
Skip to PDF content146 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
RAČUNOVODSTVO
Redakcija
Specifičnosti popisa kod mikro
pravnih lica i preduzetnika
U članku su istaknute specifičnosti u vezi sa vršenjem popisa imovine i
obaveza za 2019. godinu kod mikro pravnih lica, preduzetnika koji knjige vode
po sistemu dvojnog ili prostog knjigovodstva i preduzetnika koji porez na
prihode od samostalne delatnosti plaćaju na paušalno utvrđen prihod.
Uvod
Svi preduzetnici, odnosno fizička lica
koja su upisana u registar kod nadležnog orga-
na, odnosno organizacije počev od 2019. godine
imaju obavezu vođenja poslovnih knjiga po siste-
mu dvojnog knjigovodstva u skladu sa Zakonom o
računovodstvu. S druge strane, prema Zakonu o
porezu na dohodak građana, poljoprivrednici i
fizička lica koja su u sistemu PDV-a poslovne
knjige vode po sistemu prostog knjigovodstva u
skladu sa tim zakonom.
Popis kod mikro pravnih lica i
preduzetnika koji knjige vode po
sistemu dvojnog knjigovodstva
Prema članu 6. Pravilnika o načinu i rokovi-
ma vršenja popisa i usklađivanja knjigovodstve-
nog stanja sa stvarnim stanjem, popis imovine i
obaveza kod mikro pravnog lica i preduzetnika
može da vrši jedno lice na način i u rokovima
propisanim ovim pravilnikom.
Znači, pravna lica koja su po finansijskim
izveštajima za 2018. razvrstana kao mikro, kao
i svi preduzetnici, popis za 2019. godinu mogu
da vrše bez formiranja komisije, odnosno po-
pis može da im vrši jedno lice na način utvr-
đen Pravilnikom o popisu.
Napomena: Po odredbama novog Zakona o
računovodstvu („Sl. glasnik RS”, br. 73/2019),
koji stupa na snagu 1. januara 2020. godine,
preduzetnici se više ne razvrstavaju po au-
tomatizmu u mikro pravna lica. Ove odredbe
primenjivaće se od sledeće godine i nemaju
uticaj na razvrstavanja i vršenje popisa za
2019. godinu. Dakle, na osnovu podataka iz
finansijskih izveštaja za 2019. godinu prav-
na lica, odnosno preduzetnici razvrstavaće
se po novim kriterijumima za 2020. godinu. O
tome je već i Ministarstvo finansija objavi-
lo Mišljenje br. 011-00-916/2019-16 od 29. 10.
2019, iz kog je izdvojeno sledeće:
[…] S obzirom na to da nova pravila raz-
vrstavanja stupaju na snagu 1. januara 2020. go-
dine, kao i da je propisano da 1. januara 2020.
godine prestaju da važe odredbe starog Zakona
o računovodstvu („Službeni glasnik RS”, br.
62/13 i 30/18) koje se odnose na razvrstavanje,
ČLANAK POČINJE NIŽE NA STRANI
DECEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 147
RAČUNOVODSTVO
prema našem mišljenju nova pravila se pri-
menjuju na razvrstavanje počev za 2020. godinu
(na osnovu podataka iz godišnjeg finansijskog
izveštaja za 2019. godinu), jer se to razvrsta-
vanje svakako vrši posle 1. januara 2020. godine,
u vreme kada će odredbe novog Zakona već biti
na snazi, a odredbe Zakona o računovodstvu
(„Službeni glasnik RS”, br. 62/13 i 30/18) više
neće važiti.
Mikro pravna lica i preduzetnici koji u
2019. godini poslovne knjige vode po sistemu
dvojnog knjigovodstva popis vrše na isti način
kao i pravna lica, što je detaljnije analizirano
u posebnim člancima u ovom broju časopisa.
Popis kod preduzetnika koji poslovne
knjige vode po sistemu prostog
knjigovodstva
U preduzetnike koji obavezno vode knjige po
sistemu prostog knjigovodstva (bez mogućnosti
da se opredele za vođenje knjiga po sistemu dvoj-
nog knjigovodstva), u skladu sa članom 43. stavo-
vi 2. i 3, svrstavaju se:
XXobveznik poreza po osnovu prihoda od poljo-
privrede i šumarstva – fizičko lice koje je no-
silac porodičnog poljoprivrednog gazdinstva
upisanog u Registar poljoprivrednih gazdin-
stava u skladu sa propisima kojima se uređuje
ta oblast, koje vodi poslovne knjige u skladu sa
ovim zakonom i porez na prihode od samostal-
ne delatnosti plaća na oporezivu dobit (dalje:
preduzetnik poljoprivrednik);
XXfizičko lice koje je obveznik PDV-a u skla-
du sa zakonom kojim se uređuje porez na dodatu
vrednost, kao i svako drugo fizičko lice koje
obavlja delatnost, nezavisno od toga da li je ona
registrovana, a porez na prihode od samostalne
delatnosti plaća na oporezivu dobit (dalje: pre-
duzetnik drugo lice).
Napomena:
Poljoprivrednik nema obavezu vođenja poslov-
nih knjiga, osim ako je registrovan kao predu-
zetnik u Agenciji za privredne registre ili
je postao obveznik PDV-a u skladu sa Zakonom
o PDV-u, odnosno poljoprivrednici koji nisu
obveznici PDV-a niti su registrovani kao pre-
duzetnici nemaju obavezu vođenja poslovnih
knjiga, a samim tim nisu ni obveznici poreza na
prihode od samostalne delatnosti.
Obveznik poreza na prihode od samostalne
delatnosti, pored registrovanih preduzetnika,
jeste i svako drugo fizičko lice koje je obveznik
PDV-a u skladu sa Zakonom o PDV-u. Ova fizička
lica nisu registrovana u Agenciji za privredne
registre niti imaju obavezu dostavljanja fi-
nansijskog izveštaja. Međutim, ona imaju sta-
tus preduzetnika u poreskom smislu, što znači
da imaju sva prava i obaveze koje su propisane
za preduzetnike – obveznike poreza na prihode
od samostalne delatnosti. Fizičko lice koje
postane obveznik PDV-a dužno je da započne sa
vođenjem poslovnih knjiga od dana kada je steklo
status obveznika PDV-a (od dana koji je u eviden-
cionoj prijavi (obrazac EPPDV) iskazan kao dan
početka obavljanja PDV aktivnosti).
Preduzetnik koji vodi poslovne knjige po
sistemu prostog knjigovodstva popis sredstava,
potraživanja i obaveza vrši na način propisan
čl. 15. i 16. Pravilnika o prostom knjigovodstvu.
Finansijski rezultat poslovanja utvrđuje se na
kraju poslovne godine na osnovu podataka iz po-
slovnih knjiga i popisa robe, repromaterijala,
osnovnih sredstava, sitnog inventara, potraži-
vanja i obaveza, shodno članu 14. Pravilnika o
prostom knjigovodstvu. Finansijski rezultat po-
slovanja iskazuje se u obrascu BU – Bilans uspeha.
Shodno navedenim odredbama, preduzetnici
koji knjige vode po sistemu prostog knjigovod-
stva obavezni su da pre sastavljanja finansij-
skog rezultata izvrše popis i usaglašavanje
stvarnog i knjigovodstvenog stanja.
S obzirom na to da Pravilnikom o prostom
knjigovodstvu nije preciziran broj članova po-
pisne komisije, popis može da obavi jedno lice
ukoliko to dozvoljava obim posla.
Preduzetnici koji vode knjige po sistemu
prostog knjigovodstva ne mogu da utvrde finan-
sijski rezultat poslovanja ukoliko prethodno
ne izvrše popis robe, materijala, gotovih pro-
izvoda i nedovršene proizvodnje, zbog toga što
nabavna vrednost prodate robe, materijala na
zalihama i materijala sadržanog u prodatim
gotovim proizvodima može da se utvrdi samo
na osnovu popisa.
Na kraju godine ili perioda za koji se utvrđu-
je rezultat poslovanja prvo se vrši popis robe,
materijala, gotovih proizvoda i nedovršene
proizvodnje, a zatim se na osnovu nabavne vred-
nosti kupljene robe i materijala (zbir kolone
12 PK-1) i stanja zaliha na kraju perioda utvrđuje
148 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
RAČUNOVODSTVO
nabavna vrednost prodate robe i vrednost utro-
šenog materijala za prodate gotove proizvode,
tako što se zbir ove kolone umanjuje za stanje
zaliha po nabavnim cenama.
Pored toga što su preduzetnici koji vode
knjige po sistemu prostog knjigovodstva dužni
da vrše popis na dan 31. decembar, dužni su da
vrše popis i prilikom prestanka obavljanja de-
latnosti, kao i prilikom sastavljanja periodičnog
poreskog bilansa. Dakle, dužni su da vrše
popis u svim slučajevima kada utvrđuju finansij-
ski rezultat poslovanja.
Popis se vrši posle sprovedenih knjiženja
svih poslovnih promena za 2019. godinu, a popi-
sne liste predaju se knjigovodstvu.
Popis osnovnih sredstava i sitnog
inventara
Popisna lista osnovnih sredstava i sitnog
inventara treba da sadrži sledeće podatke:
„vrstu (naziv) sredstava,
„količinu,
„nabavnu vrednost (stanje po popisu i stanje po
knjigama),
„ispravku vrednosti (stanje po popisu i stanje
po knjigama).
Pre popisa osnovnih sredstava preduzet-
nik treba da izvrši obračun amortizacije i da
za iznos obračunate amortizacije proknjiži
ispravku vrednosti osnovnih sredstava. Obra-
čun amortizacije vrši se prema stopama koje
utvrđuje preduzetnik, kao i prema korisnom
veku trajanja, dakle po stopama koje obezbeđuju
da se vrednost osnovnog sredstva nadoknadi u
toku njegovog veka korišćenja.
Ukoliko se na osnovu izvršenog popisa utvr-
di višak osnovnih sredstava, procenjena vred-
nost konkretnog sredstva evidentira se u PK-2
– Knjiga osnovnih sredstava i sitnog inventara.
Ako se utvrdi manjak osnovnog sredstva, a predu-
zetnik je obveznik PDV-a, dužan je da obračuna
i plati PDV.
Primer: Popisna lista osnovnih sredstava i sitnog inventara na dan 31. 12. 2019. godine
Red.
br. Šifra Naziv
Stanje po popisu Stanje po knjigama
nabavna Višak Manjak
vrednost
ispravka
vrednosti
nabavna
vrednost
ispravka
vrednosti
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Ukupno:
Popis repromaterijala
Nabavna vrednost reprodukcionog materija-
la vodi se u koloni 12 PK-1. Međutim, kao rashod
se evidentira samo vrednost materijala koji
je sadržan u prodatim gotovim proizvodima i
prodatoj robi. Kako bi se utvrdila vrednost ma-
terijala koja se smatra rashodom, odnosno koja
je sadržana u prodatim gotovim proizvodima,
potrebno je utvrditi stanje zaliha materijala
– kako materijala na zalihama u magacinu tako i
na zalihama sadržanim u gotovim proizvodima
ili u proizvodnji.
Popisna lista repromaterijala treba da sa-
drži sledeće podatke:
„vrstu repromaterijala,
„jedinicu mere,
„količinu,
„nabavnu cenu (kolona 12 PK-1 podeljena sa naba-
vljenom količinom) i
„nabavnu vrednost zaliha.
Popis repromaterijala obuhvata i reproma-
terijal sadržan u nedovršenoj proizvodnji i
gotovim proizvodima. Repromaterijal sadržan
u nedovršenoj proizvodnji i gotovim proizvo-
dima popisuje se na osnovu količine koja je upo-
trebljena, koja se utvrđuje prema standardima
upotrebe za tu proizvodnju.
Ukoliko preduzetnik nije obveznik PDV-a,
vrednost zaliha, odnosno nabavna vrednost
reprodukcionog materijala sadrži i PDV koji
je isporučilac materijala zaračunao u faktu-
ri. Međutim, ukoliko je preduzetnik obveznik
PDV-a, obračunati PDV u fakturi isporučioca
materijala ne knjiži se u nabavnu vrednost re-
promaterijala, odnosno u koloni 12 PK-1, već se
knjiži u koloni 10 – Prethodni PDV.
DECEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 149
RAČUNOVODSTVO
Primer: Popisne liste reprodukcionog
materijala na dan 31. 12. 2019. godine
Popis materijala: Gorivo
Red.
br. Vrsta Jed.
mere
Koli-
čina
Nab.
cena
Nab.
vrednost
1. Na zalihama
materijala l 500 100 50.000
2. U zalihama
nedovršene
proizvodnje l 100 100 10.000
3. U zalihama
gotovih
proizvoda l 150 100 15.000
Ukupno: 75.000
Popisna lista može biti sačinjena i zbirno
za pojedine reprodukcione materijale:
Red.
br. Vrsta Jed.
mere Količina Nabavna
cena
Nabavna
vrednost
Na zalihama materijala
1. Gorivo l 500 100 50.000
2. Seme kg 100 160 16.000
Ukupno 66.000
U zalihama nedovršene proizvodnje
1. Gorivo l 100 100 10.000
2. Seme kg 50 160 8.000
Ukupno 18.000
U zalihama gotovih proizvoda
1. Gorivo l 150 100 15.000
2. Seme kg 80 160 12.800
Ukupno 27.800
SVEGA 111.800
Popis gotovih proizvoda
Prema odredbama člana 11. Pravilnika o prostom knjigovodstvu, Evidenciju GP (Evidencija o go-
tovim proizvodima) vode preduzetnici koji se bave proizvodnjom (izrađuju gotove proizvode) za
svaku vrstu proizvoda koju proizvode.
Prilikom vršenja popisa treba da se utvrdi da li stanje po evidenciji gotovih proizvoda odgo-
vara stanju po popisu. Stanje utvrđeno popisom treba da odgovara stanju koje je iskazano u koloni 7
Evidencije GP – Evidencija o gotovim proizvodima.
Primer: Popisna lista gotovih proizvoda na dan 31. 12. 2019. godine
Red.
br. Naziv Jed.
mere Kol. Prodajna cena
bez PDV-a Vrednost Stanje po
Evidenciji GP Višak Manjak
1. Junad za prodaju kg 200 230 46.000 45.000 1.000 –
2. Prasad za prodaju kg 500 180 90.000 92.000 – 2.000
4. Ukupno: 136.000 137.000 1.000 2.000
Popis potraživanja i obaveza
Popis potraživanja i obaveza vrši se samo
ukoliko obveznik vodi pomoćne evidencije za
potraživanja i obaveze. Popisne liste se u tom
slučaju sastavljaju posebno za potraživanja, a
posebno za obaveze, pri čemu treba da sadrže
sledeće podatke:
„redni broj,
„naziv kupca/dobavljača,
„broj fakture ili drugog dokumenta,
„iznos,
„datum dospeća za naplatu odnosno plaćanje i dr.
Prilikom popisa utvrđuje se osnovanost is-
kazanih potraživanja i obaveza, zastarelost,
mogućnost naplate za nenaplaćena potraživanja
i predlog za njihovo otpisivanje.
Na osnovu utvrđenog stvarnog stanja i stanja
u poslovnim knjigama preduzetnik utvrđuje vi-
škove i manjkove i evidentira ih u poslovnim
knjigama.
Unošenje podataka iz popisne liste u PK-1
U skladu sa Pravilnikom o prostom knjigovod-
stvu, u PK-1 ne knjiže se iznosi utvrđenih manjko-
va i viškova po popisu. Naime, početno stanje i
svi iznosi nabavljenih repromaterijala, izuzev
onih iznosa koji se po popisu nalaze na stanju,
smatraju se rashodima, tako da bi ponovno knji-
ženje rashoda po osnovu manjkova predstavljalo
dupliranje. Pored toga, svi iznosi zaliha repro-
materijala, nedovršene proizvodnje i gotovih
proizvoda, utvrđeni popisom, uključujući i deo
koji se smatra viškom, oduzimaju se od međuzbi-
ra kolone 12 PK-1, tako da razlika čini iznos koji
se odnosi na prodate gotove proizvode i utro-
šen repromaterijal, što znači da nikakve ko-
150 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
RAČUNOVODSTVO
rekcije po tom osnovu nisu potrebne. Dakle, na
osnovu podataka koje obezbeđuju poslovne knjige
koje se vode po sistemu prostog knjigovodstva ne
mogu da se utvrde viškovi i manjkovi robe i re-
promaterijala. U svrhu obezbeđenja tih podataka
potrebno je da preduzetnik vodi i druge pomoć-
ne evidencije koje nisu obavezne.
Unošenje podataka iz popisne liste u PK-1
vrši se u postupku utvrđivanja finansijskog
rezultata kada se izvrši popis, a pošto su pret-
hodno proknjižene sve promene koje se odnose
na obračunski period. Pre unošenja podataka iz
popisnih lista potrebno je sabrati sve kolone
sa novčanim vrednostima u PK-1 i njihov zbir is-
kazati kao međuzbir pre zaključivanja ove knjige.
Podaci koji se utvrde popisom umanjuju među-
zbirove kol. 12–16 PK-1 i predstavljaju početno
stanje za narednu godinu. Umanjenjem ukupnih
rashoda u obračunskom periodu za nabavnu vred-
nost zaliha utvrđenu popisom na kraju godine
utvrđuju se konačni iznosi rashoda koji se odno-
se na ostvarene prihode u obračunskom periodu.
Ovi iznosi se iz odgovarajućih kolona PK-1 preu-
zimaju na odgovarajuće pozicije Bilansa uspeha.
Popis kod paušalno oporezovanih
preduzetnika
Preduzetnik koji porez na dohodak građana
plaća na paušalno utvrđen prihod vodi knjigu
na obrascu KPO – Poslovna knjiga o ostvarenom
prometu paušalno oporezovanih obveznika.
Paušalno oporezivi preduzetnici, s obzi-
rom na to da nisu obavezni da vode knjigovod-
stvo, nisu u obavezi da vrše usaglašavanje
stvarnog sa knjigovodstvenim stanjem, pa samim
tim ni u obavezi da vrše popis imovine i oba-
veza. Izuzetak čine zlatarske radnje, koje su u
obavezi da evidenciju o kupovini i prodaji pro-
izvoda od plemenitih metala i dragog kamenja
vode na obrascu PM, kao i da vrše popis zaliha
radi usklađivanja stanja iskazanog u toj knjizi sa
stvarnim stanjem.
Međutim, popis su u obavezi da izvrše pre-
duzetnici koji su u 2019. godini bili u režimu
paušalnog oporezivanja, a od 1. 1. 2020. godine
počinju da vode poslovne knjige.
Osnovno pravilo prilikom popisa svih obli-
ka imovine i obaveza je da se u popisnim listama
iskazuje vrednost po kojoj se konkretna imovina
vodi u knjigovodstvu.
Osnovni problem, a ujedno i specifičnost
koja se javlja prilikom vršenja popisa kod pau-
šalno oporezovanih preduzetnika koji će biti
u obavezi da u narednom periodu vode poslovne
knjige, ogleda se u tome što za imovinu koja je
predmet popisa ne postoje knjigovodstveni po-
daci o količinama i vrednostima, usled čega
se ti podaci utvrđuju na osnovu dokumenata o
pribavljanju sredstava ili procenom njihove
vrednosti. PS
Nezaobilazna pomoć u radu računovođe
PROPISI.NET je elektronsko izdanje koje se nalazi na internet stranici www.propisi.
net i sadrži preko 250.000 dokumenata:
„ propise,
„ sudsku praksu,
„ službena mišljenja nadležnih ministarstava,
„ modele ugovora i obrasce iz svih oblasti,
„ komentare propisa.
Sva navedena dokumenta međusobno su povezana.
Elektronsko izdanje
ING-PRO PROPISI.NET
Za pretplatu i druge informacije pišite nam na: office@ingpro.rs ili nas pozovite na: 011/2836-820, 2836-821, 2836-822.
RAČUNOVODSTVO
Redakcija
Specifičnosti popisa kod mikro
pravnih lica i preduzetnika
U članku su istaknute specifičnosti u vezi sa vršenjem popisa imovine i
obaveza za 2019. godinu kod mikro pravnih lica, preduzetnika koji knjige vode
po sistemu dvojnog ili prostog knjigovodstva i preduzetnika koji porez na
prihode od samostalne delatnosti plaćaju na paušalno utvrđen prihod.
Uvod
Svi preduzetnici, odnosno fizička lica
koja su upisana u registar kod nadležnog orga-
na, odnosno organizacije počev od 2019. godine
imaju obavezu vođenja poslovnih knjiga po siste-
mu dvojnog knjigovodstva u skladu sa Zakonom o
računovodstvu. S druge strane, prema Zakonu o
porezu na dohodak građana, poljoprivrednici i
fizička lica koja su u sistemu PDV-a poslovne
knjige vode po sistemu prostog knjigovodstva u
skladu sa tim zakonom.
Popis kod mikro pravnih lica i
preduzetnika koji knjige vode po
sistemu dvojnog knjigovodstva
Prema članu 6. Pravilnika o načinu i rokovi-
ma vršenja popisa i usklađivanja knjigovodstve-
nog stanja sa stvarnim stanjem, popis imovine i
obaveza kod mikro pravnog lica i preduzetnika
može da vrši jedno lice na način i u rokovima
propisanim ovim pravilnikom.
Znači, pravna lica koja su po finansijskim
izveštajima za 2018. razvrstana kao mikro, kao
i svi preduzetnici, popis za 2019. godinu mogu
da vrše bez formiranja komisije, odnosno po-
pis može da im vrši jedno lice na način utvr-
đen Pravilnikom o popisu.
Napomena: Po odredbama novog Zakona o
računovodstvu („Sl. glasnik RS”, br. 73/2019),
koji stupa na snagu 1. januara 2020. godine,
preduzetnici se više ne razvrstavaju po au-
tomatizmu u mikro pravna lica. Ove odredbe
primenjivaće se od sledeće godine i nemaju
uticaj na razvrstavanja i vršenje popisa za
2019. godinu. Dakle, na osnovu podataka iz
finansijskih izveštaja za 2019. godinu prav-
na lica, odnosno preduzetnici razvrstavaće
se po novim kriterijumima za 2020. godinu. O
tome je već i Ministarstvo finansija objavi-
lo Mišljenje br. 011-00-916/2019-16 od 29. 10.
2019, iz kog je izdvojeno sledeće:
[…] S obzirom na to da nova pravila raz-
vrstavanja stupaju na snagu 1. januara 2020. go-
dine, kao i da je propisano da 1. januara 2020.
godine prestaju da važe odredbe starog Zakona
o računovodstvu („Službeni glasnik RS”, br.
62/13 i 30/18) koje se odnose na razvrstavanje,
ČLANAK POČINJE NIŽE NA STRANI
DECEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 147
RAČUNOVODSTVO
prema našem mišljenju nova pravila se pri-
menjuju na razvrstavanje počev za 2020. godinu
(na osnovu podataka iz godišnjeg finansijskog
izveštaja za 2019. godinu), jer se to razvrsta-
vanje svakako vrši posle 1. januara 2020. godine,
u vreme kada će odredbe novog Zakona već biti
na snazi, a odredbe Zakona o računovodstvu
(„Službeni glasnik RS”, br. 62/13 i 30/18) više
neće važiti.
Mikro pravna lica i preduzetnici koji u
2019. godini poslovne knjige vode po sistemu
dvojnog knjigovodstva popis vrše na isti način
kao i pravna lica, što je detaljnije analizirano
u posebnim člancima u ovom broju časopisa.
Popis kod preduzetnika koji poslovne
knjige vode po sistemu prostog
knjigovodstva
U preduzetnike koji obavezno vode knjige po
sistemu prostog knjigovodstva (bez mogućnosti
da se opredele za vođenje knjiga po sistemu dvoj-
nog knjigovodstva), u skladu sa članom 43. stavo-
vi 2. i 3, svrstavaju se:
XXobveznik poreza po osnovu prihoda od poljo-
privrede i šumarstva – fizičko lice koje je no-
silac porodičnog poljoprivrednog gazdinstva
upisanog u Registar poljoprivrednih gazdin-
stava u skladu sa propisima kojima se uređuje
ta oblast, koje vodi poslovne knjige u skladu sa
ovim zakonom i porez na prihode od samostal-
ne delatnosti plaća na oporezivu dobit (dalje:
preduzetnik poljoprivrednik);
XXfizičko lice koje je obveznik PDV-a u skla-
du sa zakonom kojim se uređuje porez na dodatu
vrednost, kao i svako drugo fizičko lice koje
obavlja delatnost, nezavisno od toga da li je ona
registrovana, a porez na prihode od samostalne
delatnosti plaća na oporezivu dobit (dalje: pre-
duzetnik drugo lice).
Napomena:
Poljoprivrednik nema obavezu vođenja poslov-
nih knjiga, osim ako je registrovan kao predu-
zetnik u Agenciji za privredne registre ili
je postao obveznik PDV-a u skladu sa Zakonom
o PDV-u, odnosno poljoprivrednici koji nisu
obveznici PDV-a niti su registrovani kao pre-
duzetnici nemaju obavezu vođenja poslovnih
knjiga, a samim tim nisu ni obveznici poreza na
prihode od samostalne delatnosti.
Obveznik poreza na prihode od samostalne
delatnosti, pored registrovanih preduzetnika,
jeste i svako drugo fizičko lice koje je obveznik
PDV-a u skladu sa Zakonom o PDV-u. Ova fizička
lica nisu registrovana u Agenciji za privredne
registre niti imaju obavezu dostavljanja fi-
nansijskog izveštaja. Međutim, ona imaju sta-
tus preduzetnika u poreskom smislu, što znači
da imaju sva prava i obaveze koje su propisane
za preduzetnike – obveznike poreza na prihode
od samostalne delatnosti. Fizičko lice koje
postane obveznik PDV-a dužno je da započne sa
vođenjem poslovnih knjiga od dana kada je steklo
status obveznika PDV-a (od dana koji je u eviden-
cionoj prijavi (obrazac EPPDV) iskazan kao dan
početka obavljanja PDV aktivnosti).
Preduzetnik koji vodi poslovne knjige po
sistemu prostog knjigovodstva popis sredstava,
potraživanja i obaveza vrši na način propisan
čl. 15. i 16. Pravilnika o prostom knjigovodstvu.
Finansijski rezultat poslovanja utvrđuje se na
kraju poslovne godine na osnovu podataka iz po-
slovnih knjiga i popisa robe, repromaterijala,
osnovnih sredstava, sitnog inventara, potraži-
vanja i obaveza, shodno članu 14. Pravilnika o
prostom knjigovodstvu. Finansijski rezultat po-
slovanja iskazuje se u obrascu BU – Bilans uspeha.
Shodno navedenim odredbama, preduzetnici
koji knjige vode po sistemu prostog knjigovod-
stva obavezni su da pre sastavljanja finansij-
skog rezultata izvrše popis i usaglašavanje
stvarnog i knjigovodstvenog stanja.
S obzirom na to da Pravilnikom o prostom
knjigovodstvu nije preciziran broj članova po-
pisne komisije, popis može da obavi jedno lice
ukoliko to dozvoljava obim posla.
Preduzetnici koji vode knjige po sistemu
prostog knjigovodstva ne mogu da utvrde finan-
sijski rezultat poslovanja ukoliko prethodno
ne izvrše popis robe, materijala, gotovih pro-
izvoda i nedovršene proizvodnje, zbog toga što
nabavna vrednost prodate robe, materijala na
zalihama i materijala sadržanog u prodatim
gotovim proizvodima može da se utvrdi samo
na osnovu popisa.
Na kraju godine ili perioda za koji se utvrđu-
je rezultat poslovanja prvo se vrši popis robe,
materijala, gotovih proizvoda i nedovršene
proizvodnje, a zatim se na osnovu nabavne vred-
nosti kupljene robe i materijala (zbir kolone
12 PK-1) i stanja zaliha na kraju perioda utvrđuje
148 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
RAČUNOVODSTVO
nabavna vrednost prodate robe i vrednost utro-
šenog materijala za prodate gotove proizvode,
tako što se zbir ove kolone umanjuje za stanje
zaliha po nabavnim cenama.
Pored toga što su preduzetnici koji vode
knjige po sistemu prostog knjigovodstva dužni
da vrše popis na dan 31. decembar, dužni su da
vrše popis i prilikom prestanka obavljanja de-
latnosti, kao i prilikom sastavljanja periodičnog
poreskog bilansa. Dakle, dužni su da vrše
popis u svim slučajevima kada utvrđuju finansij-
ski rezultat poslovanja.
Popis se vrši posle sprovedenih knjiženja
svih poslovnih promena za 2019. godinu, a popi-
sne liste predaju se knjigovodstvu.
Popis osnovnih sredstava i sitnog
inventara
Popisna lista osnovnih sredstava i sitnog
inventara treba da sadrži sledeće podatke:
„vrstu (naziv) sredstava,
„količinu,
„nabavnu vrednost (stanje po popisu i stanje po
knjigama),
„ispravku vrednosti (stanje po popisu i stanje
po knjigama).
Pre popisa osnovnih sredstava preduzet-
nik treba da izvrši obračun amortizacije i da
za iznos obračunate amortizacije proknjiži
ispravku vrednosti osnovnih sredstava. Obra-
čun amortizacije vrši se prema stopama koje
utvrđuje preduzetnik, kao i prema korisnom
veku trajanja, dakle po stopama koje obezbeđuju
da se vrednost osnovnog sredstva nadoknadi u
toku njegovog veka korišćenja.
Ukoliko se na osnovu izvršenog popisa utvr-
di višak osnovnih sredstava, procenjena vred-
nost konkretnog sredstva evidentira se u PK-2
– Knjiga osnovnih sredstava i sitnog inventara.
Ako se utvrdi manjak osnovnog sredstva, a predu-
zetnik je obveznik PDV-a, dužan je da obračuna
i plati PDV.
Primer: Popisna lista osnovnih sredstava i sitnog inventara na dan 31. 12. 2019. godine
Red.
br. Šifra Naziv
Stanje po popisu Stanje po knjigama
nabavna Višak Manjak
vrednost
ispravka
vrednosti
nabavna
vrednost
ispravka
vrednosti
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Ukupno:
Popis repromaterijala
Nabavna vrednost reprodukcionog materija-
la vodi se u koloni 12 PK-1. Međutim, kao rashod
se evidentira samo vrednost materijala koji
je sadržan u prodatim gotovim proizvodima i
prodatoj robi. Kako bi se utvrdila vrednost ma-
terijala koja se smatra rashodom, odnosno koja
je sadržana u prodatim gotovim proizvodima,
potrebno je utvrditi stanje zaliha materijala
– kako materijala na zalihama u magacinu tako i
na zalihama sadržanim u gotovim proizvodima
ili u proizvodnji.
Popisna lista repromaterijala treba da sa-
drži sledeće podatke:
„vrstu repromaterijala,
„jedinicu mere,
„količinu,
„nabavnu cenu (kolona 12 PK-1 podeljena sa naba-
vljenom količinom) i
„nabavnu vrednost zaliha.
Popis repromaterijala obuhvata i reproma-
terijal sadržan u nedovršenoj proizvodnji i
gotovim proizvodima. Repromaterijal sadržan
u nedovršenoj proizvodnji i gotovim proizvo-
dima popisuje se na osnovu količine koja je upo-
trebljena, koja se utvrđuje prema standardima
upotrebe za tu proizvodnju.
Ukoliko preduzetnik nije obveznik PDV-a,
vrednost zaliha, odnosno nabavna vrednost
reprodukcionog materijala sadrži i PDV koji
je isporučilac materijala zaračunao u faktu-
ri. Međutim, ukoliko je preduzetnik obveznik
PDV-a, obračunati PDV u fakturi isporučioca
materijala ne knjiži se u nabavnu vrednost re-
promaterijala, odnosno u koloni 12 PK-1, već se
knjiži u koloni 10 – Prethodni PDV.
DECEMBAR 2019. ● POSLOVNI SAVETNIK 149
RAČUNOVODSTVO
Primer: Popisne liste reprodukcionog
materijala na dan 31. 12. 2019. godine
Popis materijala: Gorivo
Red.
br. Vrsta Jed.
mere
Koli-
čina
Nab.
cena
Nab.
vrednost
1. Na zalihama
materijala l 500 100 50.000
2. U zalihama
nedovršene
proizvodnje l 100 100 10.000
3. U zalihama
gotovih
proizvoda l 150 100 15.000
Ukupno: 75.000
Popisna lista može biti sačinjena i zbirno
za pojedine reprodukcione materijale:
Red.
br. Vrsta Jed.
mere Količina Nabavna
cena
Nabavna
vrednost
Na zalihama materijala
1. Gorivo l 500 100 50.000
2. Seme kg 100 160 16.000
Ukupno 66.000
U zalihama nedovršene proizvodnje
1. Gorivo l 100 100 10.000
2. Seme kg 50 160 8.000
Ukupno 18.000
U zalihama gotovih proizvoda
1. Gorivo l 150 100 15.000
2. Seme kg 80 160 12.800
Ukupno 27.800
SVEGA 111.800
Popis gotovih proizvoda
Prema odredbama člana 11. Pravilnika o prostom knjigovodstvu, Evidenciju GP (Evidencija o go-
tovim proizvodima) vode preduzetnici koji se bave proizvodnjom (izrađuju gotove proizvode) za
svaku vrstu proizvoda koju proizvode.
Prilikom vršenja popisa treba da se utvrdi da li stanje po evidenciji gotovih proizvoda odgo-
vara stanju po popisu. Stanje utvrđeno popisom treba da odgovara stanju koje je iskazano u koloni 7
Evidencije GP – Evidencija o gotovim proizvodima.
Primer: Popisna lista gotovih proizvoda na dan 31. 12. 2019. godine
Red.
br. Naziv Jed.
mere Kol. Prodajna cena
bez PDV-a Vrednost Stanje po
Evidenciji GP Višak Manjak
1. Junad za prodaju kg 200 230 46.000 45.000 1.000 –
2. Prasad za prodaju kg 500 180 90.000 92.000 – 2.000
4. Ukupno: 136.000 137.000 1.000 2.000
Popis potraživanja i obaveza
Popis potraživanja i obaveza vrši se samo
ukoliko obveznik vodi pomoćne evidencije za
potraživanja i obaveze. Popisne liste se u tom
slučaju sastavljaju posebno za potraživanja, a
posebno za obaveze, pri čemu treba da sadrže
sledeće podatke:
„redni broj,
„naziv kupca/dobavljača,
„broj fakture ili drugog dokumenta,
„iznos,
„datum dospeća za naplatu odnosno plaćanje i dr.
Prilikom popisa utvrđuje se osnovanost is-
kazanih potraživanja i obaveza, zastarelost,
mogućnost naplate za nenaplaćena potraživanja
i predlog za njihovo otpisivanje.
Na osnovu utvrđenog stvarnog stanja i stanja
u poslovnim knjigama preduzetnik utvrđuje vi-
škove i manjkove i evidentira ih u poslovnim
knjigama.
Unošenje podataka iz popisne liste u PK-1
U skladu sa Pravilnikom o prostom knjigovod-
stvu, u PK-1 ne knjiže se iznosi utvrđenih manjko-
va i viškova po popisu. Naime, početno stanje i
svi iznosi nabavljenih repromaterijala, izuzev
onih iznosa koji se po popisu nalaze na stanju,
smatraju se rashodima, tako da bi ponovno knji-
ženje rashoda po osnovu manjkova predstavljalo
dupliranje. Pored toga, svi iznosi zaliha repro-
materijala, nedovršene proizvodnje i gotovih
proizvoda, utvrđeni popisom, uključujući i deo
koji se smatra viškom, oduzimaju se od međuzbi-
ra kolone 12 PK-1, tako da razlika čini iznos koji
se odnosi na prodate gotove proizvode i utro-
šen repromaterijal, što znači da nikakve ko-
150 POSLOVNI SAVETNIK ● poslovnisavetnik.net
RAČUNOVODSTVO
rekcije po tom osnovu nisu potrebne. Dakle, na
osnovu podataka koje obezbeđuju poslovne knjige
koje se vode po sistemu prostog knjigovodstva ne
mogu da se utvrde viškovi i manjkovi robe i re-
promaterijala. U svrhu obezbeđenja tih podataka
potrebno je da preduzetnik vodi i druge pomoć-
ne evidencije koje nisu obavezne.
Unošenje podataka iz popisne liste u PK-1
vrši se u postupku utvrđivanja finansijskog
rezultata kada se izvrši popis, a pošto su pret-
hodno proknjižene sve promene koje se odnose
na obračunski period. Pre unošenja podataka iz
popisnih lista potrebno je sabrati sve kolone
sa novčanim vrednostima u PK-1 i njihov zbir is-
kazati kao međuzbir pre zaključivanja ove knjige.
Podaci koji se utvrde popisom umanjuju među-
zbirove kol. 12–16 PK-1 i predstavljaju početno
stanje za narednu godinu. Umanjenjem ukupnih
rashoda u obračunskom periodu za nabavnu vred-
nost zaliha utvrđenu popisom na kraju godine
utvrđuju se konačni iznosi rashoda koji se odno-
se na ostvarene prihode u obračunskom periodu.
Ovi iznosi se iz odgovarajućih kolona PK-1 preu-
zimaju na odgovarajuće pozicije Bilansa uspeha.
Popis kod paušalno oporezovanih
preduzetnika
Preduzetnik koji porez na dohodak građana
plaća na paušalno utvrđen prihod vodi knjigu
na obrascu KPO – Poslovna knjiga o ostvarenom
prometu paušalno oporezovanih obveznika.
Paušalno oporezivi preduzetnici, s obzi-
rom na to da nisu obavezni da vode knjigovod-
stvo, nisu u obavezi da vrše usaglašavanje
stvarnog sa knjigovodstvenim stanjem, pa samim
tim ni u obavezi da vrše popis imovine i oba-
veza. Izuzetak čine zlatarske radnje, koje su u
obavezi da evidenciju o kupovini i prodaji pro-
izvoda od plemenitih metala i dragog kamenja
vode na obrascu PM, kao i da vrše popis zaliha
radi usklađivanja stanja iskazanog u toj knjizi sa
stvarnim stanjem.
Međutim, popis su u obavezi da izvrše pre-
duzetnici koji su u 2019. godini bili u režimu
paušalnog oporezivanja, a od 1. 1. 2020. godine
počinju da vode poslovne knjige.
Osnovno pravilo prilikom popisa svih obli-
ka imovine i obaveza je da se u popisnim listama
iskazuje vrednost po kojoj se konkretna imovina
vodi u knjigovodstvu.
Osnovni problem, a ujedno i specifičnost
koja se javlja prilikom vršenja popisa kod pau-
šalno oporezovanih preduzetnika koji će biti
u obavezi da u narednom periodu vode poslovne
knjige, ogleda se u tome što za imovinu koja je
predmet popisa ne postoje knjigovodstveni po-
daci o količinama i vrednostima, usled čega
se ti podaci utvrđuju na osnovu dokumenata o
pribavljanju sredstava ili procenom njihove
vrednosti. PS
Nezaobilazna pomoć u radu računovođe
PROPISI.NET je elektronsko izdanje koje se nalazi na internet stranici www.propisi.
net i sadrži preko 250.000 dokumenata:
„ propise,
„ sudsku praksu,
„ službena mišljenja nadležnih ministarstava,
„ modele ugovora i obrasce iz svih oblasti,
„ komentare propisa.
Sva navedena dokumenta međusobno su povezana.
Elektronsko izdanje
ING-PRO PROPISI.NET
Za pretplatu i druge informacije pišite nam na: office@ingpro.rs ili nas pozovite na: 011/2836-820, 2836-821, 2836-822.